Ikigai Daily
Menü
AzimBilgi

Bir beceriyi çalıştığınızda aynı sinir hücresi grupları tekrar tekrar birlikte etkinleşir ve aralarındaki bağlantılar güçlenir. Bilim insanları beynin bu tür değişimlerine nöroplastisite der. Pratik, başta zorlanarak yaptığınız bir işi zamanla beceriye bu yolla dönüştürür.

NCBI Bookshelf

ZihinBilim

Kartın devamı

Bu fikri Kanadalı psikolog Donald Hebb, 1949’da yayımlanan The Organization of Behavior (Davranışın Örgütlenmesi) adlı kitabında ortaya attı: Bir sinir hücresi başka bir hücreyi tekrar tekrar uyarırsa aralarındaki bağlantı güçlenir. Bu düşünce çoğu zaman “birlikte ateşlenen hücreler birbirine bağlanır” diye özetlenir. 1973’te Timothy Bliss ve Terje Lømo, Oslo’da tavşanların beyninde böyle bir güçlenmeyi gözlemledi: Kısa elektrik uyarılarından sonra, bellek için hayati önemdeki hipokampus bölgesinde bağlantılar saatlerce güçlü kaldı. Bu olaya uzun süreli potansiyasyon, yani uzun süreli güçlenme denir. Pratik, beyni birkaç gün içinde bile değiştirebilir. 1995’te Alvaro Pascual-Leone ve ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri’ndeki ekibi, gönüllülere her gün iki saat, tek elle çalınan beş parmaklı bir piyano alıştırması yaptırdı. Beş gün sonra beyin kabuğunda parmak kaslarını yöneten alan genişlemişti.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: NCBI Bookshelf

İlgili kaynak: Hebb teorisi
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

AzimZihin

Nöroplastisite, beynin yaşadıklarına göre bağlantılarını, hatta yapısını değiştirebilme yeteneğidir. Bu yetenek çocuklukta en güçlüdür, ama yetişkinlikte de sürer. Yetişkinlerin yeni bir dil, bir çalgı ya da başka bir beceri öğrenebilmesi bu sayededir; yalnızca çoğu zaman daha uzun sürer.

20. yüzyılın büyük bölümünde bilim insanları yetişkin beyninin aşağı yukarı sabit olduğuna inanıyordu. Beyin taramaları bu görüşü değiştirdi. 2004’te Almanya’da araştırmacılar yetişkinlere üç ay boyunca üç topla jonglörlük yapmayı öğretti. Taramalar, hareket eden nesneleri izleyen bölgelerde gri maddenin, yani sinir hücreleriyle dolu dokunun arttığını, alıştırma bırakılınca yeniden azaldığını gösterdi. 2008’deki bir devam çalışması aynı türden değişimi 60 yaş civarındaki gönüllülerde de buldu; ama onlar jonglörlüğü 20 yaşındakiler kadar iyi öğrenemedi. En bilinen örnek Londra’dan: Katherine Woollett ve Eleanor Maguire, kentin 25.000 sokağını ezberleyen taksici adaylarını dört yıl boyunca izledi. Sınavı geçenlerde, yön bulmada rol oynayan hipokampusun arka bölümünde gri madde arttı; sınavı geçemeyenlerde ve bu eğitimi hiç almayanlarda böyle bir değişim görülmedi.

NCBI BookshelfKartı aç
AzimZihin

Caz piyanistleri beyin tarayıcısının içinde doğaçlama yaptığında, beynin ön bölümünde kendini denetlemeyle ilişkili bir alan sakinleşti; kendini ifade etmeyle ilişkili komşu bir alan ise daha etkin çalıştı.

Kulak cerrahı ve caz saksofoncusu Charles Limb ile sinirbilimci Allen Braun, çalışmayı ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri’nde yürüttü ve 2008’de PLOS ONE dergisinde yayımladı. Altı profesyonel caz piyanisti, kan akışındaki değişimleri izleyerek beynin hangi bölgelerinin çalıştığını gösteren fMRI cihazına girdi ve cihazın içinde kullanılabilecek biçimde yapılmış küçük bir klavye çaldı. Her biri önce ezberlediği bir parçayı çaldı, sonra aynı eşlik üzerine doğaçlama yaptı. Doğaçlama sırasında plan yapma ve kişinin kendi davranışını denetlemesiyle ilişkili dorsolateral prefrontal korteks sakinleşti; kendini ifade etmeyle ilişkili medial prefrontal korteks ise hareketlendi. Yalnızca altı kişiyle yapılmış küçük bir çalışmadır; üstelik her beyin bölgesinin birçok görevi vardır.

PLOS ONEKartı aç
DinginlikSağlık

Yıllarca yoğun trafik, tren ya da uçak gürültüsüyle yaşamak sağlığa zarar verebilir. Bu gürültü bölünen uyku, çocuklarda öğrenme güçlüğü ve daha yüksek kalp hastalığı riskiyle ilişkilidir; insan sesi fark etmez hâle geldikten sonra bile beden tepki vermeyi sürdürür.

Avrupa Çevre Ajansı 2020’de, Avrupa’da en az 113 milyon kişinin gece ve gündüz ortalaması 55 desibel ya da daha yüksek olan trafik gürültüsüyle uzun süre yaşadığını hesapladı. Avrupa Birliği zararlı gürültüyü bu eşikten itibaren raporlar; Dünya Sağlık Örgütü ise yol trafiği gürültüsünün 53 desibelin altında tutulmasını önerir. Araştırmalar bu tür gürültüyü bölünen uyku, yükselen stres hormonları, havalimanı ve işlek yol yakınında oturan çocuklarda okuma ve bellek sorunları, yüksek tansiyon ve kalp hastalığıyla ilişkilendiriyor. İnsan zamanla sese alışır, yani onu daha az fark eder; ama uyku araştırmaları, gece bir kamyon ya da uçak geçtiğinde kalp atışının yine hızlandığını gösteriyor.

WHO / European Environment AgencyKartı aç
AzimZihin

Bir konuyu tek oturumda sıkıştırarak çalışmak yerine tekrarı günlere ya da haftalara yaymak, bilgiyi uzun süreli bellekte çok daha iyi tutar. Psikolojide buna aralıklı tekrar etkisi denir.

Alman psikolog Hermann Ebbinghaus bu etkiyi ilk kez 1880’lerde, anlamsız hece listelerini ezberleyip kendini sınayarak ölçtü ve sonuçlarını 1885’te yayımladı. O günden bu yana psikolojide en tutarlı biçimde tekrarlanan bulgulardan biri oldu. Son gece yüklenmek insana konuya hâkim olduğu hissini verir, ama bu his çabuk söner. Aralıklı çalışmak daha zor gelir ama daha kalıcıdır; çünkü bir bilgiyi tam unutulmaya başladığı anda hatırlamak, onu bellekte güçlendirir. En iyi aralık, konuya ve bilgiyi ne kadar süre hatırlamanız gerektiğine göre değişir. Her duruma uyan tek bir takvim yok, ama bir gün sonra, ardından birkaç gün sonra, sonra da bir hafta ya da daha uzun bir aradan sonra tekrar etmek iyi bir başlangıçtır. Anki gibi kart uygulamaları bu ilkeye dayanır; tıp öğrencileri ve dil öğrenenler bunları yaygın olarak kullanır.

Bilişsel psikolojiKartı aç
DinginlikZihin

Yürümek yeni fikir bulmayı kolaylaştırıyor: 2014’te yayımlanan Stanford deneylerinde katılımcılar yürürken, otururken olduğundan ortalama yüzde 60 kadar daha fazla yaratıcı fikir üretti. Fark en çok, sıradan bir eşyanın alışılmadık kullanımlarını bulmak gibi pek çok olası cevabı olan görevlerde görüldü.

Psikologlar Marily Oppezzo ve Daniel Schwartz, 176 kişiyle dört deney yaptı. Ana testte katılımcılardan sıradan bir eşya için akıllarına gelen bütün kullanım alanlarını saymaları istendi. Bu test “ıraksak düşünme”yi, yani tek bir doğru cevap yerine pek çok seçenek üretme becerisini ölçer. Yürümek katılımcıların yüzde 81’inin puanını yükseltti. Açık havada yürüyenlerle boş bir duvara bakarak koşu bandında yürüyenler arasında bu açıdan fark yoktu; demek ki etkiyi manzara yaratmıyordu. Üstelik yürüyüşten sonra oturunca da etki bir süre devam etti. Tek doğru cevabı olan bulmacalarda, psikologların “yakınsak düşünme” dediği türde ise yürümenin faydası çok daha azdı: Bu görevlerde katılımcıların yalnızca yüzde 23’ü daha iyi sonuç aldı.

Oppezzo & Schwartz, 2014Kartı aç
Sıradaki kartYeni bir şey öğrendikten kısa süre sonra uyumak, onu hatırlamanıza yardım eder. 2012’deki bir çalışmada kelime çiftlerini akşam öğrenip kısa süre sonra uyuyanlar, 24 saat sonra, sabah öğrenip önce bütün günü uyanık geçirenlerden daha fazlasını hatırladı.Devam et →