Mono no aware, Japoncada güzel bir şeyin karşısında, tam da kalıcı olmadığı için duyulan hafif sızının adıdır: kiraz çiçekleri, bir çocuğun ilk yılları, sona eren güzel bir akşam. Bu bir yas değil, her şeyin geçip gittiğinin sakin bir farkındalığıdır.

Japon estetiği

Kartın devamı

Kelimesi kelimesine “şeylerin hüznü” demektir. Bilgin Motoori Norinaga, 18. yüzyılda bu kavramı Japon edebiyat eleştirisinin merkezine taşıdı. Ona göre Murasaki Şikibu’nun 11. yüzyılda yazdığı Genji’nin Hikâyesi’nin asıl konusu ahlak dersi değil, her şeyin geçiciliğine duyulan inceliktir. Tam çiçeklenmesi yaklaşık bir hafta süren kiraz çiçeğinin Japonya’nın en sevilen simgelerinden biri olması da bununla açıklanır: Asıl mesele kısa sürmesidir. Her bahar insanlar, yaprakların birazdan döküleceğini bile bile ağaçların altında hanami denen çiçek seyri pikniklerinde buluşur. Bu duygu tam olarak hüzün sayılmaz. Bir anın, siz daha içindeyken geçip gitmekte olduğunu fark etmektir.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Japon estetiği

İlgili kaynak: Mono no aware

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

DinginlikDil

İngilizcedeki “nice” sözcüğü, Latincede “bilmeyen” demek olan nescius’tan Fransızca yoluyla gelir. 1300 dolaylarında İngilizceye girdiğinde “aptal, cahil” anlamındaydı; sonra “çekingen”, “titiz” ve “kesin” gibi anlamlardan geçti, “hoş” anlamı ancak 18. yüzyılda yerleşti.

Sözlüklere göre değişim kabaca şöyle ilerledi: 1300 dolaylarında “aptal” ve “çekingen”, 14. yüzyılın sonunda “titiz, zor beğenen”, 1400 dolaylarında “narin”, 16. yüzyılda “kesin, özenli”. Bu son anlam, “a nice distinction” (ince bir ayrım) deyiminde hâlâ yaşar. “Hoş, keyifli” anlamı 1769’dan, “nazik, düşünceli” anlamı 1830 dolaylarından itibaren kayıtlara geçti. Eski anlamlar yenileriyle bir süre yan yana yaşadı; Oxford İngilizce Sözlüğü, 16. ve 17. yüzyıl metinlerinde sözcüğün hangi anlamda kullanıldığını kestirmenin çoğu zaman zor olduğunu belirtir. Dilbilimciler, olumsuz bir anlamın olumluya dönmesine anlam iyileşmesi der; tersine, yani anlam kötüleşmesine bir örnek “silly”dir: Eski İngilizcede “mutlu, kutsanmış” demekti. Jane Austen yeni anlamın yayılışını romanına taşıdı. 1817’de yayımlanan Northanger Manastırı’nda genç Catherine Morland okuduğu gotik romana “the nicest book in the world” (dünyanın en güzel kitabı) deyince Henry Tilney onunla tatlı tatlı alay eder ve bu sözcüğün artık “her şeye uyduğunu” söyler.

Merriam-WebsterKartı aç

AzimDil

Japonca ikigai sözcüğü, “hayat” anlamındaki iki ile “değer, fayda” anlamındaki kai’nin birleşmesinden oluşur. İnsana hayatı yaşamaya değer hissettiren şeyi anlatır. Japonya’da pek çok kişi için bu, büyük bir hayat amacı değil, gündelik bir şeydir: bir bahçe, torunlar, her günkü yürüyüş.

Kavramı en bilinen biçimde inceleyen kişi psikiyatr Mieko Kamiya’dır; Ikigai ni Tsuite (Hayatın Anlamı Üzerine) adlı kitabı 1966’da yayımlandı. Kitap büyük ölçüde, Nagashima Aiseien sanatoryumunda cüzam hastalarıyla geçirdiği yıllardan doğdu: Toplumdan dışlanmış bu insanlar yine de yaşamak için nedenler bulabiliyordu. Japon araştırmacılar o zamandan beri ikigai duygusu ile ileri yaşta daha iyi sağlık arasında bağ buldu. Sevdiğiniz, iyi olduğunuz, dünyanın ihtiyaç duyduğu ve para kazanabileceğiniz şeyleri dört dairede birleştiren ünlü şema ise sonradan Batı’da eklendi: Yazar Marc Winn, 2014’te Andrés Zuzunaga’nın hazırladığı bir amaç şemasının ortasına ikigai sözcüğünü yerleştirdi.

Japanese psychologyKartı aç

DinginlikDil

Hollandacada çok sık kullanılan gezellig sıfatı, insana hoş, samimi ve sıcak gelen şeyleri anlatır: Bir oda, bir kafe, bir akşam, bir sohbet ya da bir buluşma gezellig olabilir.

Gezellig, eski Hollandacada “arkadaş, yoldaş” anlamına gelen gezel sözcüğünden türemiştir; bu yüzden özünde rahatlıktan çok güzel bir birlikteliği anlatır. Bir oda gezellig olabilir, ama bir insan, arkadaşlarla geçen bir akşam ya da kalabalık bir kafe de öyle olabilir. Karşıtı ongezellig ise soğuk bir davet, çıplak bir oda ya da erken kalkıp giden biri için sık duyulan, hafif bir sitemdir. Sözlükler “rahat”, “samimi”, “hoş bir hava” gibi karşılıklar dener, ama tek bir sözcük hepsini karşılamaz. Türkçede en yakın karşılık belki “muhabbetli, sıcacık bir ortam” sözüdür. Dancada 2010’larda bütün dünyada moda olan hygge ve Almancadaki Gemütlichkeit de ona çok yakın kavramlardır.

DutchKartı aç

DinginlikDil

Yūgen, Japon estetiğinde ince ve gizemli bir derinliği anlatır: Açıkça gösterilen ya da söylenen değil, sezdirilen şeyin verdiği güzellik.

幽玄 diye yazılan sözcük Çin felsefe metinlerinden gelir; orada “loş, derin, gizemli” anlamına geliyordu. Japon şiir eleştirmenleri onu 12. ve 13. yüzyıllarda, anlamını tam söylemeyip yalnızca sezdiren şiirler için kullandı; şair Fujiwara no Teika, yūgen’i şiirin on doğru üslubundan biri saydı. 1400 dolaylarında, babasıyla birlikte Noh tiyatrosuna biçim veren Zeami, yūgen’i sahne sanatının en yüksek amacı yaptı. Onun bu düşüncesiyle özdeşleşen imgeler arasında çiçeklerle kaplı bir tepenin ardında batan güneşi seyretmek ve yaban kazlarını bulutların arasında kaybolana dek izlemek vardır: Duygu, görünmeyen yerde saklıdır.

Japon estetiğiKartı aç

DinginlikDil

Toki Pona, Kanadalı dilbilimci Sonja Lang’in icat edip 2001’de internette paylaştığı bir dildir ve yalnızca 120-140 kadar temel sözcükle idare eder. Geri kalan her şey bu sözcükler birleştirilerek anlatılır: Örneğin arkadaşa “iyi insan” denir.

Lang, Toki Pona’yı biraz da hayatının zor bir döneminde kendi düşüncelerini sadeleştirmek için yarattı; Taoculuğun sadelik anlayışından da esinlendi. Dilin adı “iyi dil” ya da “sade dil” demektir. Sözcüklerin çoğu birbirine yakın birkaç anlam taşır: “Moku” hem yiyecek hem yemek yemek hem de içmek anlamına gelir. Sözcük sayısının kesin olmamasının nedeni şu: Lang’in 2014’te yayımladığı Toki Pona: The Language of Good adlı kitapta 120 kadar sözcük vardı; 2021’de konuşanların dili gerçekte nasıl kullandığına dayanan bir sözlük bunlara yenilerini ekledi. Toki Pona’nın internette küçük ama canlı bir topluluğu var; 2022’de uluslararası ISO dil listesinde “tok” koduyla kendine ait bir yer edindi.

Toki PonaKartı aç

Sıradaki kartHiraeth, Galcede artık var olmayan, değişmiş ya da belki hiç tam anlamıyla var olmamış bir yuvaya duyulan özlemin adıdır: dönülecek bir yeri olmayan sıla hasreti.Devam et →

Mono no aware, Japoncada güzel bir şeyin karşısında, tam da kalıcı olmadığı için duyulan hafif sızının adıdır: kiraz çiçekleri, bir çocuğun ilk yılları, sona eren güzel bir akşam. Bu bir yas değil, her şeyin geçip gittiğinin sakin bir farkındalığıdır.

Kartın devamı

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Buradan devam edebilirsiniz.

Hollandacada çok sık kullanılan gezellig sıfatı, insana hoş, samimi ve sıcak gelen şeyleri anlatır: Bir oda, bir kafe, bir akşam, bir sohbet ya da bir buluşma gezellig olabilir.

Yūgen, Japon estetiğinde ince ve gizemli bir derinliği anlatır: Açıkça gösterilen ya da söylenen değil, sezdirilen şeyin verdiği güzellik.

Toki Pona, Kanadalı dilbilimci Sonja Lang’in icat edip 2001’de internette paylaştığı bir dildir ve yalnızca 120-140 kadar temel sözcükle idare eder. Geri kalan her şey bu sözcükler birleştirilerek anlatılır: Örneğin arkadaşa “iyi insan” denir.