Kendi kendini yetiştirmiş İngiliz marangoz John Harrison, denizde boylamı, yani geminin doğu-batı konumunu bulmaya yetecek şaşmaz saatler yapmak için onlarca yıl uğraştı. Gemi, yerel saati çıktığı limanın saatiyle karşılaştırıp boylamını bulabilirdi; yeter ki saati dalgaya, sıcağa, soğuğa ve neme rağmen doğru işlesin.

Royal Museums Greenwich

Kartın devamı

Enlem, güneşin ya da Kutup Yıldızı’nın yüksekliğinden oldukça kolay bulunabiliyordu; ama boylam yüzyıllarca denizcilerin başını ağrıttı ve bu yüzden gemiler battı. İngiliz Parlamentosu 1714’te, işe yarar bir yöntem bulana 20.000 sterline varan bir ödül koydu. Önerileri Boylam Kurulu değerlendiriyordu ve kurul çözümün büyük ölçüde gökbilimden gelmesini bekliyordu. Harrison art arda birkaç deniz saati yaptı; sonuncusu H4, büyükçe bir cep saati boyutundaydı. H4, 1761–62’deki Jamaika yolculuğunda 81 günde yalnızca beş saniye kadar geri kaldı. Kurul yine de ödülün koşullarının yerine gelip gelmediğini tartıştı; Harrison son ödemesini ancak 1773’te, Kral III. George’un kendisine arka çıkmasından sonra Parlamento’dan alabildi.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Royal Museums Greenwich

İlgili kaynak: John Harrison

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

AzimTeknoloji

Standart yük konteyneri sayesinde eşya gemiden trene, trenden kamyona hiç boşaltılmadan geçer. Malcolm McLean’in 1956’da yaygınlaştırmaya başladığı bu sistem dünya ticaretini çok ucuzlattı.

Konteynerden önce yükler tek tek taşınırdı: Çuvalları, sandıkları ve fıçıları liman işçileri gemiye taşır, gemiler de limanda çoğu zaman günlerce beklerdi. Amerikalı kamyon taşımacısı Malcolm McLean, Nisan 1956’da tankerden dönüştürülen Ideal X gemisiyle 58 konteyneri Newark’tan Houston’a gönderdi. Kendi hesabına göre parça yükü gemiye yüklemenin tonu 5,86 dolara, konteynerle ise yaklaşık 16 sente mal oluyordu. 1960’ların sonunda uluslararası standartlar kutuların ölçülerini ve onları vinçlere, kamyonlara ve birbirine kilitleyen köşe bağlantılarını belirledi; böylece her liman her konteyneri taşıyabilir oldu. Limanlarda çok daha az işçiye ihtiyaç kaldı; birçok kent de eski limanlarından uzakta yeni konteyner terminalleri kurdu.

Smithsonian / National Inventors Hall of FameKartı aç

MerakTeknoloji

OpenStreetMap, gönüllülerin 2004’ten beri birlikte çizdiği ücretsiz bir dünya haritasıdır. Herkes bir yol, patika ya da bina ekleyip düzeltebilir; telefon uygulamalarından yardım kuruluşlarına kadar herkes de bu veriyi kullanabilir.

Steve Coast, OpenStreetMap’i 2004’te Londra’daki University College London’da öğrenciyken başlattı. İngiltere’nin resmî harita kurumu Ordnance Survey verilerini ücretsiz paylaşmıyordu. Coast da yanına bir GPS cihazı alıp bisikletle Regent’s Park’ın çevresini dolaştı ve o aralık ayında ilk sokağı haritaya kendisi ekledi. Ardından dünyanın dört bir yanından gönüllüler geldi: Kimi sokakları yürüyerek ya da bisikletle dolaştı, kimi uydu fotoğraflarının üzerinden çizim yaptı. Projenin değeri 2010 Haiti depreminde anlaşıldı. Gönüllüler Port-au-Prince’in yollarını, binalarını ve kamplarını iki gün kadar içinde haritaya geçirdi; yardım kuruluşları kentin o sırada elde bulunan en ayrıntılı haritalarından birine kavuştu. İnsani yardım haritacıları bunu sonraki pek çok afette de tekrarladı.

OpenStreetMap FoundationKartı aç

MerakTeknoloji

İnternette gönderilen neredeyse her şey paket anahtarlamayla yol alır: Veri, her biri adres bilgisi taşıyan küçük paketlere bölünür; paketler ağda farklı yollardan gidebilir ve varış noktasında yeniden birleştirilir.

Eski telefon ağları, bir görüşme boyunca iki uç arasındaki hattın tamamını, sessiz anlarda bile, o görüşmeye ayırırdı. Paket anahtarlamada ise pek çok kullanıcı aynı bağlantıları paylaşır; bir yol kesilirse paketler başka yoldan gider. Fikir 1960’larda iki kişinin aklına birbirinden habersiz geldi. ABD’deki RAND Corporation’da Paul Baran, 1960’ların başında savaşta hasar görse bile çalışmayı sürdürebilecek bir ağ tasarladı. İngiltere’deki Ulusal Fizik Laboratuvarı’nda (NPL) Donald Davies ise 1965’ten itibaren, hatları çok sayıda bilgisayar kullanıcısının verimli biçimde paylaşabilmesi için benzer bir tasarıma ulaştı ve “paket anahtarlama” terimini o buldu. Laboratuvarın ağı 1970’te hizmete girdi; Davies’in fikirleri internetin öncüsü ARPANET’in biçimlenmesine de katkıda bulundu.

Internet Society / National Physical LaboratoryKartı aç

MerakDil

Mors alfabesi her harfi kısa ve uzun işaretlerden oluşan bir desenle yazar; böylece bir mesaj tıkırtı, ses, ışık ya da elektrik sinyali olarak yol alabilir. 1840’lardan itibaren elektrikli telgrafla uzak mesafelere mesaj göndermeyi mümkün kıldı.

Samuel Morse’un 1837 dolaylarındaki ilk telgraf kodu yalnızca rakamlardan oluşuyordu; her sayı bir kod sözlüğündeki bir sözcüğe karşılık geliyordu. Ortağı Alfred Vail 1840’ta kodu harflere genişletti ve en sık kullanılan harflere en kısa işaretleri verdi. Hangi harflerin sık kullanıldığını, yerel bir gazetenin matbaasındaki kurşun harfleri sayarak bulmuştu. 1848’de Alman telgraf öncüsü Friedrich Gerke kodu sadeleştirdi; onun sürümü, 1865’te Paris’te kabul edilen Uluslararası Mors Alfabesi’nin temeli oldu. Gemiler, ünlü SOS dâhil imdat çağrılarını 1999’da uyduya dayalı sistemlere geçilene kadar Mors’la gönderdi. Amatör telsizciler Mors’u bugün de kullanıyor, seyrüsefer vericileri de kimliklerini hâlâ Mors koduyla bildiriyor.

Library of Congress / Smithsonian InstitutionKartı aç

MerakTeknoloji

IBM’in 1980’de piyasaya sürdüğü 3380 disk sürücüsü, bir gigabayttan fazla veri saklayabilen ilk cihazlardandı. Buzdolabı büyüklüğündeki bir dolaba 2,52 gigabayt sığıyordu.

IBM, 3380 gibi makinelere “doğrudan erişimli depolama aygıtı” adını veriyordu. Bunlar bankaların, havayollarının ve devlet dairelerinin ana bilgisayarlarına, yani kurumun bütün işini gören büyük merkezî bilgisayarlara bağlanan disk birimleriydi. Aranan kayda, bant gibi baştan sarmaya gerek kalmadan doğrudan ulaşmayı sağlıyorlardı. Her 3380’in içinde iki kapalı disk grubu ve dört ayrı okuma-yazma kolu vardı; piyasaya çıktığında modeline göre 81.000 ile 142.200 dolar arasında satılıyordu. Cihaz on beş yılı aşkın süre üretildi ve IBM tarihinin en başarılı ürünlerinden biri oldu. Bugün tırnak büyüklüğündeki bir microSD kart bir terabayt, yani bunun yaklaşık 400 katı veri saklayabiliyor; üstelik fiyatı kat kat düşük.

Bilgisayar tarihi (IBM storage)Kartı aç

Sıradaki kart17 Eylül 1925’te bir tramvay, on sekiz yaşındaki Frida Kahlo’nun bulunduğu otobüse çarptı; omurgası, leğen kemiği ve sağ bacağı kırıldı. Tıp okumayı planlıyordu, ama aylarca yatağa bağlı kalınca üstüne asılan bir aynaya bakarak, yatarken kullanılabilen bir şövaleyle resim yapmaya başladı.Devam et →

Kartın devamı

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Buradan devam edebilirsiniz.

Standart yük konteyneri sayesinde eşya gemiden trene, trenden kamyona hiç boşaltılmadan geçer. Malcolm McLean’in 1956’da yaygınlaştırmaya başladığı bu sistem dünya ticaretini çok ucuzlattı.

OpenStreetMap, gönüllülerin 2004’ten beri birlikte çizdiği ücretsiz bir dünya haritasıdır. Herkes bir yol, patika ya da bina ekleyip düzeltebilir; telefon uygulamalarından yardım kuruluşlarına kadar herkes de bu veriyi kullanabilir.

İnternette gönderilen neredeyse her şey paket anahtarlamayla yol alır: Veri, her biri adres bilgisi taşıyan küçük paketlere bölünür; paketler ağda farklı yollardan gidebilir ve varış noktasında yeniden birleştirilir.

Mors alfabesi her harfi kısa ve uzun işaretlerden oluşan bir desenle yazar; böylece bir mesaj tıkırtı, ses, ışık ya da elektrik sinyali olarak yol alabilir. 1840’lardan itibaren elektrikli telgrafla uzak mesafelere mesaj göndermeyi mümkün kıldı.

IBM’in 1980’de piyasaya sürdüğü 3380 disk sürücüsü, bir gigabayttan fazla veri saklayabilen ilk cihazlardandı. Buzdolabı büyüklüğündeki bir dolaba 2,52 gigabayt sığıyordu.