Ikigai Daily
Menü
MerakBilgi

Orhan Pamuk, Masumiyet Müzesi (2008) adlı romanını yazdı ve romanda anlatılan müzeyi İstanbul’un Çukurcuma semtinde gerçekten kurdu. Romanda Kemal, kaybettiği bir aşka dair eşyaları biriktirir; 2012’de açılan müze bu eşyaları onun koleksiyonuymuş gibi sergiler. Romanın her nüshasında bir kişilik ücretsiz giriş bileti bulunur.

Orhan Pamuk

EdebiyatSanat

Kartın devamı

Pamuk romanla müzeyi 1990’lardan itibaren birlikte tasarladı ve eşyaları İstanbul’un eskicilerinden, antikacılarından topladı. 19. yüzyıldan kalma ahşap bir evdeki müzede, romanın 83 bölümünün her biri için bir vitrin ve toplam binden fazla nesne var: saatler, tuzluklar, fotoğraflar, elbiseler. Duvarlardan birinde, Kemal’in âşık olduğu Füsun’un içtiği 4.213 sigara izmariti duruyor. Okurlar kitabı yanlarında getirip içindeki bileti kapıda damgalatabiliyor. Müze 2014’te Avrupa Yılın Müzesi Ödülü’nü kazandı. Pamuk, ulusların büyük tarihini değil, tek tek insanların hikâyelerini anlatan küçük müzeleri savunur.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Orhan Pamuk

İlgili kaynak: Masumiyet Müzesi
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakEdebiyat

Fransız yazar Georges Perec’in La Disparition (1969) adlı romanında e harfi bir kez bile geçmez; bu bilinçli bir tercihtir. Roman, Raymond Queneau ile François Le Lionnais’nin 1960’ta kurduğu Oulipo’dan çıktı: Kendilerine böyle yazma kuralları koyan yazar ve matematikçilerden oluşan bir topluluk.

Belirli bir harf kullanılmadan yazılan metne lipogram denir. Fransızcada en sık kullanılan harf e’dir; tanımlıklarda, fiil eklerinde ve sayısız gündelik sözcükte geçer. Bu yüzden onsuz yazmak tek bir kurnazlıkla değil, cümleleri sürekli yeniden kurarak mümkün olur. Romanın adı “Kayboluş” anlamına gelir; olay örgüsü de kaybolan bir şeyin çevresinde döner. Oulipo, Fransızca Ouvroir de littérature potentielle, yani “potansiyel edebiyat atölyesi” adının kısaltmasıdır; üyeleri matematiksel ve dilsel kurallarla yazıyı alışkanlığın götürmeyeceği yerlere zorlamak istiyordu. Gilbert Adair’in 1994’te yayımlanan İngilizce çevirisi A Void’de de e harfi geçmez. Başka çevirmenler kendi dillerinde kaçınması en zor harfi seçti: İspanyolca çeviride a, Rusça çeviride о harfi hiç yoktur.

OulipoKartı aç
AzimEdebiyat

E. E. Cummings’in 1935’teki şiir kitabını on dört yayınevi geri çevirdi. Şair kitabı annesinin desteğiyle kendisi bastırdı ve adını No Thanks (“Hayır, teşekkürler”) koydu. İthaf sayfasında bu on dört yayınevinin adı, aşağı doğru daralan ve çoğu zaman bir ölü külü vazosuna benzetilen bir düzenle sıralanır.

1935’te Cummings tanınmış bir şairdi, ama yayınevleri onun yazım, noktalama ve sayfa düzeniyle yaptığı deneylerden çekiniyordu. On dört yayınevi kitabı geri çevirince Cummings onu, annesi Rebecca Haswell Cummings’in verdiği parayla küçük bir yayınevi olan Golden Eagle Press’te bastırdı. Kitabın adı bu retlere verilmiş bir cevaptır: İngilizcede bir teklifi kibarca geri çevirirken “no thanks” denir. İthaf sayfası da “No thanks to” sözleriyle açılır ve ardından on dört yayınevinin adını sıralar. İlk baskı başka bakımdan da alışılmadıktı: kitap soldan değil, bir steno defteri gibi üstten ciltlenmişti.

E. E. CummingsKartı aç
MerakSanat

12 Mart 1951’de, birbiriyle hiçbir ilgisi olmayan iki çizgi karakter aynı gün “Dennis the Menace” adıyla okurlarla buluştu: Biri 16 Amerikan gazetesinde yayımlanmaya başlayan bir karikatürdü, öbürü İngiltere’de The Beano dergisinde çıkan bir çizgi dizi. İki tarafın birbirinden haberi yoktu.

Kaliforniya’nın Carmel kasabasında yaşayan karikatürist Hank Ketcham, fikri dört yaşındaki oğlu Dennis’ten aldı: Ekim 1950’de çocuk öğle uykusuna yatmayı reddedip odasını darmadağın edince, bıkkın annesi ona “baş belası” dedi. Ketcham’ın Dennis’i, merakı yüzünden ortalığı birbirine katan sarışın, iyi niyetli bir çocuktur. İskoçya’nın Dundee kentinde ise The Beano’nun editörü George Moonie adı “I’m Dennis the Menace from Venice” diye başlayan bir müzikhol şarkısından aldı; çizer David Law da derginin 452. sayısı için çizgili kazağıyla kaşlarını çatmış bir çocuk çizdi. Karışıklık olmasın diye Amerikan çizgi dizisi İngiltere’de yalnızca “Dennis” adıyla yayımlandı; İngiliz Dennis de yurt dışında çoğu zaman “Dennis and Gnasher” olarak anılır. İkisi de hâlâ yayımlanıyor.

A transatlantic coincidenceKartı aç
MerakTarih

“Dev Kitap” anlamına gelen Codex Gigas, günümüze ulaşan en büyük Orta Çağ el yazmasıdır. 1200’lerin başında Bohemya’da yapılan kitap yaklaşık 92 santimetre boyunda, 310 parşömen yapraktan oluşuyor ve 75 kilograma yakın. El yazısı, kitabın tamamını tek bir kâtibin 20 yılı aşkın sürede yazdığını gösteriyor.

Kitap büyük olasılıkla bugünkü Çekya’da bulunan Podlažice Benedikten Manastırı’nda yazıldı. Tek bir ciltte eksiksiz bir Latince Kutsal Kitap’ı, tarih kitaplarını, tıp metinlerini ve bir ansiklopediyi bir araya getirir. Efsaneye göre adı Şeytan’ın İncili’dir: Cezaya çarptırılan bir keşişin kitabı tek gecede yazmaya söz verdiği ve yardım karşılığında ruhunu Şeytan’a sattığı anlatılır. Bu bir halk efsanesidir, ama kitapta gerçekten de Şeytan’ı tam sayfa gösteren ünlü bir resim vardır. İsveç askerleri 1648’de, Otuz Yıl Savaşları’nın sonunda kitabı Prag’dan savaş ganimeti olarak aldı. Kitap 1649’dan beri Stockholm’de, bugün İsveç Ulusal Kütüphanesi’nde saklanıyor.

Codex GigasKartı aç
MerakFelsefe

Aztekların dili Nahuatlca ile söylenmiş şiirler, hayatın kısalığına ve in xochitl in cuicatl, yani “çiçek ve şarkı” sözüne tekrar tekrar döner. Miguel León-Portilla gibi araştırmacılar bu sözü, hakikati şiir ve sanat yoluyla aramanın bir yolu olarak okur. Şiirlerin sorusu tanıdıktır: Hem yaratanın hem de yaşanan anın gelip geçeceğini bile bile anlamlı bir şey nasıl yaratılır?

In xochitl in cuicatl, Nahuatlcada sık kullanılan bir söz sanatıdır: Yan yana gelen iki sözcük tek bir anlam taşır. “Çiçek ve şarkı” birlikte şiir, daha geniş anlamıyla da sanat ve hakikat demekti. Bugüne ulaşan şiirlerin çoğu törenlerde ya da saraylarda söylenmiş, 1521’deki İspanyol fethinden sonra İspanyol rahiplerin öğrettiği Latin alfabesiyle yazıya geçirilmiştir. Bu derlemelerin en bilinenlerinden biri, 16. yüzyıldan kalma Cantares Mexicanos’tur. Meksikalı tarihçi Miguel León-Portilla 1950’lerde bu şiirlerde gerçek bir Nahua felsefesi bulunduğunu savundu; düşünür James Maffie de bu okumayı sonradan geliştirdi. İkisine göre de şairler, her şeyin gelip geçtiği bir dünyada neyin gerçek ve kalıcı olduğunu soruyordu.

Nahuatl poetry; interpretation discussed by Miguel León-Portilla and James MaffieKartı aç
Sıradaki kartYunus Emre, 13. yüzyılın sonu ile 14. yüzyılın başında Anadolu’da yaşamış bir tasavvuf şairidir. İlahî aşkı, alçakgönüllülüğü ve ölümü, bilginlerin çoğunun Farsça yazdığı bir dönemde halkın konuştuğu yalın Türkçeyle anlattı. Şiirlerinin çoğu ilahi olarak bestelendi ve bugün hâlâ söyleniyor.Devam et →