AzimÖykü

Filipinli çocuk doktoru Fe del Mundo, 1957’de Quezon City’de ülkenin ilk çocuk hastanesini açtı; parasını evini satarak ve büyük bir kredi çekerek buldu. Çocuk sağlığı hizmetini köylere de taşıdı, elektriği olmayan yerler için bambudan bir kuvöz tasarladı.

Fe del Mundo

Kartın devamı

1911’de Manila’da doğan del Mundo, 1933’te Filipinler Üniversitesi’nden hekim olarak mezun oldu; ardından Harvard Tıp Fakültesi’nde ve Boston Çocuk Hastanesi’nde çocuk hastalıkları üzerine eğitim aldı. 1941’de, Japon işgalinden hemen önce ülkesine döndü ve Santo Tomas sivil esir kampında tutulan çocuklara baktı; bu yüzden “Santo Tomas’ın meleği” diye anıldı. Kurduğu Children’s Medical Center 1957’de açıldı. Kırsal bölgelere emzirmeyi ve çocuk bakımını öğreten ekipler gönderdi, köy ebelerinin sağlık hizmetine katılması için uğraştı. Yazdığı Textbook of Pediatrics uzun yıllar Filipin tıp fakültelerinde okutuldu. 1980’de Filipinler’de Ulusal Bilim İnsanı unvanı verilen ilk kadın oldu. 2011’de 99 yaşında öldü.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Fe del Mundo

İlgili kaynak: Pediatri

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

AzimBiyografi

Amerikalı kanser hekimi Jane C. Wright, kemoterapi ilaçlarını laboratuvarda üretilen tümör dokusu üzerinde denedi ve sonuçları hastaların tedaviye verdiği yanıtla karşılaştırdı. Bu çalışmalar kemoterapinin deneme yanılmadan kurtulup daha sistemli bir bilime dönüşmesine yardım etti.

1919’da New York’ta doğan Wright, 1949’da cerrah babası Louis T. Wright’ın yanında, Harlem Hastanesi Kanser Araştırma Vakfı’nda çalışmaya başladı. Baba kız, laboratuvar farelerine güvenmek yerine hastaların tümörlerinden alınan örnekleri laboratuvarda üretip aday ilaçlarla denediler, sonra laboratuvar sonuçlarının klinikte olanlarla örtüşüp örtüşmediğine baktılar. Wright 1951’de metotreksat adlı ilacın bazı meme ve deri kanserlerini küçültebildiğini bildirdi; ilaç bugün de yaygın olarak kullanılıyor. Güçlü ilaçları ameliyatsız, kateter denen ince bir tüple karaciğer ve dalak gibi organların derinindeki tümörlere ulaştırmanın yolunu da buldu. 1964’te Amerikan Klinik Onkoloji Derneği’ni (ASCO) kuran yedi hekimin tek kadını oydu; 1967’de New York Medical College’da dekan yardımcısı oldu. 2013’te öldü.

Jane C. WrightKartı aç

AzimSağlık

Frances Oldham Kelsey’den, ABD Gıda ve İlaç Dairesi’ndeki (FDA) ilk ayında, 1960’ta, talidomid adlı sakinleştiriciyi onaylaması istendi. Güvenlik verilerini yetersiz buldu ve şirket baskısına rağmen bir yılı aşkın süre direndi. Kısa süre sonra ağır doğum kusurlarına yol açtığı anlaşılan ilaç, ABD’de sakinleştirici olarak hiç satılmadı.

Kanada doğumlu Kelsey hem farmakolog hem hekimdi; 1938’de Chicago Üniversitesi’nin farmakoloji alanında verdiği ilk doktora unvanını almıştı. FDA’da yeni ilaç başvurularını inceleyen yalnızca yedi tam zamanlı hekimden biriydi. Üretici firma Richardson-Merrell onu defalarca sıkıştırdı, ama Kelsey her seferinde yeni kanıt istedi. 1961’in sonunda Almanya ve Avustralya’daki hekimler talidomidi ağır doğum kusurlarıyla ilişkilendirdi; firma da Mart 1962’de başvurusunu geri çekti. Buna rağmen deneme amaçlı tabletler binlerce Amerikalı hastaya çoktan verilmişti. Başkan Kennedy Ağustos 1962’de Kelsey’ye Seçkin Federal Sivil Hizmet Başkanlık Ödülü’nü verdi; bu ödülü alan ikinci kadındı. Aynı yılın ekim ayında Kongre, ilaç denetimini sıkılaştıran Kefauver-Harris Yasası’nı kabul etti. FDA talidomidi ancak onlarca yıl sonra, 1998’de, cüzzamın ağrılı bir komplikasyonunu tedavi etmek için sıkı denetim şartıyla onayladı.

Frances Oldham KelseyKartı aç

MerakBilim

Fizikçi Chien-Shiung Wu, 1956’da bazı atom çekirdeği süreçlerinin ayna görüntüleriyle aynı biçimde gerçekleşmediğini gösterdi. Radyoaktif kobalt-60 ile yaptığı deney, fizikçilerin uzun zamandır sorgulamadan kabul ettiği “parite korunumu” ilkesini yıktı.

Fizikçiler uzun süre doğa yasalarının ayna görüntüsünde de aynı işlediğini varsaymıştı; bu ilkeye parite korunumu denir. 1956’da kuramcı fizikçiler Tsung-Dao Lee ile Chen-Ning Yang, bunun zayıf nükleer kuvvet için hiç sınanmadığına dikkat çekti. Zayıf kuvvet, bir atom çekirdeğinin elektron saldığı bir radyoaktiflik türü olan beta bozunmasına yol açar. Columbia Üniversitesi’nde beta bozunmasının önde gelen uzmanı olan Wu, ABD Ulusal Standartlar Bürosu’nda kobalt-60’ı mutlak sıfıra çok yakın bir sıcaklığa kadar soğuttu ve çekirdekleri bir manyetik alanla aynı yöne çevirdi. Elektronlar çoğunlukla tek bir yöne fırladı; yani deneyin aynadaki karşılığı farklı bir sonuç verecekti. 1957 Nobel Fizik Ödülü Lee ile Yang’a verildi; Wu ödülün dışında kaldı, ama 1978’de ilk Wolf Fizik Ödülü’nü aldı.

Chien-Shiung WuKartı aç

AzimBilim

Sophie Germain kadın olduğu için Fransa’nın École Polytechnique okulunda okuyamadı; bu yüzden matematik çalışmalarını dönemin önde gelen bilginlerine Mösyö LeBlanc adıyla gönderdi. 1816’da Paris Bilimler Akademisi’nden ödül alan ilk kadın oldu.

Germain, Fransız Devrimi yıllarında babasının kütüphanesindeki kitaplardan matematiği kendi kendine öğrendi. 1794’te yeni kurulan École Polytechnique’in ders notlarını edindi ve çalışmalarını okulun eski bir öğrencisinin adıyla Joseph-Louis Lagrange’a gönderdi. Lagrange çalışmalardan çok etkilendi, gerçek yazarı bulup ona hocalık etti. Germain, Carl Friedrich Gauss’la da LeBlanc adıyla yazıştı ve Fermat’nın Son Teoremi üzerinde ilerleme kaydetti. Bu teoreme göre n, 2’den büyük olduğunda aⁿ + bⁿ = cⁿ eşitliğini sağlayan pozitif a, b, c tam sayıları yoktur. 2p + 1’in de asal olduğu p asal sayılarına bugün hâlâ Sophie Germain asalları denir. Ödül kazanan çalışması esnek levhaların nasıl titreştiğini açıklıyordu; 1811 ve 1813’teki başvuruları ödül almamıştı. 1831’de meme kanserinden öldü. Gauss onun için Göttingen Üniversitesi’nden onursal doktora önermişti, ama bu unvan hiç verilmedi.

Sophie GermainKartı aç

AzimSağlık

Hawaii’de çalışan 23 yaşındaki kimyager Alice Ball, 1915’te geleneksel bir ilaç olan chaulmoogra yağını, cüzama (Hansen hastalığı) karşı iğneyle verilebilen bir ilaca dönüştürmenin yolunu buldu. Yöntemi 1940’lara kadar cüzama karşı en etkili tedavi olarak kaldı.

Chaulmoogra ağacının tohumlarından elde edilen yağ, Hindistan’da ve Asya’nın başka yerlerinde uzun zamandır cüzama karşı kullanılıyordu; ama kullanması zordu: içilince bulantı yapıyor, iğneyle verilince deri altında acı veren kabarcıklar oluşturuyordu. Hawaii Koleji’nde yüksek lisans derecesi alan ilk kadın ve ilk Siyah Amerikalı olan Ball, cerrah Harry Hollmann’ın isteği üzerine bu soruna eğildi. Yağdaki yağ asitlerini, iğneyle verilebilen ve vücudun emebildiği etil esterlere dönüştürdü. Aralık 1916’da, 24 yaşında, çalışmasını yayımlayamadan öldü. Kolejin başkanı Arthur Dean çalışmayı onun adını anmadan sürdürdü; Hollmann ise daha sonra yöntemi “Ball yöntemi” diye anarak yayımladı. 1940’larda yerini dapson ve benzeri ilaçlar aldı.

Alice BallKartı aç

Sıradaki kartAmerikalı kanser hekimi Jane C. Wright, kemoterapi ilaçlarını laboratuvarda üretilen tümör dokusu üzerinde denedi ve sonuçları hastaların tedaviye verdiği yanıtla karşılaştırdı. Bu çalışmalar kemoterapinin deneme yanılmadan kurtulup daha sistemli bir bilime dönüşmesine yardım etti.Devam et →