AzimÖykü

Meksika asıllı Amerikalı Ynés Mexía ilk botanik dersini ellili yaşlarında aldı ve kısa süre sonra bitki toplamak için yolculuklara çıktı. Yaklaşık on üç yıllık arazi çalışmasında 145.000 kadar bitki örneği topladı; bunların 500 kadarı bilimin o güne dek tanımadığı türlerdi.

Ynés Mexía

Kartın devamı

Mexía botaniğe beklenmedik bir yoldan geldi. 1909’da, 39 yaşında ağır bir ruhsal ve bedensel çöküntü yaşadı ve tedavi için California’ya taşındı. Sierra Club’la yaptığı doğa yürüyüşleri iyileşmesine yardım etti ve onu doğaya bağladı; ellili yaşlarının başında Berkeley’deki California Üniversitesi’ne kaydoldu. İlk seferinde, 1925’te Meksika’da bir uçurumdan düşüp kaburgalarını kırdı, yine de 500 örnekle döndü. 1928’de Alaska’da, bugünkü Denali Ulusal Parkı’nda 6.000’den fazla örnek topladı. İki buçuk yıl süren Güney Amerika yolculuğunda Amazon’da kanoyla 4.800 kilometre kadar yol aldı ve yaklaşık 65.000 örnek topladı. 1938’de, 68 yaşında akciğer kanserinden öldü. Mexianthus adlı bir bitki cinsi ve elli kadar tür onun adını taşıyor.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Ynés Mexía

İlgili kaynak: Botanik

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakBilim

Danimarkalı sismolog Inge Lehmann, 1936’da deprem dalgalarını inceleyerek Dünya’nın çekirdeğinin iki bölümden oluştuğunu gösterdi: sıvı bir dış çekirdeğin içinde katı bir iç çekirdek vardır.

Deprem bilimci (sismolog) Lehmann, 1928’den itibaren Danimarka Jeodezi Enstitüsü’nün sismoloji bölümünü yönetiyordu. O yıllarda çekirdeğin tümüyle erimiş metalden bir küre olduğu düşünülüyordu. Böyle bir çekirdek bazı dalgaları saptırmalı ve gezegenin öbür yüzünde bu dalgaların ulaşamayacağı bir “gölge bölgesi” bırakmalıydı. Lehmann, 1929’da Yeni Zelanda’da olan büyük bir depremin kayıtlarını incelerken bu bölgenin içinde kalan Rusya’daki istasyonlara belirgin dalgalar ulaştığını fark etti. Açıklaması şuydu: merkezde, dalgaları yansıtan daha küçük ve katı bir çekirdek vardı. Önde gelen sismologlar bu açıklamayı birkaç yıl içinde benimsedi; 1971’de bilgisayar hesapları da doğruladı. İç çekirdek, Güneş’in yüzeyine yakın sıcaklığa rağmen muazzam basınç yüzünden katı kalır. Lehmann 1993’te, 104 yaşında öldü.

Inge LehmannKartı aç

AzimBilim

Kunduzlar dal ve çamurdan barajlar kurar. Bu barajlar dereleri gölete, çevrelerini sulak alana çevirir; yeraltı suyunu yükseltir ve bütün bir vadinin görünümünü değiştirir.

Kunduzlar, yuvalarının çevresinde derin su olsun diye baraj kurar; böylece avcılardan saklanabilir, kış için dal depolayabilirler. Oluşan göletler taşkınları yavaşlatır, suyun taşıdığı mili tutar ve kurak dönemlerde toprağı nemli tutar; balıklara, kurbağalara, böceklere ve kuşlara yer açar. Yaptıkları iş pek çok canlıya yaşam alanı yarattığı için ekologlar kunduzlara “ekosistem mühendisi” der. ABD’nin batısındaki orman yangınları üzerine 2020’de yapılan bir araştırma, kunduzların baraj kurduğu dere boylarının, çevredeki arazi yanarken yeşil kaldığını gösterdi. Bazı arazi yöneticileri bugün dereleri eski hâline getirmek için kunduzları yeniden doğaya bırakıyor ya da kazık ve dallardan kunduz barajına benzeyen basit setler kuruyor. Kunduzlar tarlaları ve yolları da su altında bırakabildiği için her yerde hoş karşılanmaz.

U.S. Fish & Wildlife ServiceKartı aç

MerakBilim

eBird, kuş gözlemcilerinin hangi kuşu, nerede ve ne zaman gördüklerini kaydettiği çevrimiçi bir veritabanıdır. Bu listeler bir araya gelince, bilim insanlarının göçü ve kuş sayılarındaki artışı ya da azalışı izlediği dünya çapında bir kayıt oluşur.

eBird’i 2002’de Cornell Ornitoloji Laboratuvarı ile National Audubon Society birlikte kurdu. O yıllarda kuş gözlemcilerinin çoğu notlarını hâlâ kâğıda yazıyordu. Gözlemler sahada telefondan girilebilir hâle gelince kullanım hızla arttı ve veritabanı Mayıs 2021’de bir milyar kuş gözlemini aştı. Her liste gözlemin ne kadar sürdüğünü de kaydettiği için araştırmacılar milyonlarca sıradan gezintiden, her türün yılın her haftasında nerede bulunduğunu gösteren haritalar çıkarabiliyor. Bu haritalar, iklim değişikliğinin ve yaşam alanı kaybının göç zamanlarını ve türlerin yayılışını nasıl değiştirdiğini incelemek ve koruma çalışmalarını planlamak için kullanılıyor.

Cornell Lab of OrnithologyKartı aç

MerakUzay

John Glenn 1962’deki uçuşundan önce, elektronik bilgisayarın yaptığı yörünge hesaplarını NASA matematikçisi Katherine Johnson’ın elle kontrol etmesini istedi. Johnson rakamların doğru olduğunu söylerse uçmaya hazır olduğunu belirtti. Glenn, Dünya’nın çevresinde dolanan ilk Amerikalı oldu.

Johnson 1953’ten itibaren Virginia’daki Langley araştırma merkezinde, önce NASA’nın öncülü NACA’da, sonra NASA’da çalıştı. İşe, hesapları elle yapan ve çoğu kadınlardan oluşan “insan bilgisayarlar” arasında, siyahi matematikçilerin ayrı tutulduğu West Area Computing biriminde başladı. Alan Shepard’ın 1961’deki uçuşunun rotasını hesapladı, Glenn’in yörüngesini doğruladı, ardından Apollo 11’in Ay yolculuğu üzerinde çalıştı. 1970’te Apollo 13 arızalanınca hazırladığı yedek prosedürler ve çizelgeler mürettebatın sağ salim dönmesine yardım etti. 1986’da emekli oldu, 2015’te Başkanlık Özgürlük Madalyası’nı aldı; 2016’da yayımlanan Gizli Sayılar kitabı ve filmiyle geniş kitlelerce tanındı. 2020’de 101 yaşında öldü.

NASAKartı aç

MerakGöç

Doğu Kuzey Amerika’nın kral kelebekleri her sonbahar Kanada ve ABD’den orta Meksika’nın dağlarına 4.800 kilometreye varan bir yol uçar. Ama bu yolu baştan sona gidip dönen tek bir kelebek yoktur; yıllık döngüyü yaklaşık dört kuşak birlikte tamamlar.

Yaz sonunda güneye uçan kelebekler özel bir kuşaktır: Yaklaşık sekiz ay yaşarlar, yazın doğan önceki kuşaklar ise iki aydan kısa yaşar. Kışı Michoacán ve México eyaletlerinin dağlarında, oyamel köknarlarının dallarında milyonlarca kelebek bir arada tutunarak geçirirler. İlkbaharda kuzeye yola çıkar, ABD’nin güneyinde Asclepias bitkilerine yumurta bırakır ve ölürler. Bu bitkiler, tırtıllarının yiyebildiği tek besindir. Yolu çocukları ve torunları kuzeye doğru sürdürür. Kelebeklerin kışı nerede geçirdiği Ocak 1975’e kadar bilinmiyordu. O ay, Kanadalı zoolog Fred Urquhart’a gönüllü olarak yardım eden Kenneth Brugger ile Catalina Aguado (sonradan Trail) ilk koloniyi buldu.

Monarch butterfly migrationKartı aç

Sıradaki kartAmerikalı anestezi uzmanı Virginia Apgar, 1952’de yenidoğanın durumunu doğumdan hemen sonra ölçen Apgar skorunu geliştirdi. Bebeğin rengine, kalp atışına, reflekslerine, kas tonusuna ve solunumuna bakılarak doğumdan bir ve beş dakika sonra verilen bu puan, dünyanın her yerinde doğumhanelerde standart hâline geldi.Devam et →