Dover Tunç Çağı Teknesi 1992’de Dover’da bir yolun altında bulundu. Yaklaşık 3.500 yıl önce meşe kalasların porsuk dallarıyla birbirine dikilmesiyle yapılmış, ek yerleri yosun ve hayvansal yağla su geçirmez hâle getirilmişti.

Kent, İngiltere, MÖ 1550 dolayları

Kartın devamı

Folkestone ile Dover arasındaki A20 yolunu yapan işçiler tekneyi 28 Eylül 1992’de, yerin altı metre altında buldu. Suya doymuş, havasız toprak meşenin çürümesini önlemişti. Arkeologlar yaklaşık bir ay çalışarak 9,5 metrelik bir bölümü çıkardı; yakındaki binaların altına uzanan geri kalanı yerinde bırakmak zorunda kaldılar. Kalaslar, burulmuş porsuk dallarıyla ve kalasların üzerine oyulmuş çıkıntılardan geçirilen tahta kamalarla birbirine tutturulmuş. Tekne MÖ 1575–1520 dolaylarına tarihleniyor; bu da onu bilinen en eski deniz teknelerinden biri yapıyor. Manş Denizi’ni geçip geçmediği hâlâ tartışılıyor. Tekne bugün Dover Müzesi’nde sergileniyor.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Dover Bronze Age Boat

İlgili kaynak: Dover Bronze Age Boat

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakMimarlık

Angkor, 9. ile 15. yüzyıllar arasında bugünkü Kamboçya’da Khmer İmparatorluğu’nun başkentiydi. Kentin dev rezervuarları, hendekleri ve kanalları muson yağmurlarını biriktirir, suyu yaklaşık 1.000 kilometrekareye yayılan kent alanında dolaştırırdı.

En büyük rezervuarlara baray denir; toprak setlerle çevrili dev dikdörtgenlerdir. 11. yüzyılda yapılan Batı Baray yaklaşık sekize iki kilometre boyutundadır ve bugün hâlâ su tutar. Angkor Vat’ı çevreleyen hendek gibi su yapıları, Hindu ve Budist evren tasavvurundaki kutsal dağı ve onu saran okyanusları canlandıran tapınakları çerçeveliyordu. 2007’de yayımlanan radar ve hava araştırmaları ile 2012’de ormanın altını görebilen havadan lazer taramaları (lidar), en az 1.000 kilometrekarelik bir alanda yolları, kanalları ve ev tümseklerini ortaya çıkardı. Bu, bilinen en büyük sanayi öncesi yerleşimdir. Barayların pirinç tarlalarını ne ölçüde suladığı hâlâ tartışılıyor. Ağaç halkaları, 14. ve 15. yüzyıllarda uzun kuraklıkların şiddetli musonlarla bölündüğünü gösteriyor; bu aşırılıklar su ağına zarar verdi ve büyük olasılıkla Angkor’un gerilemesinde rol oynadı.

Angkor hydraulic systemKartı aç

MerakMühendislik

Wootz, Güney Hindistan’da ve Sri Lanka’da demirin karbonla birlikte küçük, kapalı kil potalarda eritilmesiyle yapılan bir çelikti. Külçe hâlinde batıya satılır, ustalıkla dövüldüğünde bıçakta beliren dalgalı desenleriyle değer görürdü; ünlü Şam kılıçlarının deseni buydu.

Bu tür pota çeliği, MÖ 1. binyılın ortalarından itibaren Güney Hindistan’da üretiliyordu. Metal kapalı bir potada tamamen eridiği için karbonu eşit biçimde alır, sert ve yüksek karbonlu bir çelik ortaya çıkardı. Arkeolog Gill Juleff, Sri Lanka’da muson rüzgârını yakalamak için yamaçlara kurulmuş eski fırınlar buldu; bu fırınlarda körüğün işini rüzgâr görüyordu. Külçeler İran’a ve Suriye’ye gider, oradaki demirciler onları Avrupalıların “Şam çeliği” dediği kılıçlara dönüştürürdü. Dalgalı desenler, demir ile karbonun oluşturduğu sert bileşikler olan karbürlerin mikroskobik tabakalarıdır. 1990’larda J. D. Verhoeven ve Alfred Pendray, desenin oluşması için cevherdeki eser miktarda vanadyumun ve dövme sırasında tekrar tekrar ısıtmanın gerektiğini gösterdi.

Wootz steelKartı aç

MerakMühendislik

Fresnel merceği, sıradan bir merceğin kalın ve kavisli camı yerine iç içe ince halkalar kullanır; her halka ışığı tam gereken açıyla kırar. 1820’lerde deniz fenerleri için geliştirilen bu mercek, ışığı çok daha az cam ve ağırlıkla aynı güçte toplar.

Fransız fizikçi Augustin-Jean Fresnel, 1819’da Fransa’nın deniz fenerleri komisyonu için çalışırken o dönemde kullanılan metal yansıtıcıların yerine basamaklı bir mercek önerdi; bu yansıtıcılar lamba ışığının ancak yarısı kadarını geri yollayabiliyordu. Tam boyutlu bir mercek 1822’de Paris’te denendi. 25 Temmuz 1823’te ilk Fresnel merceği, Gironde Nehri’nin ağzındaki Cordouan Deniz Feneri’nde yakıldı; ışığı denizde 32 kilometreden daha uzaktan görülebiliyordu. Aynı güçte tek parça bir mercek akıl almaz kalınlıkta ve ağırlıkta olurdu. Sonradan başıboş ışığı da ufka yönelten cam prizmalarla geliştirilen tasarım bütün dünyanın deniz fenerlerine yayıldı ve “bir milyon gemiyi kurtaran buluş” diye anıldı.

Fresnel lensKartı aç

MerakMühendislik

Plimsoll işareti, gemi gövdesine boyanan ve ortasından yatay bir çizgi geçen dairedir; yüklü bir geminin suya en fazla ne kadar gömülebileceğini gösterir. Yanındaki ek çizgiler, tatlı suda, tropik sularda ve kış denizlerinde güvenli sınırın farklı olduğunu hesaba katar.

İşaret, adını 1870’lerde “tabut gemiler”e karşı mücadele eden İngiliz milletvekili Samuel Plimsoll’dan alır. Bu gemiler aşırı yüklenerek ve çoğu zaman değerinden yüksek sigortalanarak denize gönderilirdi; gemi batıp mürettebat boğulsa bile sahipleri kâr edebiliyordu. Plimsoll’un 1873’te yayımlanan Our Seamen (Denizcilerimiz) adlı kitabı kamuoyunu ayağa kaldırdı ve 1876 tarihli Ticaret Gemileri Yasası, İngiliz gemilerinde yükleme çizgisini zorunlu kıldı. 1930 ve 1966’daki uluslararası sözleşmeler bu kuralı bütün dünyadaki gemilere yaydı. İşaretin yanındaki harfler tropik tatlı su (TF), tatlı su (F), tropik (T), yaz (S), kış (W) ve Kuzey Atlantik kışı (WNA) anlamına gelir. İngilizcede kanvas spor ayakkabılara “plimsoll” denmesinin, sayanın tabanla birleştiği yerdeki şeridin bu çizgiyi andırmasından geldiği söylenir.

Plimsoll lineKartı aç

MerakArkeoloji

Nan Madol, Mikronezya’daki Pohnpei Adası’nın kıyısında, gelgit kanallarıyla birbirinden ayrılan yaklaşık yüz yapay adacık üzerine kurulmuş bir yıkık kenttir; bazalt duvarları, mezarları ve tören yapıları hâlâ ayaktadır.

Adacıkların yapımı 8. ya da 9. yüzyılda başladı; büyük bazalt duvarlar ise 1180–1200 dolaylarından itibaren yükseldi. Kent, Pohnpei’yi yaklaşık 1628’e kadar tek elden yöneten Saudeleur hanedanının tören ve yönetim merkezi oldu; rakip şefler, göz önünde olsunlar diye burada yaşamak zorundaydı. Yapıcılar, Pohnpei’nin başka bir yerinden çıkarılıp buraya getirilen, doğal olarak çok köşeli uzun bazalt sütunlar kullandı. Sütunları bir enine, bir boyuna sıralar hâlinde üst üste koydular ve içini mercan molozuyla doldurdukları platformları böyle çevirdiler. Bu ağır taşların nasıl taşınıp kaldırıldığına dair bir kayıt yok. Mezarların bulunduğu Madol Powe bölümünde, duvarlarla çevrili kraliyet mezarı Nandauwas da yer alır. UNESCO, Nan Madol’u 2016’da Dünya Mirası listesine aldı ve kanalları tıkayan alüvyon ve mangrovlar yüzünden aynı anda Tehlike Altındaki Dünya Mirası listesine ekledi.

Nan MadolKartı aç

Sıradaki kartHindistan’ın Racastan eyaletindeki Chand Baori, suya merdivenle inilen bir basamaklı kuyudur. 3.500 kadar basamağı, 13 kat boyunca yaklaşık 30 metre derinliğe iner.Devam et →

Dover Tunç Çağı Teknesi 1992’de Dover’da bir yolun altında bulundu. Yaklaşık 3.500 yıl önce meşe kalasların porsuk dallarıyla birbirine dikilmesiyle yapılmış, ek yerleri yosun ve hayvansal yağla su geçirmez hâle getirilmişti.

Kartın devamı

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Buradan devam edebilirsiniz.

Angkor, 9. ile 15. yüzyıllar arasında bugünkü Kamboçya’da Khmer İmparatorluğu’nun başkentiydi. Kentin dev rezervuarları, hendekleri ve kanalları muson yağmurlarını biriktirir, suyu yaklaşık 1.000 kilometrekareye yayılan kent alanında dolaştırırdı.

Fresnel merceği, sıradan bir merceğin kalın ve kavisli camı yerine iç içe ince halkalar kullanır; her halka ışığı tam gereken açıyla kırar. 1820’lerde deniz fenerleri için geliştirilen bu mercek, ışığı çok daha az cam ve ağırlıkla aynı güçte toplar.

Plimsoll işareti, gemi gövdesine boyanan ve ortasından yatay bir çizgi geçen dairedir; yüklü bir geminin suya en fazla ne kadar gömülebileceğini gösterir. Yanındaki ek çizgiler, tatlı suda, tropik sularda ve kış denizlerinde güvenli sınırın farklı olduğunu hesaba katar.

Nan Madol, Mikronezya’daki Pohnpei Adası’nın kıyısında, gelgit kanallarıyla birbirinden ayrılan yaklaşık yüz yapay adacık üzerine kurulmuş bir yıkık kenttir; bazalt duvarları, mezarları ve tören yapıları hâlâ ayaktadır.