Amerikan ticaret gemisi Mary Celeste, 1872’de Atlas Okyanusu’nda sağlam ama bomboş hâlde sürüklenirken bulundu. Yükü yerindeydi, mutfakta yiyecek vardı, mürettebatın eşyalarına dokunulmamıştı. Gemideki on kişiden bir daha haber alınamadı.

Azor Adaları açıkları, 1872

Kartın devamı

Kanada bandıralı Dei Gratia, gemiye 4 Aralık 1872’de Azor Adaları açıklarında rastladı. Mary Celeste bir ay önce, 1.701 varil sanayi alkolüyle New York’tan Cenova’ya doğru yola çıkmıştı. Tek filikası yoktu ve seyir defterindeki son kayıt on gün önceye aitti; bu da gemidekilerin aceleyle ama düzen içinde ayrıldığını düşündürüyor. Kaptan Benjamin Briggs’in yanında karısı ve iki yaşındaki kızı da vardı. Güvertede, ambardaki suyu ölçmeye yarayan derme çatma bir iskandil çubuğu bulundu. İlk kuramlardan birine göre yanlış bir ölçüm, Briggs’e geminin hızla su aldığını düşündürmüş olabilir. Bir başka olasılık da alkol buharından korkmuş olmaları. Arthur Conan Doyle’un pek çok ayrıntıyı kendisi uydurduğu 1884 tarihli öyküsü, olayın bir efsaneye dönüşmesinde büyük rol oynadı.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Denizcilik tarihi

İlgili kaynak: Mary Celeste

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakArkeoloji

Nan Madol, Mikronezya’daki Pohnpei Adası’nın kıyısında, gelgit kanallarıyla birbirinden ayrılan yaklaşık yüz yapay adacık üzerine kurulmuş bir yıkık kenttir; bazalt duvarları, mezarları ve tören yapıları hâlâ ayaktadır.

Adacıkların yapımı 8. ya da 9. yüzyılda başladı; büyük bazalt duvarlar ise 1180–1200 dolaylarından itibaren yükseldi. Kent, Pohnpei’yi yaklaşık 1628’e kadar tek elden yöneten Saudeleur hanedanının tören ve yönetim merkezi oldu; rakip şefler, göz önünde olsunlar diye burada yaşamak zorundaydı. Yapıcılar, Pohnpei’nin başka bir yerinden çıkarılıp buraya getirilen, doğal olarak çok köşeli uzun bazalt sütunlar kullandı. Sütunları bir enine, bir boyuna sıralar hâlinde üst üste koydular ve içini mercan molozuyla doldurdukları platformları böyle çevirdiler. Bu ağır taşların nasıl taşınıp kaldırıldığına dair bir kayıt yok. Mezarların bulunduğu Madol Powe bölümünde, duvarlarla çevrili kraliyet mezarı Nandauwas da yer alır. UNESCO, Nan Madol’u 2016’da Dünya Mirası listesine aldı ve kanalları tıkayan alüvyon ve mangrovlar yüzünden aynı anda Tehlike Altındaki Dünya Mirası listesine ekledi.

Nan MadolKartı aç

MerakTarih

Marshall Adaları’nın denizcileri, okyanus dalgalarının adaların çevresinde nasıl yön değiştirdiğini gösteren çubuk haritalar yaptı. Kıvrık çubuklar dalgaların izlediği yolları, deniz kabukları ya da çubukların kesiştiği noktalar da adaları gösterir.

Haritalar, Hindistan cevizi yapraklarının orta damarlarından yapılır, Hindistan cevizi lifiyle bağlanırdı. Marshalllı denizciler üç temel tür kullanırdı: mattang, dalgaların bir adanın çevresinde nasıl kıvrılıp birbirine karıştığını genel olarak öğretirdi; meddo birkaç gerçek adayı ve çevresindeki dalga düzenini gösterirdi; rebbelib ise bütün bir ada zincirini kapsardı. Bu bilgi sır gibi saklanır, denizci aileleri içinde aktarılırdı. Haritalar denize götürülmez, karada incelenip ezberlenirdi. Açık denizde denizci birbirini kesen dalgaları kanonun hareketinden hisseder, bazen daha iyi sezmek için teknenin dibine uzanırdı; böylece bir ada ufukta görünmeden çok önce yerini kestirebilirdi. Batılı ziyaretçiler bu haritaları ilk kez 19. yüzyılın ikinci yarısında tanımladı.

Marshall Islands stick chartKartı aç

MerakGöç

Polinezyalı denizciler pusula, harita ya da hiçbir alet kullanmadan Pasifik’in binlerce kilometrelik açık sularını aştı. Yönlerini doğan ve batan yıldızlardan, güneşten, okyanus dalgalarından ve deniz kuşlarından bulur, hızlarını ve rotalarını akıllarında tutarlardı.

1970’lere gelindiğinde bu eski bilgi neredeyse unutulmuştu ve bazı araştırmacılar Pasifik adalarına insanların rastgele sürüklenen kanolarla ulaştığını ileri sürüyordu. Polinezya Denizcilik Derneği bu görüşü sınamak için Mikronezya’daki küçük Satawal adasından usta denizci Mau Piailug’dan yardım istedi. Satawal’da bu geleneğin yakın bir akrabası hâlâ yaşıyordu. Piailug 1976’da çift gövdeli Hōkūleʻa kanosunu hiçbir alet kullanmadan Hawaii’den Tahiti’ye, yaklaşık 4.000 kilometre götürdü. Yolculuk, uzak adalara bilerek ve yön bularak gidilebileceğini gösterdi. Piailug daha sonra aralarında Nainoa Thompson’ın da bulunduğu Hawaiili denizcileri yetiştirdi; geleneksel yön bulma bugün Pasifik’in pek çok yerinde yeniden yaşıyor.

Polynesian wayfindingKartı aç

MerakKültür

Haenyeolar, Güney Kore’nin güneyindeki Jeju Adası’nda tüp kullanmadan dalan kadınlardır. Nefeslerini bir ila üç dakika tutarak 20 metreye kadar iner, deniz kulağı, deniz kestanesi, ahtapot ve yosun toplarlar.

Haenyeo, Korecede “deniz kadınları” demektir. Kızlar bu işi geleneksel olarak köydeki yaşlı dalgıçlardan öğrenir. Kadınlar köylerde dalgıç dernekleri kurar; ne zaman ve neyin toplanacağına bu dernekler karar verir, dalgıçlar da birbirinin güvenliğini gözetir. UNESCO, denizi bu şekilde ortaklaşa koruyan kültürü 2016’da Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne aldı. Sayıları hızla azaldı: 1965’te 23.081 olan haenyeo sayısı 1970’te 14.143’e indi; bugün birkaç bin kişi kaldı. Çoğu 60 yaşın üzerinde; en yaşlıları 80’i geçmiş olmasına rağmen hâlâ dalıyor.

Jeju haenyeoKartı aç

MerakTicaret

Hint Okyanusu’ndaki deniz ticareti, iki bin yılı aşkın bir süre mevsimle yön değiştiren muson rüzgârlarına göre yapıldı. Yolculuklarını bu rüzgârlara göre ayarlayan tüccarlar Doğu Afrika’yı, Arabistan’ı, Hindistan’ı, Güneydoğu Asya’yı ve Çin’i işlek limanlardan oluşan bir zincirle birbirine bağladı.

Hint Okyanusu’nun kuzeyinde muson yazın güneybatıdan, kışın kuzeydoğudan eser; bu yüzden bir gemi bir mevsimin rüzgârıyla açılıp ötekinin rüzgârıyla dönebilirdi. MS 1. yüzyıldan kalma Yunanca bir denizcilik rehberi olan Eritre Denizi Periplus’u, Mısır, Arabistan, Doğu Afrika ve Hindistan arasındaki bu ticareti daha o zaman anlatır. Arap ve İranlı denizcilerin dau denen ahşap yelkenlileri, Hint ve Malay gemileri, daha sonra da Çin filoları aynı düzeni kullandı; Amiral Zheng He’nin seferleri 1400’lerin başında Doğu Afrika’ya kadar ulaştı. Kilva, Kalikut ve Malakka gibi limanlar baharat, pamuklu kumaş, porselen ve altın ticaretiyle zenginleşti. İslam, Svahili kültürü ve pek çok sözcük de aynı yollardan yayıldı.

Indian Ocean tradeKartı aç

Sıradaki kartKendi kendini yetiştirmiş arkeolog Basil Brown, 1939’da İngiltere’nin Suffolk bölgesindeki Sutton Hoo’da 27 metrelik bir Anglosakson gemi mezarını gün ışığına çıkardı. Ahşap çoktan çürümüştü, ama topraktaki izi ve sıra sıra demir perçinler gövdenin biçimini olduğu gibi gösteriyordu.Devam et →