Kokolitoforlar, kendilerini ince işlenmiş tebeşir (kalsiyum karbonat) plakalarla kaplayan minicik, tek hücreli alglerdir. Güneş alan sularda milyarlarcası sürüklenir; mikroskobik yaşamla okyanusun kimyası ve dünyanın karbon döngüsü arasında köprü kurarlar.

Coccolithophore

Kartın devamı

Kokolit denen her plakanın çapı milimetrenin birkaç binde biri kadardır; plaka hücrenin içinde yapılır, sonra yüzeye itilir. Kokolitoforlar ölünce plakaları dibe çöker. Milyonlarca yılda kalınlaşan bu katmanlar sertleşip tebeşire dönüşmüştür: Dover’ın Beyaz Kayalıkları büyük ölçüde, yaklaşık 100 ile 66 milyon yıl önce, Kretase döneminde birikmiş kokolitlerden oluşur. Bugün en yaygın tür olan Emiliania huxleyi, denizi sütlü bir turkuaza boyayan ve uzaydan görülebilen kitlesel çoğalmalar yapar. Kokolitoforlar fotosentezle karbon alır; batan plakaları da karbonu deniz tabanına taşır. Bilim insanları oradaki fosillerinden yararlanarak geçmiş iklimleri yeniden kurar.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Coccolithophore

İlgili kaynak: Fitoplankton

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakOkyanus

Mercan resifleri okyanus tabanının yüzde 1’inden azını kaplar; buna karşın bilinen deniz türlerinin yaklaşık dörtte biri resiflere bağlı yaşar. Resifler kıyıları fırtına dalgalarından da korur.

Resifleri mercan polipleri kurar: Denizanalarıyla akraba olan ve kireçtaşından iskelet yapan küçük hayvanlar. Resif mercanlarının çoğu, dokularının içinde tek hücreli algler taşır. Algler fotosentez yaparak mercanı besler, karşılığında barınak bulur; mercana rengini de onlar verir. Su uzun süre fazla ısınınca mercanlar algleri dışarı atar ve bembeyaz kalır; buna mercan beyazlaması denir. Sıcaklık sürerse mercanlar açlıktan ölür. 2014–2017 arasındaki küresel beyazlama, dünya resiflerinin yaklaşık üçte ikisini etkiledi. Kayıtlardaki en şiddetli olay olan ve 2023–2025 arasında yaşanan dördüncü küresel beyazlama ise resif alanının yaklaşık yüzde 84’üne ulaştı.

Coral reefsKartı aç

DinginlikOkyanus

Deniz karı, plankton kalıntıları, mukus, dışkı topakları ve başka organik parçacıklardan oluşur. Bu parçacıklar üst sulardan derin denize durmadan yağar.

Bu parçacıkların çoğu yolda yenir ya da bakteriler onları ayrıştırır; deniz tabanına ancak küçük bir kısmı ulaşır. Yine de güneş ışığının ulaşmadığı, alglerin yetişemediği derinliklerde birçok canlının başlıca besin kaynağı budur. Tanecikler birbirine yapışarak büyür ve günde onlarca, hatta yüzlerce metre batabilir. Adın, 1930’larda Bermuda açıklarında batisferle dalan doğa bilimci William Beebe’ye dayandığı söylenir; Beebe projektörlerinin ışığında süzülen tanecikleri görmüştü. Bilim insanları bu yağışı tortu tuzakları ve su altı kameralarıyla ölçer, çünkü okyanusun biyolojik karbon pompasının önemli bir parçasıdır: yüzeyde planktonun aldığı karbon batar, tabana ulaşan kısmı ise yüzyıllarca, hatta daha uzun süre orada kalabilir.

Marine snowKartı aç

DinginlikOkyanus

Mangrovlar, tuz bataklıkları ve deniz çayırları havadaki karbondioksiti alır ve kıyıdaki suya doymuş çamura, çoğu zaman yüzyıllarca kalacak biçimde gömer. Bilim insanları bu şekilde depolanan karbona “mavi karbon” der.

Terim, 2009’da yayımlanan bir Birleşmiş Milletler raporuyla yaygınlaştı. Kıyı çamurunda oksijen o kadar azdır ki ölü kökler ve yapraklar çok yavaş çürür; böylece karbon havaya dönmez, toprakta birikmeye devam eder. Bu ortamlar deniz tabanının küçük bir bölümünü kaplar, ama okyanus tortullarına gömülen karbonun yaklaşık yarısının buralarda biriktiği düşünülüyor. Mangrovlar ayrıca dalgaları kırar, tortuyu tutar, köklerinin arasında yavru balıklara ve yengeçlere sığınak olur. Bu sulak alanlar karides çiftlikleri ya da yapılaşma için kurutulur veya temizlenirse, içlerinde saklanan karbon yeniden atmosfere karışabilir.

Mangrove blue carbonKartı aç

MerakOkyanus

Balinalar derinlerde beslenir, besin açısından zengin dışkılarını ise yüzeye yakın sularda bırakır. Bu dışkı, okyanus besin zincirinin temelindeki fitoplanktonu, yani suda sürüklenen minik algleri gübreler. Bilim insanları buna balina pompası der.

Terim, deniz bilimciler Joe Roman ile James McCarthy’nin, ABD’nin kuzeydoğu açıklarındaki Maine Körfezi’nde balinaları ve fokları incelediği 2010 tarihli çalışmadan gelir. Pek çok balina beslenmek için dalar, sonra dinlenmek ve nefes almak için yüzeye çıkar; burada azotça zengin, dağınık ve suyun üstünde kalan dışkı bulutları bırakır. Araştırmacılar, deniz memelilerinin körfezin güneş alan yüzey katmanına her yıl yaklaşık 23.000 ton azot geri taşıdığını hesapladı; bu miktar, körfeze dökülen bütün nehirlerin getirdiğinden fazladır. Sanayi ölçeğinde balina avcılığı başlamadan önce bu akışın çok daha büyük olduğu tahmin ediliyor. Başka çalışmalar, Güney Okyanusu’nda demir için benzer bir etki buldu. Fitoplankton karbondioksit de emdiği için balina nüfusunun toparlanması, hem okyanusun verimliliğine hem de karbon tutulmasına katkı sağlayabilir.

Whale pumpKartı aç

MerakGöç

Sardalya göçü her yıl kabaca mayıs ile temmuz arasında Güney Afrika’nın doğu kıyısında yaşanır: dev sardalya sürüleri, kıyı boyunca uzanan serin bir su şeridini izleyerek kuzeye ilerler. Yunuslar, sümsük kuşları, köpek balıkları, foklar ve balinalar bu sürülerle beslenmek için toplanır.

Sardalyalar normalde Güney Afrika’nın güney ve batı kıyılarındaki serin sularda yaşar. Bazı kışlar Doğu Kap ile KwaZulu-Natal kıyısında, sahil ile ılık Agulhas Akıntısı arasında dar bir soğuk su şeridi oluşur ve balıklar bu şerit boyunca kuzeye ilerler. Kilometrelerce uzayabilen sürüler havadan gözcü uçaklarıyla izlenir. Yunuslar sardalyaları yüzeye yakın sıkı yumaklar hâlinde toplar, sümsük kuşları yüksekten suya dalar; köpek balıkları, Kap kürklü fokları ve Bryde balinaları da açıkta kalan balıklarla beslenir. Göçü her yıl neyin başlattığı hâlâ tam bilinmiyor: bazı yıllar zayıf geçiyor ya da neredeyse hiç yaşanmıyor, bunun nedeni de henüz tam açıklanamadı.

KwaZulu-Natal sardine runKartı aç

Sıradaki kartAntarktika Çevresel Akıntısı, kıtanın çevresinde hiçbir karaya takılmadan döner. Atlas, Pasifik ve Hint okyanuslarını birbirine bağlar; ısı, besin ve karbon taşır.Devam et →