İngilizcede yanlış duyulan sözlere “mondegreen” denir. Sözcük, Sylvia Wright’ın çocukken bir İskoç baladındaki “and laid him on the green” (onu çimenlere yatırdılar) dizesini “and Lady Mondegreen” (ve Leydi Mondegreen) diye duymasından gelir. Wright bu adı 1954’te Harper’s dergisindeki bir yazısında önerdi.

“The Death of Lady Mondegreen”, Harper’s, 1954

Kartın devamı

Balad, 1592’de öldürülen Moray kontunu anlatan “The Bonnie Earl o’ Moray”dir. Wright’ın annesi onu, 18. yüzyılda derlenmiş bir halk şiirleri kitabı olan Thomas Percy’nin Reliques of Ancient English Poetry’sinden okurdu. Küçük Sylvia, Leydi Mondegreen’in kontla birlikte can verdiğini hayal etmiş, yanlış duyduğu dizeyi gerçeğinden daha dokunaklı bulmuştu. Bu tür yanlış duymalar, dinleyicinin belirsiz kalan sesleri zaten bildiği sözcüklerle doldurmasından kaynaklanır. Şarkılarda daha da sık görülür, çünkü ezgi ünlüleri uzatır ve sözcüklerin arasındaki sınırları siler. “Mondegreen”, 2002’de Oxford İngilizce Sözlüğü’ne, 2008’de de Merriam-Webster sözlüğüne girdi.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Sylvia Wright, “The Death of Lady Mondegreen,” Harper’s Magazine, 1954

İlgili kaynak: Mondegreen

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakDil

İngilizcedeki “clue” (ipucu), ip yumağı anlamına gelen eski “clew” sözcüğünden gelir. “Yol gösteren iz” anlamını ise bir Yunan mitinden almıştır: Ariadne, Theseus labirentten çıkış yolunu bulsun diye ona bir ip yumağı verir.

Mite göre Girit Kralı Minos, yarı insan yarı boğa bir canavar olan Minotor’u, usta zanaatkâr Daidalos’un yaptığı bir labirentte tutuyordu. Atina prensi Theseus canavarı öldürmeye geldi. Minos’un kızı Ariadne ona bir ip yumağı verdi. Theseus ipin ucunu girişe bağladı, ilerledikçe yumağı çözdü, dönüşte de ipi izleyerek dışarı çıktı. İngiliz yazarlar zamanla her türlü karmaşadan ya da bilmeceden çıkış yolunu gösteren şeye “clew” demeye başladı; 1620’lere gelindiğinde sözcük, yol gösteren her şeyi anlatıyordu. “Clue” yazımı 15. yüzyılda ortaya çıkmıştı. Denizcilik İngilizcesinde eski yazım hâlâ yaşar: Yelkenin alt köşesine “clew” denir. Türkçe de aynı hikâyeyi tek bir sözcükte saklar: İpucu, kelimesi kelimesine “ipin ucu” demektir.

Merriam-WebsterKartı aç

MerakDil

Antoine de Saint-Exupéry’nin 1943’te yayımlanan kısa romanı “Küçük Prens” 600 kadar dile ve lehçeye çevrildi. Kutsal Kitap dışında hiçbir kitap bu kadar çok dile çevrilmedi.

Fransız pilot ve yazar Saint-Exupéry, Fransa’nın yenilgisinden sonra sürgünde yaşadığı ABD’de kitabı 1942’de yazdı ve kendisi resimledi; büyük bölümünü Long Island’da kiraladığı bir evde yazdı. Kitap Nisan 1943’te New York’ta İngilizce ve Fransızca olarak çıktı. Vichy yönetimi eserlerini yasakladığı için Fransız okurlara ancak ülkenin kurtuluşundan sonra ulaşabildi. Yazar bunu göremedi: Temmuz 1944’te Akdeniz üzerinde bir keşif uçuşunda kayboldu. Kitap 2017’de, dinî olmayan kitaplar arasında dünyada en çok dile çevrilen eser olmuştu.

Yayıncılık tarihiKartı aç

MerakEdebiyat

Fransız yazar Georges Perec’in La Disparition (1969) adlı romanında e harfi bir kez bile geçmez; bu bilinçli bir tercihtir. Roman, Raymond Queneau ile François Le Lionnais’nin 1960’ta kurduğu Oulipo’dan çıktı: Kendilerine böyle yazma kuralları koyan yazar ve matematikçilerden oluşan bir topluluk.

Belirli bir harf kullanılmadan yazılan metne lipogram denir. Fransızcada en sık kullanılan harf e’dir; tanımlıklarda, fiil eklerinde ve sayısız gündelik sözcükte geçer. Bu yüzden onsuz yazmak tek bir kurnazlıkla değil, cümleleri sürekli yeniden kurarak mümkün olur. Romanın adı “Kayboluş” anlamına gelir; olay örgüsü de kaybolan bir şeyin çevresinde döner. Oulipo, Fransızca Ouvroir de littérature potentielle, yani “potansiyel edebiyat atölyesi” adının kısaltmasıdır; üyeleri matematiksel ve dilsel kurallarla yazıyı alışkanlığın götürmeyeceği yerlere zorlamak istiyordu. Gilbert Adair’in 1994’te yayımlanan İngilizce çevirisi A Void’de de e harfi geçmez. Başka çevirmenler kendi dillerinde kaçınması en zor harfi seçti: İspanyolca çeviride a, Rusça çeviride о harfi hiç yoktur.

OulipoKartı aç

DinginlikDil

Tsundoku, Japoncada kitap alıp okumadan üst üste biriktirmenin adıdır. Sözcükte bir kınama yoktur: “yığmak” ile “okumak”ı birleştirir ve bu yığın zararsız bir alışkanlık sayılır.

Sözcük ilk kez 1870’lerde basılı bir metinde, kitaplığı okuduğundan hızlı büyüyen bir öğretmenle hafifçe dalga geçen bir ifade olarak görülür. “Yığıp sonraya bırakmak” anlamına gelen tsunde oku ile “kitap okumak” anlamındaki dokusho’nun birleşmesinden doğmuştur. Bu yönüyle Batı’da kitap toplamaya yönelik saplantılı, hatta hastalıklı bir tutkuyu anlatan bibliyomaniden ayrılır: Tsundoku bir hastalık değil, sıradan ve biraz mahcup olunan bir alışkanlıktır. Sözcük 2010’larda Japonya dışına taştı; İngilizce yazan yazarlar onu, okunabilecek olandan fazla kitap alma alışkanlığı için sevecen, biraz da muzip bir ad olarak kullanmaya başladı.

JapaneseKartı aç

MerakArkeoloji

Oksirinhos Papirüsleri, Mısır’daki antik bir kentin çöplüklerinden çıkarılan yarım milyon kadar yazı parçasıdır. Kayıp oyunlar ve şiirler; sözleşmeler, vergi beyannameleri, özel mektuplar ve okul ödevleriyle karışık hâlde bulundu.

Oxford’dan iki genç bilim insanı, Bernard Grenfell ile Arthur Hunt, 1896’da Kahire’nin yaklaşık 160 kilometre güneyindeki Oksirinhos kentinin eski çöp tepelerini kazmaya başladı. Mısır’ın kuru iklimi, sazdan yapılan kâğıt benzeri yazı malzemesi papirüsün çürümesini önlemişti. Vergi beyannamelerinin, makbuzların ve mektupların arasından Sappho’nun şiirlerinden parçalar, yüzyıllardır kayıp olan Menandros komedileri ve erken dönem Hristiyan metinleri çıktı. Buluntu o kadar büyük ki bugüne kadar ancak küçük bir bölümü yayımlanabildi; çünkü her parçanın temizlenmesi, birleştirilmesi, okunması ve çevrilmesi gerekiyor. Koleksiyonun büyük kısmını Oxford’da saklayan Mısır Araştırmaları Derneği (Egypt Exploration Society) yeni ciltler yayımlamayı sürdürüyor.

Oxyrhynchus PapyriKartı aç

Sıradaki kartEggcorn, yabancı gelen bir sözcüğün yerine sesi benzeyen ve mantıklı görünen başka bir sözcüğü koymaktır. Ad, “acorn” (meşe palamudu) yerine yazılan “egg corn”dan (yumurta tanesi) gelir; palamut da yumurtaya benzer. Mark Liberman bu örneği Eylül 2003’te ele aldı, Geoffrey Pullum da bir hafta sonra bu türe onun adını vermeyi önerdi.Devam et →