Ikigai Daily
Menü
AzimÖykü

Amerikalı anestezi uzmanı Virginia Apgar, 1952’de yenidoğanın durumunu doğumdan hemen sonra ölçen Apgar skorunu geliştirdi. Bebeğin rengine, kalp atışına, reflekslerine, kas tonusuna ve solunumuna bakılarak doğumdan bir ve beş dakika sonra verilen bu puan, dünyanın her yerinde doğumhanelerde standart hâline geldi.

Virginia Apgar

SağlıkBilimBiyografi

Kartın devamı

Apgar 1930’larda Columbia Üniversitesi’nde cerrahi eğitimi almıştı; bunu yapabilen çok az kadından biriydi. Ancak cerrahi bölüm başkanı Allen Whipple onu, o yıllarda yeni gelişen anestezi alanına yönlendirdi. Doğumlarda çalışırken yeni doğan bebeğin durumunu düzenli olarak değerlendiren kimse olmadığını gördü. Geliştirdiği puanlamada beş bulgunun her birine 0, 1 ya da 2 puan verilir ve toplam 0 ile 10 arasındadır. Sağlıklı bebeklerin çoğu 7 ve üzeri alır; düşük puan, bebeğin hemen yardıma ihtiyacı olduğunu gösterir. 1962’de meslektaşları onun adını akılda kalıcı bir kısaltmaya dönüştürdü: Appearance (görünüm), Pulse (nabız), Grimace (yüz buruşturma, yani refleks), Activity (hareket, yani kas tonusu), Respiration (solunum).

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Virginia Apgar

İlgili kaynak: Apgar testi
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

AzimSağlık

Hawaii’de çalışan 23 yaşındaki kimyager Alice Ball, 1915’te geleneksel bir ilaç olan chaulmoogra yağını, cüzama (Hansen hastalığı) karşı iğneyle verilebilen bir ilaca dönüştürmenin yolunu buldu. Yöntemi 1940’lara kadar cüzama karşı en etkili tedavi olarak kaldı.

Chaulmoogra ağacının tohumlarından elde edilen yağ, Hindistan’da ve Asya’nın başka yerlerinde uzun zamandır cüzama karşı kullanılıyordu; ama kullanması zordu: içilince bulantı yapıyor, iğneyle verilince deri altında acı veren kabarcıklar oluşturuyordu. Hawaii Koleji’nde yüksek lisans derecesi alan ilk kadın ve ilk Siyah Amerikalı olan Ball, cerrah Harry Hollmann’ın isteği üzerine bu soruna eğildi. Yağdaki yağ asitlerini, iğneyle verilebilen ve vücudun emebildiği etil esterlere dönüştürdü. Aralık 1916’da, 24 yaşında, çalışmasını yayımlayamadan öldü. Kolejin başkanı Arthur Dean çalışmayı onun adını anmadan sürdürdü; Hollmann ise daha sonra yöntemi “Ball yöntemi” diye anarak yayımladı. 1940’larda yerini dapson ve benzeri ilaçlar aldı.

Alice BallKartı aç
AzimBiyografi

Filipinli çocuk doktoru Fe del Mundo, 1957’de Quezon City’de ülkenin ilk çocuk hastanesini açtı; parasını evini satarak ve büyük bir kredi çekerek buldu. Çocuk sağlığı hizmetini köylere de taşıdı, elektriği olmayan yerler için bambudan bir kuvöz tasarladı.

1911’de Manila’da doğan del Mundo, 1933’te Filipinler Üniversitesi’nden hekim olarak mezun oldu; ardından Harvard Tıp Fakültesi’nde ve Boston Çocuk Hastanesi’nde çocuk hastalıkları üzerine eğitim aldı. 1941’de, Japon işgalinden hemen önce ülkesine döndü ve Santo Tomas sivil esir kampında tutulan çocuklara baktı; bu yüzden “Santo Tomas’ın meleği” diye anıldı. Kurduğu Children’s Medical Center 1957’de açıldı. Kırsal bölgelere emzirmeyi ve çocuk bakımını öğreten ekipler gönderdi, köy ebelerinin sağlık hizmetine katılması için uğraştı. Yazdığı Textbook of Pediatrics uzun yıllar Filipin tıp fakültelerinde okutuldu. 1980’de Filipinler’de Ulusal Bilim İnsanı unvanı verilen ilk kadın oldu. 2011’de 99 yaşında öldü.

Fe del MundoKartı aç
AzimBiyografi

Amerikalı kanser hekimi Jane C. Wright, kemoterapi ilaçlarını laboratuvarda üretilen tümör dokusu üzerinde denedi ve sonuçları hastaların tedaviye verdiği yanıtla karşılaştırdı. Bu çalışmalar kemoterapinin deneme yanılmadan kurtulup daha sistemli bir bilime dönüşmesine yardım etti.

1919’da New York’ta doğan Wright, 1949’da cerrah babası Louis T. Wright’ın yanında, Harlem Hastanesi Kanser Araştırma Vakfı’nda çalışmaya başladı. Baba kız, laboratuvar farelerine güvenmek yerine hastaların tümörlerinden alınan örnekleri laboratuvarda üretip aday ilaçlarla denediler, sonra laboratuvar sonuçlarının klinikte olanlarla örtüşüp örtüşmediğine baktılar. Wright 1951’de metotreksat adlı ilacın bazı meme ve deri kanserlerini küçültebildiğini bildirdi; ilaç bugün de yaygın olarak kullanılıyor. Güçlü ilaçları ameliyatsız, kateter denen ince bir tüple karaciğer ve dalak gibi organların derinindeki tümörlere ulaştırmanın yolunu da buldu. 1964’te Amerikan Klinik Onkoloji Derneği’ni (ASCO) kuran yedi hekimin tek kadını oydu; 1967’de New York Medical College’da dekan yardımcısı oldu. 2013’te öldü.

Jane C. WrightKartı aç
AzimBiyografi

Amerikalı kimyager Percy Julian, 1935’te çalışma arkadaşı Josef Pikl ile birlikte göz tansiyonu ilacı fizostigmini basit kimyasallardan ilk kez üretti. Daha sonra birçok hormonun hammaddesi olan sterolleri soya fasulyesinden fabrika ölçeğinde elde etmenin yolunu buldu; progesteron ve kortizon gibi ilaçlar böylece çok ucuzladı.

Fizostigmin, Batı Afrika’daki Calabar fasulyesinden elde edilen kıt bir maddeydi. Julian’ın Indiana’daki DePauw Üniversitesi’nde yaptığı sentez, ünlü İngiliz kimyager Robert Robinson’ın aynı madde için yayımladığı sentezin hatalı olduğunu da gösterdi. Bu başarıya rağmen DePauw, siyahi olduğu için ona profesörlük vermedi. Julian 1936’da Chicago’daki Glidden boya şirketine araştırma direktörü olarak geçti. Orada bir gün arıtılmış soya yağıyla dolu bir tanka su sızdı ve yağ katı bir kütleye dönüştü. Julian bu kütlenin, insan hormonlarıyla aynı temel yapıyı taşıyan bitkisel bileşikler olan sterollerce zengin olduğunu fark etti ve kazayı bir fabrika yöntemine çevirdi. Böylece progesteron, daha sonra da kortizon çok ucuzladı. 130’dan fazla patent alan Julian, 1973’te ABD Ulusal Bilimler Akademisi’ne seçilen ilk Afrikalı Amerikalı kimyager oldu.

Percy Lavon JulianKartı aç
AzimBiyografi

Amerikalı kimyager Gertrude Elion, 1988 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü George Hitchings ve James Black ile paylaştı. Elion ile Hitchings ilaçları deneme yanılmayla aramak yerine, hastalıklı hücrelerin ve mikropların sağlıklı hücrelerden nasıl ayrıldığını inceleyerek tasarladı.

Elion 1944’te, New York eyaletindeki Burroughs Wellcome ilaç şirketinde Hitchings’in asistanı olarak çalışmaya başladı. Ekipleri, DNA’nın doğal yapı taşlarına çok benzeyen moleküller üretti; bu moleküller kanser hücrelerinin, mikropların ya da bağışıklık hücrelerinin işleyişini aksatıyordu. Bu çalışmalardan çocukluk çağı lösemisinde kullanılan 6-merkaptopürin, vücudun nakledilen organı reddetmesini önleyen azatioprin, gut tedavisinde kullanılan allopurinol ve uçuk gibi herpes enfeksiyonlarına karşı asiklovir çıktı. Onun yöntemleriyle yetişen araştırmacılar daha sonra AIDS’e karşı yaygın olarak kullanılan ilk ilaç olan AZT’yi geliştirdi. Elion doktorasını hiç tamamlamadı: Yıllarca akşamları okuduktan sonra, devam etmek için işini bırakıp tam zamanlı öğrenci olması gerektiği söylenince çalışmayı seçti. Harvard başta olmak üzere pek çok üniversite ona sonradan fahri doktora verdi.

Gertrude B. ElionKartı aç
Sıradaki kartFrances Oldham Kelsey’den, ABD Gıda ve İlaç Dairesi’ndeki (FDA) ilk ayında, 1960’ta, talidomid adlı sakinleştiriciyi onaylaması istendi. Güvenlik verilerini yetersiz buldu ve şirket baskısına rağmen bir yılı aşkın süre direndi. Kısa süre sonra ağır doğum kusurlarına yol açtığı anlaşılan ilaç, ABD’de sakinleştirici olarak hiç satılmadı.Devam et →