Ikigai Daily
Menü
AzimÖykü

Ernest Shackleton’ın gemisi Endurance, 1915’te Antarktika’daki Weddell Denizi’nde buzların arasında ezilerek battı. Mürettebat aylarca sürüklenen buzların üstünde kamp kurdu; Shackleton yardım getirmek için açık bir filikayla 1.300 kilometre yol aldı ve 28 kişinin hepsi kurtuldu. Enkaz 2022’de, neredeyse bozulmadan bulundu.

Endurance expedition

TarihBilimOkyanusBiyografi

Kartın devamı

Endurance Weddell Denizi’nde buzlara sıkışıp ezildikten sonra mürettebat, sürüklenen buz kütlelerinin üstünde kamp kurdu; ardından üç filikayla Antarktika Yarımadası açıklarındaki çıplak Elephant Adası’na geçti. Shackleton beş arkadaşıyla James Caird adlı filikaya binip yaklaşık 1.300 kilometre yol alarak Güney Georgia Adası’na ulaştı. Ardından yanına Frank Worsley ile Tom Crean’i alıp adanın dağlarını yürüyerek aştı, bir balina istasyonuna vardı ve geride kalanların kurtarılmasını örgütledi. Elephant Adası’nda bekleyen 22 kişi 30 Ağustos 1916’da kurtarıldı. Endurance22 seferi Mart 2022’de enkazı Weddell Denizi’nin 3.008 metre derinliğinde, şaşırtıcı ölçüde sağlam buldu.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Endurance expedition

İlgili kaynak: Ernest Shackleton
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakBilim

Amerikalı jeolog Marie Tharp, gemilerin topladığı derinlik ölçümlerinden Atlantik Okyanusu tabanının ilk ayrıntılı haritalarını çizdi. 1950’lerin başında, okyanusun altındaki Orta Atlantik Sırtı’nın tam ortası boyunca uzanan derin bir vadi buldu. Bu, deniz tabanının iki yana doğru açıldığının güçlü bir kanıtıydı.

Tharp, 1948’de Columbia Üniversitesi’ne bağlı Lamont Jeoloji Gözlemevi’nde çalışmaya başladı. Kadınların araştırma gemilerinde çalışmasına izin verilmediği için yaklaşık yirmi yıl boyunca meslektaşı Bruce Heezen denizde yankı iskandiliyle derinlik ölçtü, Tharp da bu verileri karada kesitlere ve haritalara dönüştürdü. 1952’de, karadaki her sıradağdan daha uzun olan su altı sıradağı Orta Atlantik Sırtı’nın doruğu boyunca uzanan V biçiminde bir vadi fark etti ve bunu deniz tabanının iki yana çekildiği bir yarık olarak yorumladı. Heezen, o dönem tartışmalı olan kıtaların kayması fikrini desteklediği için bunu önce “kız dedikodusu” diye küçümsedi. Su altı depremlerini gösteren ayrı bir harita vadiyle neredeyse birebir örtüşünce fikrini değiştirdi. İkili, Avusturyalı ressam Heinrich Berann ile birlikte 1977’de Dünya Okyanus Tabanı haritasını yayımladı.

Marie TharpKartı aç
MerakBilim

Fizikçi Chien-Shiung Wu, 1956’da bazı atom çekirdeği süreçlerinin ayna görüntüleriyle aynı biçimde gerçekleşmediğini gösterdi. Radyoaktif kobalt-60 ile yaptığı deney, fizikçilerin uzun zamandır sorgulamadan kabul ettiği “parite korunumu” ilkesini yıktı.

Fizikçiler uzun süre doğa yasalarının ayna görüntüsünde de aynı işlediğini varsaymıştı; bu ilkeye parite korunumu denir. 1956’da kuramcı fizikçiler Tsung-Dao Lee ile Chen-Ning Yang, bunun zayıf nükleer kuvvet için hiç sınanmadığına dikkat çekti. Zayıf kuvvet, bir atom çekirdeğinin elektron saldığı bir radyoaktiflik türü olan beta bozunmasına yol açar. Columbia Üniversitesi’nde beta bozunmasının önde gelen uzmanı olan Wu, ABD Ulusal Standartlar Bürosu’nda kobalt-60’ı mutlak sıfıra çok yakın bir sıcaklığa kadar soğuttu ve çekirdekleri bir manyetik alanla aynı yöne çevirdi. Elektronlar çoğunlukla tek bir yöne fırladı; yani deneyin aynadaki karşılığı farklı bir sonuç verecekti. 1957 Nobel Fizik Ödülü Lee ile Yang’a verildi; Wu ödülün dışında kaldı, ama 1978’de ilk Wolf Fizik Ödülü’nü aldı.

Chien-Shiung WuKartı aç
AzimBilim

Sophie Germain kadın olduğu için Fransa’nın École Polytechnique okulunda okuyamadı; bu yüzden matematik çalışmalarını dönemin önde gelen bilginlerine Mösyö LeBlanc adıyla gönderdi. 1816’da Paris Bilimler Akademisi’nden ödül alan ilk kadın oldu.

Germain, Fransız Devrimi yıllarında babasının kütüphanesindeki kitaplardan matematiği kendi kendine öğrendi. 1794’te yeni kurulan École Polytechnique’in ders notlarını edindi ve çalışmalarını okulun eski bir öğrencisinin adıyla Joseph-Louis Lagrange’a gönderdi. Lagrange çalışmalardan çok etkilendi, gerçek yazarı bulup ona hocalık etti. Germain, Carl Friedrich Gauss’la da LeBlanc adıyla yazıştı ve Fermat’nın Son Teoremi üzerinde ilerleme kaydetti. Bu teoreme göre n, 2’den büyük olduğunda aⁿ + bⁿ = cⁿ eşitliğini sağlayan pozitif a, b, c tam sayıları yoktur. 2p + 1’in de asal olduğu p asal sayılarına bugün hâlâ Sophie Germain asalları denir. Ödül kazanan çalışması esnek levhaların nasıl titreştiğini açıklıyordu; 1811 ve 1813’teki başvuruları ödül almamıştı. 1831’de meme kanserinden öldü. Gauss onun için Göttingen Üniversitesi’nden onursal doktora önermişti, ama bu unvan hiç verilmedi.

Sophie GermainKartı aç
MerakBiyografi

İranlı matematikçi Meryem Mirzahani, 2014’te matematiğin en saygın ödüllerinden Fields Madalyası’nı kazanan ilk kadın oldu. Stanford Üniversitesi’nde çalışan Mirzahani ödülü, eğri yüzeylerin geometrisi ve bu yüzeylerin alabileceği bütün biçimler üzerine yaptığı çalışmalarla aldı.

Bu alanda bir Riemann yüzeyi, bir ya da birkaç deliği olan simit benzeri bir yüzey olarak düşünülebilir. Modül uzayı ise her noktası bu yüzeyin alabileceği biçimlerden birine karşılık gelen bir tür haritadır. 1977’de Tahran’da doğan Mirzahani, 2004’te Harvard’da tamamladığı doktora teziyle adını duyurdu. Bu tür yüzeylerde kendini hiç kesmeyen en kısa kapalı yolların, yani basit kapalı jeodeziklerin, uzunluk arttıkça nasıl çoğaldığını hesapladı ve bu sonuçla modül uzaylarının büyüklüğünü ölçtü. 2009’da Stanford’a geçti. Büyük kâğıtlara çizerek çalışırdı; küçük kızı buna “resim yapmak” derdi. Fields Madalyası’nı alan ilk İranlı da odur. 2017’de, 40 yaşında meme kanserinden öldü. Doğum günü olan 12 Mayıs bugün Uluslararası Matematikte Kadınlar Günü olarak kutlanıyor.

Maryam MirzakhaniKartı aç
MerakBiyografi

Amerikalı matematikçi Karen Uhlenbeck, 2019’da matematiğin en büyük ödüllerinden Abel Ödülü’nü kazanan ilk kadın oldu. Ödülü, geometriyi fizik denklemleriyle buluşturan yöntemleri, özellikle de bu denklemlerin çöktüğü noktaların nasıl ele alınacağını göstermesi sayesinde aldı.

Geometride ve fizikte pek çok problem, tel bir çerçeveye gerilmiş sabun zarı gibi en düzgün ya da en düşük enerjili biçimi arar. Bazen enerji tek bir noktada toplanır ve düzgün biçim o noktada büzülüp kopar; matematikçiler buna kabarcık oluşumu der. Uhlenbeck 1980’lerin başında, kısmen Jonathan Sacks’le birlikte, bu çöküşün denetlenebileceğini gösterdi: Birkaç nokta dışında biçim düzgün kalır, o noktalarda kaybolan enerji de ayrıca incelenebilen küçük, küre benzeri parçalarda toplanır. Bu sonuçlar, parçacık fiziğindeki kuvvetlerin matematiği olan ayar kuramının temel araçlarından oldu. 1942’de Cleveland’da doğan Uhlenbeck, 1983’te MacArthur Bursu’nu, 2000’de ABD Ulusal Bilim Madalyası’nı aldı. Princeton’daki İleri Araştırmalar Enstitüsü’nde matematiğe daha çok kadın kazandırmayı amaçlayan bir programın kurucuları arasında yer aldı.

Karen UhlenbeckKartı aç
Sıradaki kartMalavi’deki 2001–02 kıtlığında 14 yaşındaki William Kamkwamba okulu bırakmak zorunda kaldı. Kütüphanedeki Using Energy (Enerjiyi Kullanmak) kitabının çizimlerinden yararlanıp bisiklet iskeleti, okaliptüs direkleri ve hurda parçalarıyla bir yel değirmeni yaptı ve ailesinin evini aydınlattı.Devam et →