Ikigai Daily
Menü
MerakBilgi

Aztekların dili Nahuatlca ile söylenmiş şiirler, hayatın kısalığına ve in xochitl in cuicatl, yani “çiçek ve şarkı” sözüne tekrar tekrar döner. Miguel León-Portilla gibi araştırmacılar bu sözü, hakikati şiir ve sanat yoluyla aramanın bir yolu olarak okur. Şiirlerin sorusu tanıdıktır: Hem yaratanın hem de yaşanan anın gelip geçeceğini bile bile anlamlı bir şey nasıl yaratılır?

Nahuatl poetry; interpretation discussed by Miguel León-Portilla and James Maffie

FelsefeSanatEdebiyat

Kartın devamı

In xochitl in cuicatl, Nahuatlcada sık kullanılan bir söz sanatıdır: Yan yana gelen iki sözcük tek bir anlam taşır. “Çiçek ve şarkı” birlikte şiir, daha geniş anlamıyla da sanat ve hakikat demekti. Bugüne ulaşan şiirlerin çoğu törenlerde ya da saraylarda söylenmiş, 1521’deki İspanyol fethinden sonra İspanyol rahiplerin öğrettiği Latin alfabesiyle yazıya geçirilmiştir. Bu derlemelerin en bilinenlerinden biri, 16. yüzyıldan kalma Cantares Mexicanos’tur. Meksikalı tarihçi Miguel León-Portilla 1950’lerde bu şiirlerde gerçek bir Nahua felsefesi bulunduğunu savundu; düşünür James Maffie de bu okumayı sonradan geliştirdi. İkisine göre de şairler, her şeyin gelip geçtiği bir dünyada neyin gerçek ve kalıcı olduğunu soruyordu.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Nahuatl poetry; interpretation discussed by Miguel León-Portilla and James Maffie

Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakFelsefe

Okumak insanı donanımlı, konuşup tartışmak hazırcevap, yazmak ise titiz kılar.

Francis Bacon (1561–1626) hem devlet adamı hem filozoftu. Siyasette Lord Chancellor’lığa, yani İngiltere’nin en yüksek hukuk makamına kadar yükseldi; felsefede bilginin gözleme ve deneye dayanması gerektiğini savundu. İlk kez 1597’de yayımlanan Denemeler’i, Montaigne’in Fransa’da başlattığı kısa deneme türünü İngilizceye taşıdı. “Öğrenim Üzerine” bu ilk baskıda yer aldı, 1625’te genişletildi; buradaki söz 1625 metnindendir. Bacon’ın kullandığı “conference” sözcüğü o dönemde sohbet ve tartışma anlamına geliyordu. Bacon sözün üç parçasını hemen ardından açıklar: Az yazanın güçlü bir belleğe, az konuşup tartışanın çabuk kavrayışa, az okuyanın ise bilmediğini biliyormuş gibi gösterecek kurnazlığa ihtiyacı vardır. Aynı denemede, bazı kitapların yalnızca tadına bakılması, bazılarının yutulması, pek azının da çiğnenip sindirilmesi gerektiğini söyler.

Francis BaconKartı aç
MerakEdebiyat

Algı kapıları temizlenseydi, her şey insana olduğu gibi, sonsuz görünürdü.

Cümle, William Blake’in Cennet ile Cehennemin Evliliği (1790-1793) adlı kitabından. Blake (1757-1827) resimli kitaplarını kendisi basar, sayfalarını elle boyardı. Bu cümleden hemen önce kendi baskı yöntemini anlatır: Bakır levhayı asitle aşındırmak yüzeyi eritir ve altında yatanı ortaya çıkarır. Ona göre algı da böyle arındırılabilir. Cümle şöyle sürer: İnsan kendini kapatmış, her şeyi mağarasının dar yarıklarından görür olmuştur. Aldous Huxley 1954’te yayımlanan Algı Kapıları kitabının adını bu cümleden aldı; The Doors grubu da adını Huxley’nin kitabından aldı.

William BlakeKartı aç
DinginlikSanat

John Cage’in 1952 tarihli 4′33″ adlı eserinde müzisyenler dört dakika otuz üç saniye boyunca hiçbir şey çalmaz; dinleyiciler bu sürede salonun kendi seslerini duyar.

Eserin ilk seslendirmesini piyanist David Tudor, 29 Ağustos 1952’de New York eyaletinde, Woodstock yakınlarındaki Maverick Konser Salonu’nda yaptı. Tudor piyanonun başına oturdu; üç bölümün her birine piyanonun kapağını kapatarak başladı, kapağı açarak bitirdi. Cage’in anlattığına göre birinci bölümde dışarıda rüzgâr ağaçları hışırdattı, ikinci bölümde çatıya yağmur damladı, üçüncüsünde ise seyirciler homurdandı, bazıları salonu terk etti. Cage’i bu esere iki şey götürmüştü: Robert Rauschenberg’in bembeyaz tabloları ve 1951’de Harvard’da, sesi neredeyse tamamen yutan yankısız bir odaya yaptığı ziyaret. Orada bile iki ses duymuş, bunların sinir sistemiyle kan dolaşımı olduğunu öğrenmişti. Buradan gerçek sessizliğin var olmadığı sonucuna vardı.

MoMAKartı aç
MerakEdebiyat

Spekülatif kurgu; bilimkurgu, fantastik edebiyat ve hayali dünyalarda geçen öteki anlatıların ortak adıdır. Bu dünyaları iktidar, teknoloji, doğa ve özgürlük üzerine gerçek soruları sınamak için kullanır.

Terimi 1947’de bilimkurgu için daha geniş bir ad olarak Robert A. Heinlein yaygınlaştırdı; sonraki yazarlar fantastik edebiyatı ve “ya öyle olsaydı?” diye soran her öyküyü de bu çatının altına aldı. Mary Shelley’nin Frankenstein’ı (1818) çoğu zaman türün ilk modern örneği sayılır. Ursula K. Le Guin, Karanlığın Sol Eli’nde (1969) insanların sabit bir cinsiyeti olmadığı bir gezegen kurar ve sabit cinsiyet rolleri olmayan bir toplumun nasıl işleyeceğini sorar. Octavia Butler’ın Kindred’ı (1979), 1970’lerin Kaliforniya’sında yaşayan Siyahi bir kadını Maryland’deki bir köle plantasyonuna geri gönderir; Parable of the Sower (1993) ise iklim krizinin sarstığı, dağılmakta olan 2020’ler Amerika’sında genç bir kadını izler. Bu kitapların hepsinde asıl söz, hayali dünyanın kurallarıyla söylenir.

Spekülatif edebiyatKartı aç
MerakEdebiyat

Fransız yazar Georges Perec’in La Disparition (1969) adlı romanında e harfi bir kez bile geçmez; bu bilinçli bir tercihtir. Roman, Raymond Queneau ile François Le Lionnais’nin 1960’ta kurduğu Oulipo’dan çıktı: Kendilerine böyle yazma kuralları koyan yazar ve matematikçilerden oluşan bir topluluk.

Belirli bir harf kullanılmadan yazılan metne lipogram denir. Fransızcada en sık kullanılan harf e’dir; tanımlıklarda, fiil eklerinde ve sayısız gündelik sözcükte geçer. Bu yüzden onsuz yazmak tek bir kurnazlıkla değil, cümleleri sürekli yeniden kurarak mümkün olur. Romanın adı “Kayboluş” anlamına gelir; olay örgüsü de kaybolan bir şeyin çevresinde döner. Oulipo, Fransızca Ouvroir de littérature potentielle, yani “potansiyel edebiyat atölyesi” adının kısaltmasıdır; üyeleri matematiksel ve dilsel kurallarla yazıyı alışkanlığın götürmeyeceği yerlere zorlamak istiyordu. Gilbert Adair’in 1994’te yayımlanan İngilizce çevirisi A Void’de de e harfi geçmez. Başka çevirmenler kendi dillerinde kaçınması en zor harfi seçti: İspanyolca çeviride a, Rusça çeviride о harfi hiç yoktur.

OulipoKartı aç
Sıradaki kartHer kuşak, görece bir belirsizliğin içinden kendi görevini bulmak, sonra da onu ya yerine getirmek ya da ona ihanet etmek zorundadır.Devam et →