Fresnel merceği, sıradan bir merceğin kalın ve kavisli camı yerine iç içe ince halkalar kullanır; her halka ışığı tam gereken açıyla kırar. 1820’lerde deniz fenerleri için geliştirilen bu mercek, ışığı çok daha az cam ve ağırlıkla aynı güçte toplar.

Cordouan Deniz Feneri, Fransa, 1823

Kartın devamı

Fransız fizikçi Augustin-Jean Fresnel, 1819’da Fransa’nın deniz fenerleri komisyonu için çalışırken o dönemde kullanılan metal yansıtıcıların yerine basamaklı bir mercek önerdi; bu yansıtıcılar lamba ışığının ancak yarısı kadarını geri yollayabiliyordu. Tam boyutlu bir mercek 1822’de Paris’te denendi. 25 Temmuz 1823’te ilk Fresnel merceği, Gironde Nehri’nin ağzındaki Cordouan Deniz Feneri’nde yakıldı; ışığı denizde 32 kilometreden daha uzaktan görülebiliyordu. Aynı güçte tek parça bir mercek akıl almaz kalınlıkta ve ağırlıkta olurdu. Sonradan başıboş ışığı da ufka yönelten cam prizmalarla geliştirilen tasarım bütün dünyanın deniz fenerlerine yayıldı ve “bir milyon gemiyi kurtaran buluş” diye anıldı.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Fresnel lens

İlgili kaynak: Fresnel merceği

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakMühendislik

Plimsoll işareti, gemi gövdesine boyanan ve ortasından yatay bir çizgi geçen dairedir; yüklü bir geminin suya en fazla ne kadar gömülebileceğini gösterir. Yanındaki ek çizgiler, tatlı suda, tropik sularda ve kış denizlerinde güvenli sınırın farklı olduğunu hesaba katar.

İşaret, adını 1870’lerde “tabut gemiler”e karşı mücadele eden İngiliz milletvekili Samuel Plimsoll’dan alır. Bu gemiler aşırı yüklenerek ve çoğu zaman değerinden yüksek sigortalanarak denize gönderilirdi; gemi batıp mürettebat boğulsa bile sahipleri kâr edebiliyordu. Plimsoll’un 1873’te yayımlanan Our Seamen (Denizcilerimiz) adlı kitabı kamuoyunu ayağa kaldırdı ve 1876 tarihli Ticaret Gemileri Yasası, İngiliz gemilerinde yükleme çizgisini zorunlu kıldı. 1930 ve 1966’daki uluslararası sözleşmeler bu kuralı bütün dünyadaki gemilere yaydı. İşaretin yanındaki harfler tropik tatlı su (TF), tatlı su (F), tropik (T), yaz (S), kış (W) ve Kuzey Atlantik kışı (WNA) anlamına gelir. İngilizcede kanvas spor ayakkabılara “plimsoll” denmesinin, sayanın tabanla birleştiği yerdeki şeridin bu çizgiyi andırmasından geldiği söylenir.

Plimsoll lineKartı aç

AzimBiyografi

Bangladeş asıllı Amerikalı yapı mühendisi Fazlur Rahman Khan, geliştirdiği “tüp” sistemleriyle çok yüksek binaları daha ucuza yapılabilir hâle getirdi. Bu sistemlerde kulenin dış duvarları birlikte çalışarak rüzgâra karşı koyar. Chicago’daki John Hancock Center ile bugünkü adı Willis Tower olan Sears Tower bu fikirle yükseldi.

Khan’dan önce gökdelenlerin çoğu, içeriden çelik kolon ve kirişlerle kurulan sağlam bir iskelete dayanıyordu; bina yükseldikçe rüzgârda sallanmaması için gereken çelik de artıyordu. Khan’ın çerçeveli tüp sisteminde kolonlar binanın dış çevresine sık aralıklarla dizilir ve derin kirişlerle birbirine bağlanır. Böylece bütün dış duvar, zemine sağlamca oturmuş, içi boş ve rijit tek bir boru gibi davranır. Chicago’daki Skidmore, Owings & Merrill firmasında bu fikrin farklı biçimlerini geliştirdi: John Hancock Center’da (1969) tüp, cepheye yerleştirilmiş dev X biçimli çaprazlarla güçlendirildi; Sears Tower’da (1973) ise dokuz tüp bir demet gibi bir araya getirildi. Khan 1929’da Dakka’da doğdu, 1982’de öldü.

Fazlur Rahman KhanKartı aç

MerakArkeoloji

Dover Tunç Çağı Teknesi 1992’de Dover’da bir yolun altında bulundu. Yaklaşık 3.500 yıl önce meşe kalasların porsuk dallarıyla birbirine dikilmesiyle yapılmış, ek yerleri yosun ve hayvansal yağla su geçirmez hâle getirilmişti.

Folkestone ile Dover arasındaki A20 yolunu yapan işçiler tekneyi 28 Eylül 1992’de, yerin altı metre altında buldu. Suya doymuş, havasız toprak meşenin çürümesini önlemişti. Arkeologlar yaklaşık bir ay çalışarak 9,5 metrelik bir bölümü çıkardı; yakındaki binaların altına uzanan geri kalanı yerinde bırakmak zorunda kaldılar. Kalaslar, burulmuş porsuk dallarıyla ve kalasların üzerine oyulmuş çıkıntılardan geçirilen tahta kamalarla birbirine tutturulmuş. Tekne MÖ 1575–1520 dolaylarına tarihleniyor; bu da onu bilinen en eski deniz teknelerinden biri yapıyor. Manş Denizi’ni geçip geçmediği hâlâ tartışılıyor. Tekne bugün Dover Müzesi’nde sergileniyor.

Dover Bronze Age BoatKartı aç

MerakMühendislik

Bugün neredeyse her pencerede kullanılan float cam, erimiş camın erimiş kalay banyosunun üzerine dökülmesiyle üretilir. Cam kalayın üzerinde yayılarak düzgün bir levhaya dönüşür; yüzeyleri taşlamaya ya da cilaya gerek kalmadan pürüzsüz çıkar.

Float camdan önce büyük ve saydam levhalar döküm camı olarak üretilirdi: cam dökülür ya da haddelenir, sonra iki yüzü de taşlanıp cilalanırdı; bu yavaş ve pahalı bir işti. Pilkington Brothers şirketinden Alastair Pilkington ile Kenneth Bickerstaff yeni yöntemi 1953–1957 arasında şirketin İngiltere’deki St Helens fabrikasında geliştirdi. Yöntem, camın kalaydan hafif olmasına ve onunla karışmamasına dayanır: erimiş metalin üzerinde yüzen cam, yerçekimi ve yüzey gerilimiyle kendiliğinden düzleşir, ardından kesintisiz bir şerit hâlinde yavaş yavaş soğutulur. Şirket yöntemi 1959’da duyurdu, 1960’ta kârlı seri satışa geçti ve 1960’lar boyunca lisans vererek bütün dünyaya yaydı; float cam kısa sürede eski yöntemlerin yerini aldı.

Float glassKartı aç

AzimMühendislik

Öngerilmeli betonun içinde sıkıca gerilmiş çelik halatlar bulunur; böylece beton, üzerine yük binmeden önce sıkıştırılmış olur. Beton çekildiğinde kolayca çatlar ama sıkıştırıldığında çok dayanıklıdır; bu yüzden öngerme, kirişlerin ve köprülerin daha uzun açıklıklar geçmesini sağlar.

Sıradan betonarmede çekme kuvvetlerini içine gömülen çelik donatı çubukları karşılar, ama beton eğildikçe yine çatlar. Öngerme bir adım ileri gider. Ön germe yönteminde çelik halatlar beton dökülmeden önce gerilir, beton sertleşince serbest bırakılır; art germe yönteminde ise sertleşmiş betonun içindeki kanallardan geçirilen kablolar sonradan gerilip ankrajlanır. Her iki durumda da trafik ya da yük bir kirişin alt yüzünü uzatmaya çalıştığında, önce içerideki bu sıkışmayı yenmek zorundadır. Fransız mühendis Eugène Freyssinet 1928’de, sıkışmanın zamanla azalmaması için yüksek dayanımlı çelik kullanan uygulanabilir bir yöntemin patentini aldı. 20. yüzyılın ortasından itibaren öngerme köprülerde, otoparklarda ve döşemelerde standart hâle geldi, daha uzun açıklıklara ve daha ince kesitlere olanak verdi.

Prestressed concreteKartı aç

Sıradaki kartTaipei 101’in üst katlarında 660 tonluk çelik bir küre asılıdır. Sert rüzgârda kule bir yana yattığında küre ters yöne salınır ve içeridekiler sallantıyı çok daha az hisseder. Bu düzeneğin adı ayarlı kütle sönümleyicidir.Devam et →