Hoover Barajı, 1931–1936 yılları arasında Colorado Nehri üzerindeki Black Canyon’da, Nevada ile Arizona sınırında yapıldı. Taşkınları önler, Mead Gölü’nde su biriktirir ve Amerika’nın güneybatısına hidroelektrik enerji sağlar.

Hoover Dam

Mühendislik Mimarlık İklim Tarih İş Dünyası

Kartın devamı

Baraj, binlerce insanın iş bulmak için çöle geldiği Büyük Buhran yıllarında yapıldı. Resmî kayıtlara göre inşaat sırasında 96 işçi kazalarda hayatını kaybetti. 221 metre yüksekliğiyle tamamlandığında dünyanın en yüksek barajıydı ve ABD’nin hacim bakımından en büyük baraj gölü olan Mead Gölü’nü oluşturdu. Suyu, 1922 tarihli Colorado Nehri Sözleşmesi’yle yedi ABD eyaleti arasında, 1944’te imzalanan bir antlaşmayla da Meksika ile paylaşılıyor. Nehrin suyunun o kadar büyük bölümü kentlere ve tarlalara çekiliyor ki Colorado artık denize nadiren ulaşıyor. Yıllar süren kuraklığın ardından Mead Gölü 2022’de, ilk dolduğu günden bu yana en düşük seviyesine indi.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Hoover Dam

İlgili kaynak: Hoover Barajı

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakMimarlık

Angkor, 9. ile 15. yüzyıllar arasında bugünkü Kamboçya’da Khmer İmparatorluğu’nun başkentiydi. Kentin dev rezervuarları, hendekleri ve kanalları muson yağmurlarını biriktirir, suyu yaklaşık 1.000 kilometrekareye yayılan kent alanında dolaştırırdı.

En büyük rezervuarlara baray denir; toprak setlerle çevrili dev dikdörtgenlerdir. 11. yüzyılda yapılan Batı Baray yaklaşık sekize iki kilometre boyutundadır ve bugün hâlâ su tutar. Angkor Vat’ı çevreleyen hendek gibi su yapıları, Hindu ve Budist evren tasavvurundaki kutsal dağı ve onu saran okyanusları canlandıran tapınakları çerçeveliyordu. 2007’de yayımlanan radar ve hava araştırmaları ile 2012’de ormanın altını görebilen havadan lazer taramaları (lidar), en az 1.000 kilometrekarelik bir alanda yolları, kanalları ve ev tümseklerini ortaya çıkardı. Bu, bilinen en büyük sanayi öncesi yerleşimdir. Barayların pirinç tarlalarını ne ölçüde suladığı hâlâ tartışılıyor. Ağaç halkaları, 14. ve 15. yüzyıllarda uzun kuraklıkların şiddetli musonlarla bölündüğünü gösteriyor; bu aşırılıklar su ağına zarar verdi ve büyük olasılıkla Angkor’un gerilemesinde rol oynadı.

Angkor hydraulic systemKartı aç

MerakMimarlık

Machu Picchu, Peru’da And Dağları’nın yükseklerinde bir sırta kurulmuş, 15. yüzyıldan kalma bir İnka yerleşimidir. Yüzlerce taş teras dik yamacın toprağını tutar, sağanak yağmurun suyunu akıtır; İnkalar bu teraslarda ürün de yetiştirirdi.

Machu Picchu, İnka hükümdarı Pachacuti için yaklaşık 1450’de, 2.430 metre yükseklikte bir saray yerleşimi olarak yapıldı. Mühendisliğinin büyük bölümü gözle görülmez: Hidrolog Kenneth Wright’ın yönettiği araştırmalara göre yapıların yaklaşık yüzde 60’ı toprağın altındadır. Temeller ve kırma taş katmanları, sık yağan sağanakların suyunu yamacı sürüklemeden akıtır. Burası aslında hiç “kaybolmamıştı”: Bölgedeki Keçua köylüleri yerini hep biliyordu, Perulu Agustín Lizárraga da 1902’de oraya ulaşmıştı. Machu Picchu’yu 1911’de dünyaya tanıtan, Amerikalı kâşif Hiram Bingham oldu. UNESCO alanı 1983’te Dünya Mirası Listesi’ne aldı.

Machu PicchuKartı aç

MerakMimarlık

Petra, Nabatîlerin güney Ürdün’de kayalara oyarak kurduğu kenttir ve çölde yaşayabilmesini su mühendisliğine borçludur. Kanallar, bentler, sarnıçlar ve havuzlar kaynak sularını, yağmuru ve ani selleri toplardı.

Nabatîler, tütsü ve baharat kervan ticaretiyle zenginleşmiş bir Arap halkıydı; Petra da başkentleriydi. Kent en parlak dönemini MS 1. yüzyıl civarında yaşadı; Roma, Nabatî Krallığı’nı MS 106’da topraklarına kattı. Yılda yalnızca 15 santimetre kadar yağış alan bu bölgede kanallar, bentler, tüneller ve sarnıçlar suyu kurak aylar boyunca saklıyordu. Amerikan İnşaat Mühendisleri Derneği (ASCE), bu sistemin 30.000–40.000 kişinin suyunu karşıladığını tahmin ediyor. Ticaret yolları değişip depremler kenti sarsınca Petra geriledi. İsviçreli kâşif Johann Ludwig Burckhardt, kılık değiştirerek gittiği kenti 1812’de Avrupa’ya tanıttı. UNESCO Petra’yı 1985’te Dünya Mirası Listesi’ne aldı.

PetraKartı aç

MerakMimarlık

Hindistan’ın Racastan eyaletindeki Chand Baori, suya merdivenle inilen bir basamaklı kuyudur. 3.500 kadar basamağı, 13 kat boyunca yaklaşık 30 metre derinliğe iner.

Chand Baori, Abhaneri köyündedir ve adını Nikumbh hanedanından yerel bir hükümdar olan Raca Chanda’dan aldığı söylenir. Yapımını anlatan bir yazıt yok; ama mimari üslubu kuyuyu 8. ya da 9. yüzyıla tarihlendiriyor. Yağmurun büyük kısmının yılın birkaç muson ayında yağdığı bu kurak bölgede basamaklı kuyular suyu depolar, su seviyesi yıl boyunca düştükçe insanların ona ulaşmasını sağlardı. Burada kare biçimli kuyunun üç yanını zikzak çizen merdivenler kaplar, dördüncü yanda ise sütunlu bir galeri ve odalar yer alır. Derinlik sayesinde dipteki hava yüzeydekinden belirgin biçimde serin kalırdı. Kuyunun hemen yanında neşe tanrıçası Harshat Mata’nın tapınağı bulunur.

Chand BaoriKartı aç

MerakMühendislik

Kehriz (Farsça kanat), eski İran’da geliştirilmiş bir yeraltı kanalıdır: Tepelerin eteğindeki yeraltı suyunu yalnızca yerçekimiyle tarlalara ve kasabalara ulaştırır. Yukarıdan bakınca kurak toprak boyunca sıralanmış kuyu ağızları gibi görünür.

Yapımı bir “ana kuyu” ile başlar: Bu kuyu yeraltı suyunun bulunduğu derinliğe kadar kazılır. Ardından yüzeye doğru çok hafif eğimli bir tünel açılır; böylece su kanalı aşındırmadan akar. Güzergâh boyunca açılan dikey kuyular, işçilerin toprağı dışarı çıkarmasını, tünele hava girmesini ve sonradan temizlik yapılmasını sağlar. İran’ın doğusundaki Gonabad’da bulunan ve MÖ 700-500 yılları arasına tarihlenen Kasabe kehrizinin ana kuyusu 360 metreden derindir, kanallarının toplam uzunluğu 33 kilometreyi bulur ve hâlâ su taşır. UNESCO 2016’da İran’daki on bir kehrizi birlikte Dünya Mirası Listesi’ne aldı; hem mühendisliği hem de suyun hakça paylaşılmasına dair eski gelenekleri tanıdı.

Qanat water systemsKartı aç

Sıradaki kartMısır’daki Süveyş Kanalı 1869’da açıldı ve Akdeniz’i Kızıldeniz’e bağladı; böylece Avrupa ile Asya arasında sefer yapan gemiler Afrika’nın çevresini dolaşmak zorunda kalmadı. Kısmen zorla çalıştırılan işçilerce kazılan ve sonra imparatorlukların üzerinde çekiştiği kanal, bugün de dünya ticaretinin önemli bir bölümünü taşıyor.Devam et →

Hoover Barajı, 1931–1936 yılları arasında Colorado Nehri üzerindeki Black Canyon’da, Nevada ile Arizona sınırında yapıldı. Taşkınları önler, Mead Gölü’nde su biriktirir ve Amerika’nın güneybatısına hidroelektrik enerji sağlar.

Kartın devamı

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Buradan devam edebilirsiniz.

Angkor, 9. ile 15. yüzyıllar arasında bugünkü Kamboçya’da Khmer İmparatorluğu’nun başkentiydi. Kentin dev rezervuarları, hendekleri ve kanalları muson yağmurlarını biriktirir, suyu yaklaşık 1.000 kilometrekareye yayılan kent alanında dolaştırırdı.

Machu Picchu, Peru’da And Dağları’nın yükseklerinde bir sırta kurulmuş, 15. yüzyıldan kalma bir İnka yerleşimidir. Yüzlerce taş teras dik yamacın toprağını tutar, sağanak yağmurun suyunu akıtır; İnkalar bu teraslarda ürün de yetiştirirdi.

Petra, Nabatîlerin güney Ürdün’de kayalara oyarak kurduğu kenttir ve çölde yaşayabilmesini su mühendisliğine borçludur. Kanallar, bentler, sarnıçlar ve havuzlar kaynak sularını, yağmuru ve ani selleri toplardı.

Hindistan’ın Racastan eyaletindeki Chand Baori, suya merdivenle inilen bir basamaklı kuyudur. 3.500 kadar basamağı, 13 kat boyunca yaklaşık 30 metre derinliğe iner.

Kehriz (Farsça kanat), eski İran’da geliştirilmiş bir yeraltı kanalıdır: Tepelerin eteğindeki yeraltı suyunu yalnızca yerçekimiyle tarlalara ve kasabalara ulaştırır. Yukarıdan bakınca kurak toprak boyunca sıralanmış kuyu ağızları gibi görünür.