Ikigai Daily
Menü
MerakBilgi

Plasebo haplar, hasta bunun ilaç olmadığını bilse bile şikâyetleri hafifletebilir. İrritabl bağırsak sendromu ve kronik bel ağrısı üzerine yapılan deneylerde, içinde etken madde olmadığını bilerek hap alan hastalar kendini daha iyi hissettiğini söyledi. Buna açık etiketli plasebo denir.

PLOS ONE, 2010

ZihinSağlık

Kartın devamı

Plasebo etkisinin uzun süre aldatmaya dayandığı düşünüldü: Hastanın, hapın gerçek bir ilaç olduğuna inanması gerekiyordu. Harvard Tıp Fakültesi’nde plasebo araştırmaları programını yöneten Ted Kaptchuk, 2010’da bunu irritabl bağırsak sendromlu 80 hastayla sınadı. Bir gruba haplarda hiçbir ilaç olmadığı açıkça söylendi; yine de bu hastalar, hiç hap almayan gruba göre daha çok rahatladıklarını bildirdi. Kaptchuk’un da yer aldığı 2016 tarihli bir Portekiz çalışması, kronik bel ağrısında benzer sonuçlar buldu. Bunun nasıl işlediği tam bilinmiyor: Hap içme ritüeli, sağlık çalışanlarının gösterdiği ilgi ve ömür boyu öğrenilmiş beklentiler rol oynuyor olabilir. Etki, belirtilerin nasıl hissedildiğiyle sınırlıdır; etkisiz hapların enfeksiyonu, tümörü ya da başka bir hastalığı iyileştirdiğine dair hiçbir kanıt yoktur.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Harvard Medical School

İlgili kaynak: Plasebo etkisi
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

DinginlikTarih

Sanayi öncesi Avrupa’da pek çok insan geceyi iki parça hâlinde uyurdu: “ilk uyku” ile “ikinci uyku” arasında bir saat, bazen daha uzun süre uyanık kalırdı. Tarihçi A. Roger Ekirch bu düzene dair 500’den fazla kayıt buldu; ne kadar yaygın olduğu ise hâlâ tartışılıyor.

Ekirch bu kayıtları günlüklerde, mahkeme tutanaklarında, tıp kitaplarında ve edebiyatta buldu: insanlar ilk uykudan sonra kalkıp dua ediyor, sohbet ediyor, iş görüyor ya da sadece dinleniyor, sonra yeniden yatıyordu. Ekirch’e göre bu düzeni yapay aydınlatma ve değişen gündelik alışkanlıklar ortadan kaldırdı. 1992’de psikiyatr Thomas Wehr gönüllüleri bir ay boyunca her gece 14 saat karanlıkta tuttu; katılımcıların uykusu kısa sürede dörder saatlik iki parçaya bölündü, arada uyanık kaldıkları bir süre oluştu. Öte yandan elektriğin olmadığı üç toplumu, Tanzanya, Namibya ve Bolivya’daki toplulukları inceleyen 2015 tarihli bir araştırma, buradaki insanların geceyi tek parça uyuduğunu buldu. Ekirch bu sonuca itiraz ediyor.

Segmented sleepKartı aç
DinginlikZihin

Müzik parçaları arasındaki sessizlik, bedeni müziğin kendisinden daha çok dinlendirebilir. 2006’da 24 kişiyle yapılan bir çalışmada hızlı müzik nabzı, tansiyonu ve solunumu artırdı; iki dakikalık arada ise üçü de düştü, hatta müzik başlamadan önce ölçülen düzeyin altına indi.

İtalya’daki Pavia Üniversitesi’nden hekim Luciano Bernardi, Cesare Porta ve Peter Sleight ile birlikte 12 aktif müzisyeni ve müzik eğitimi almamış, aynı yaştan 12 kişiyi inceledi. Her katılımcı rap, tekno, Hint ragası ve klasik müzik gibi altı farklı türü rastgele bir sırayla dinledi; parçaların arasına rastgele bir noktada iki dakikalık bir sessizlik kondu. Belirleyici olan tür değil tempoydu: Hızlı müzik ve basit ritimler bedeni en çok uyardı, yavaş ya da meditatif müzik ise sakinleştirdi. Müzisyenlerin solunumu tempoya ötekilerden daha yakından uydu. Araştırmacılar müzikle sessizliği art arda kullanmanın stresle başa çıkmaya yardımcı olabileceğini öne sürdü; ama küçük bir laboratuvar çalışması ancak bir başlangıçtır.

Bernardi study, 2006Kartı aç
DinginlikKültür

Japonca “inemuri”, çoğu zaman “orada bulunurken uyumak” diye çevrilir: Toplantıda ya da başka bir iş ve sosyal ortamda kısa süre uyuklayan kişi, o ortamın parçası sayılmaya devam eder. Bu, herhangi bir yerde uyuyakalmak demek değildir; uyuyan kişinin gerektiğinde hemen kendine gelip ortama dönmesi beklenir.

Kelime Japoncada 居眠り diye yazılır: “i” orada bulunmak, “nemuri” ise uyku demektir. Cambridge Üniversitesi’nde Japon toplumunu inceleyen ve Japonya’da uyku üzerine pek çok çalışma yayımlayan Brigitte Steger, “inemuri”nin yazısız kurallara bağlı olduğunu anlatır. Kişinin mevkii ne kadar yüksekse uyuklaması da o kadar hoş görülür. Uzun bir oturumda başı düşen kıdemli bir yönetici ya da milletvekili, kendini işine adamış, yorgunluktan bitap düşmüş biri olarak bile görülebilir; genç bir çalışana ise bu kadar hoşgörü gösterilmez. Uyuyan kişinin düzgün oturması ve seslenildiğinde cevap verebilecek kadar “orada” kalması beklenir. Kalabalık banliyö trenlerinde sık görülür, ama iş yerinde bir erdem sayılmaz; yalnızca hoş görülen bir alışkanlıktır.

InemuriKartı aç
MerakBilim

Bilerek gülümsemek insanı biraz daha mutlu hissettirebilir. 2022’de 19 ülkede 4.000’e yakın kişiyle yapılan bir araştırmada, gülümser gibi yapan ya da gülümseyen bir yüzü taklit eden katılımcılar kendilerini biraz daha mutlu hissettiklerini söyledi. Dişlerin arasında kalem tutmak gibi dolaylı bir yöntemin sonucu ise net değildi.

Yüz ifadesinin duyguları etkileyebileceği fikrine “yüz geri bildirimi hipotezi” denir; kökleri Charles Darwin’e ve William James’e uzanır. 1988’deki ünlü bir deneyde Fritz Strack ve arkadaşları, katılımcılara kalemi ya dişlerinin ya da dudaklarının arasında tutturdu. Kalemi dişlerle tutmak yüzü gülümsemeye zorlar, dudaklarla tutmak ise gülümsemeyi engeller. Kalemi dişleriyle tutanlar karikatürleri daha komik buldu. 2016’da on yedi laboratuvar bu deneyi birebir tekrarladı ve hiçbir etki bulamadı. 138 çalışmayı bir araya getiren 2019 tarihli bir inceleme ise etkinin gerçek ama küçük olduğu ve çalışmadan çalışmaya değiştiği sonucuna vardı. 2022’deki Many Smiles çalışmasını Nicholas Coles yürüttü; çalışmayı hipotezi savunanlarla ona kuşkuyla bakanlar birlikte tasarladı. Sonuçlara göre bilerek gülümsemek mutluluk duygusunu hem artırabiliyor hem de başlatabiliyordu; kalem yönteminin sonucu ise yine belirsiz kaldı.

Ikigai DailyKartı aç
MerakBilim

Bağırsaklarınızla beyniniz sinirler, hormonlar, bağışıklık sistemi ve bağırsaktaki mikroplar aracılığıyla haberleşir. Stresle sindirimin birbirini etkileyebilmesinin nedeni budur.

Bilim insanları bu bağlantıya bağırsak-beyin ekseni der. Bağırsağın, enterik sinir sistemi denen ve yaklaşık 500 milyon sinir hücresinden oluşan kendi ağı vardır. “İkinci beyin” diye de anılan bu ağ, sindirimi büyük ölçüde kendi başına yönetebilir. Bağırsak beyne asıl olarak vagus siniriyle bağlanır. Beyin sapından karın boşluğuna kadar uzanan bu uzun sinirin liflerinin çoğu, mesajları aşağıdan yukarıya, bağırsaktan beyne taşır. Serotonin denen haberci maddenin vücuttaki toplam miktarının yüzde 90’ından fazlası bağırsakta bulunur. Bağırsak bakterilerinin de payı vardır: 2004’te Japonya’da yapılan bir çalışmada, tamamen mikropsuz ortamda büyütülen fareler strese aşırı tepki verdi. Stres bağırsak hareketlerini hızlandırabilir ya da yavaşlatabilir; yaygın bir bağırsak rahatsızlığı olan huzursuz bağırsak sendromunu sık sık kötüleştirmesinin bir nedeni budur. Mikropların rolüne dair araştırmaların çoğu hayvanlarda yapıldı; insanlardaki kanıtlar henüz sınırlı.

Ikigai DailyKartı aç
Sıradaki kartDoğada vakit geçirmek, yorulan dikkatin toparlanmasına yardım edebilir. “Dikkatin yenilenmesi kuramı”na göre saatlerce bir şeye odaklanmak dikkati yıpratır; bulutlar, yapraklar ya da akan su ise dikkati zorlamadan meşgul eder ve ona dinlenme fırsatı verir.Devam et →