Tek bir aerobik egzersiz, örneğin tempolu bir koşu ya da bisiklet turu, kandaki BDNF düzeyini yükseltebilir; BDNF, sinir hücrelerinin yaşamasına, büyümesine ve yeni bağlantılar kurmasına yardım eden bir proteindir. Bu artış geçicidir, büyüklüğü de kişiden kişiye değişir.

Sinirbilim

Kartın devamı

BDNF, İngilizce “brain-derived neurotrophic factor”, yani “beyin kaynaklı nörotrofik faktör” adının kısaltmasıdır. Yves-Alain Barde ile Hans Thoenen onu ilk kez 1982’de domuz beyninden ayrıştırdı. En çok, öğrenme ve bellekte merkezî rol oynayan hipokampus bölgesinde iş görür. 1995’te Carl Cotman’ın Kaliforniya Üniversitesi Irvine’daki ekibi, koşu çarkı verilen sıçanların hipokampusunda daha fazla BDNF üretildiğini buldu. İnsanlarda ise 55 çalışmayı bir araya getiren 2017 tarihli bir analize göre tek bir egzersizden sonra kandaki BDNF yükseliyor, egzersiz uzadıkça artış da büyüyordu. Etki erkeklerde açıktı, kadınlarda ise görülmedi. Kandaki düzey, beynin içinde olup bitene ancak dolaylı bir işaret verir. Bulgular egzersizle beynin değişebilme yeteneği arasında bir bağ olduğunu destekliyor; ama yürüyüşten sonra hissedilen zihin açıklığını BDNF’nin sağladığını kanıtlamıyor.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Sinirbilim

İlgili kaynak: Beyin-türevli nörotrofik faktör

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

AzimSağlık

Baş akılsız olunca çileyi beden çeker.

Karttaki söz, bir Ukrayna atasözünün serbest çevirisidir: “Za durnoyu holovoyu rukam i noham nemaye spokoyu”, yani akılsız baş yüzünden ne ellere rahat var ne ayaklara. İmge gündelik hayattan tanıdıktır: Anahtarını unutan, onu almak için yolu bir kez daha yürür. Almancada da benzer bir söz vardır: Kafada olmayanın açığını bacaklar kapatır. Söz topluluklar için de kullanılır: Tepede düşünmeden alınan bir kararın bedelini alttaki herkes öder. Türkçede neredeyse aynısı vardır: “Akılsız başın cezasını ayaklar çeker.”

Ukrainian, SlavicKartı aç

AzimFelsefe

Sağlam kafa sağlam vücutta bulunur.

Söz, Romalı şair Juvenalis’in MS 2. yüzyılın başlarında yazdığı Onuncu Yergi’den gelir. Şiir zenginlik, güç, ün, güzellik ya da uzun ömür için dua edenlerle alay eder; çünkü bu dilekler çoğu zaman insanın başına felaket getirir. Juvenalis’e göre dua edilecekse “mens sana in corpore sano”, yani sağlam bir bedende sağlam bir akıl ve ölümden korkmayan cesur bir yürek istenmelidir. Yüzyıllar sonra söz sporun sloganı oldu. Türkiye’de ise “Sağlam kafa sağlam vücutta bulunur” biçimiyle çoğu zaman Atatürk’e mal edilir.

Juvenalis, Onuncu YergiKartı aç

DinginlikSağlık

Siz uyurken beyniniz gün içinde öğrendiklerinizi pekiştirir. Bu sürece bellek pekiştirme denir ve hem isim, tarih gibi bilgileri hem de bir müzik parçasını çalmak gibi becerileri kapsar. Kısa ya da sık bölünen bir uykudan sonra beyin yeni öğrendiklerini daha zor tutar.

Bellek pekiştirme, taze ve kırılgan bir anının kalıcı hâle gelmesini sağlayan yavaş bir süreçtir ve büyük bölümü uykuda gerçekleşir. 1997’de Alman araştırmacılar Werner Plihal ve Jan Born, gecenin farklı bölümlerinin farklı türde belleğe yardım ettiğini gösterdi. Yirmi sağlıklı erkek, kelime çiftlerinden oluşan listeler öğrendi ve ayna çizimi alıştırması yaptı, yani bir şekli yalnızca aynadaki yansımasına bakarak çizdi. Kelime çiftlerini hatırlama en çok, derin uykunun ağır bastığı gecenin ilk yarısında gelişti. Çizim becerisi ise en çok gecenin ikinci yarısında ilerledi; bu bölümde, canlı rüyaların görüldüğü REM uykusu daha uzun sürer. Araştırmacılar şöyle düşünüyor: Beyin uykuda günün deneyimlerini yeniden canlandırır ve yeni anıları, derinlerdeki hipokampusta tutulan geçici kayıtlardan dış katmandaki korteksin daha kalıcı ağlarına aktarır.

Harvard Medical SchoolKartı aç

AzimSağlık

CDC’nin de yaygınlaştırdığı ABD rehberine göre egzersizin bazı faydaları, egzersizi yaptığınız gün başlar. Tempolu bir yürüyüş gibi orta ya da yüksek şiddette tek bir egzersizden sonra tansiyon düşebilir, kaygı hafifleyebilir; o geceki uyku ve bazı zihinsel beceriler de iyileşebilir.

CDC (Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri), ABD’nin 1946’da Atlanta’da kurulan ulusal halk sağlığı kurumudur. Egzersizle ilgili önerileri, ABD’nin Fiziksel Aktivite Rehberi’ne dayanır. Rehberin 2018’de yayımlanan ikinci baskısı, önceki on yılın araştırmaları gözden geçirilerek hazırlandı. Eski öneriler daha çok yıllar içinde hastalıkları önlemeye odaklanıyordu; yeni baskı hemen hissedilen faydaları da sıraladı. Tek bir egzersiz, kaygıyı hafifletip tansiyonu düşürmenin yanı sıra vücudun insüline, yani kandaki şekeri hücrelere taşıyan hormona daha iyi yanıt vermesini de sağlar. Bu etkilerin çoğu düzenli hareketle büyür; kondisyon, güç ve tansiyonda kalıcı bir düşüş gibi kazanımlar ise haftalar ya da aylar alır. Rehber, haftada en az 150 dakika orta şiddette hareket önerir.

CDCKartı aç

AzimSağlık

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre düzenli fiziksel aktivite kalbi korur, ruh hâlini iyileştirir, kaygıyı azaltır ve uykuyu düzeltir. Bu faydalar kilo vermeye bağlı değildir: Tartıda ya da aynada hiçbir değişiklik görünmese de her yapıdan ve kilodan insan bu faydaları görür.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), enerji harcatan her hareketi fiziksel aktivite sayar: yürüyüş, bisiklet, spor, hareketli oyunlar, ev işleri ve bedensel iş. DSÖ’nün 2020 rehberi yetişkinlere haftada 150–300 dakika tempolu yürüyüş gibi orta şiddette ya da 75–150 dakika koşu gibi yüksek şiddette hareket etmeyi, buna ek olarak haftada en az iki gün kas güçlendirici egzersiz yapmayı önerir. 2022’de dünyadaki yetişkinlerin yaklaşık %31’i, yani 1,8 milyar kişi bu düzeyin altında kalıyordu. Bu faydaları kiloya bakarak ölçmek yanıltıcıdır. ABD’nin Fiziksel Aktivite Rehberi, faydaların genel olarak vücut ağırlığından bağımsız olduğunu belirtir. 2014’te on araştırmanın sonuçlarını birleştiren bir analize göre kondisyonu iyi olan fazla kilolu ya da obez kişilerin ölüm oranı, kondisyonu iyi olan normal kilolu kişilerinkine yakındı; kondisyonu zayıf olanlarda ise risk, kiloları ne olursa olsun yaklaşık iki katıydı.

WHOKartı aç

Sıradaki kartBir duyguya ad koymak, beynin alarm sistemini yatıştırabilir. 2007’de UCLA’de yapılan bir beyin görüntüleme çalışmasında katılımcılar öfkeli ya da korkmuş yüzlerdeki duyguyu bir sözcükle adlandırınca, beynin tehdit algılayıcısı amigdala, yüzleri başka biçimde tanımladıkları zamankinden daha zayıf tepki verdi.Devam et →

Tek bir aerobik egzersiz, örneğin tempolu bir koşu ya da bisiklet turu, kandaki BDNF düzeyini yükseltebilir; BDNF, sinir hücrelerinin yaşamasına, büyümesine ve yeni bağlantılar kurmasına yardım eden bir proteindir. Bu artış geçicidir, büyüklüğü de kişiden kişiye değişir.

Kartın devamı

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Buradan devam edebilirsiniz.

Baş akılsız olunca çileyi beden çeker.

Sağlam kafa sağlam vücutta bulunur.

Siz uyurken beyniniz gün içinde öğrendiklerinizi pekiştirir. Bu sürece bellek pekiştirme denir ve hem isim, tarih gibi bilgileri hem de bir müzik parçasını çalmak gibi becerileri kapsar. Kısa ya da sık bölünen bir uykudan sonra beyin yeni öğrendiklerini daha zor tutar.

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre düzenli fiziksel aktivite kalbi korur, ruh hâlini iyileştirir, kaygıyı azaltır ve uykuyu düzeltir. Bu faydalar kilo vermeye bağlı değildir: Tartıda ya da aynada hiçbir değişiklik görünmese de her yapıdan ve kilodan insan bu faydaları görür.