Ikigai Daily
Menü
DinginlikBilgi

Kelp ormanları bitkilerden değil, soğuk kıyı sularında yetişen dev esmer alglerden oluşur. Birçok balığa, omurgasıza, foka ve deniz samuruna barınak olur.

NOAA Okyanus Hizmeti

BilimDoğaOkyanus

Kartın devamı

Kelpler büyük esmer alglerdir. Kökleri yoktur; onun yerine kayaya pençe gibi tutunan bir tabanları vardır. Gazla dolu küçük keseler de yapraksı kısımlarını ışığa doğru ayakta tutar. Dev kelp günde 60 santimetreye kadar uzayabilir ve boyu 30 metreyi geçebilir; su yüzeyinde, bir ormanın ağaç tepeleri gibi bir örtü oluşturur. Kelp ormanları Kaliforniya ve Şili’den Güney Afrika’ya, Avustralya’ya ve Norveç’e kadar soğuk kıyılarda yetişir. Kuzey Pasifik’te deniz samurları, kelpleri kemiren deniz kestanelerini yiyerek bu ormanları korur. Samurların kürkleri için avlanıp yok edildiği yerlerde deniz kestaneleri çoğaldı ve ormanları çıplak kayalığa çevirdi.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: NOAA Okyanus Hizmeti

İlgili kaynak: Deniz yosunu ormanı
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakDoğa

Büyük fırkateyn kuşları okyanus üzerinde süzülürken uyuyabilir; bazen beynin yalnızca bir yarısıyla, bazen iki yarısıyla birden. Ama havadayken günde yalnızca 40 dakika kadar uyurlar; karada ise günde 12 saatten fazla uyurlar.

Bu bulgu, Almanya’daki Max Planck Ornitoloji Enstitüsü’nden Niels Rattenborg’un yönettiği 2016 tarihli bir araştırmadan geliyor. Ekip, Galápagos Adaları’nda kuluçkaya yatan büyük fırkateyn kuşlarına, on güne kadar süren uçuşlar boyunca beyin etkinliğini kaydeden küçük cihazlar taktı. Uykunun çoğu yaklaşık on ikişer saniyelik kısa parçalar hâlinde, genellikle kuşlar yükselen sıcak hava akımlarında daire çizerek tırmanırken geldi. Beynin yalnızca bir yarısı uyurken uyanık yarıya bağlı göz çoğunlukla uçuş yönüne bakıyordu. Fırkateyn kuşları açık denizde avlanır, ama tüyleri kolayca ıslandığı için suya konup dinlenemez. Bu kadar az uykuyla nasıl idare ettikleri hâlâ bilinmiyor.

Great frigatebirdKartı aç
MerakOkyanus

Fıçı gözlü balık Macropinna microstoma’nın tüp biçimli gözleri, başındaki saydam ve sıvı dolu bir kalkanın altındadır. Balık bu gözleri yukarı bakar konumdan ileri bakar konuma çevirebilir.

Fıçı gözlü balık Kuzey Pasifik’te 600-800 metre derinlikte yaşar ve 15 santimetre kadar büyür. 1939’da tanımlandı, ama onlarca yıl yalnızca ağlarla yukarı çekilen örneklerden tanındı. Ağlar yumuşak kalkanı parçaladığı için gözlerin kıpırdamadan hep yukarı baktığı sanılıyordu. Monterey Körfezi Akvaryumu Araştırma Enstitüsü’nden Bruce Robison ile Kim Reisenbichler, Kaliforniya açıklarında uzaktan kumandalı bir denizaltıyla canlı fıçı gözlü balıkları görüntüledi ve 2008’de yayımladıkları makalede yeşil gözlerin sağlam kubbenin içinde döndüğünü gösterdi. Ağzın üstünde göz gibi duran iki koyu nokta aslında koku organlarıdır. Robison, balığın denizanalarının sokan akrabaları olan sifonoforların yiyeceğini çalıyor olabileceğini, kalkanın da gözlerini onların dokunaçlarından koruduğunu düşünüyor.

BarreleyeKartı aç
MerakOkyanus

Kutup denizlerinde sert rüzgârlar ya da derinden yükselen ılık su, normalde kalın buz tutması gereken yerlerde bazı alanları açık tutar. Açık su ya da ince buzla kaplı bu alanlara polinya denir.

Polinya adı, Rusçada buzun ortasındaki açık su için kullanılan bir sözcükten gelir. Bu alanlar yaban hayatı için çok değerlidir: foklar, morslar, balinalar ve deniz kuşları burada nefes alır ve beslenir. Kenarlarda durmadan oluşan yeni buz, tuzunu suya bırakır; iyice yoğunlaşan bu tuzlu su dibe çöker ve derin okyanus akıntılarını beslemeye yardım eder. Grönland ile Kanada’nın Ellesmere Adası arasındaki Kuzey Suyu, Kuzey Kutbu’nda yaban hayatının en zengin olduğu yerlerden biridir; İnuitler buraya “büyük yükselme” anlamına gelen Pikialasorsuaq der. Bazı polinyalar ise ender açılır: Antarktika’daki Weddell Denizi polinyası 1970’lerin ortasında uydudan görülmüş, 2016 ve 2017’de kısa süreliğine yeniden açılmıştı. Bilim insanları onu neyin tetiklediğini hâlâ araştırıyor.

PolynyaKartı aç
MerakBilim

Ölüp okyanusun dibine batan bir balina, birbiri ardına gelen hayvan ve mikrop topluluklarını on yıllarca besleyebilir. Besinin kıt olduğu derinliklerde zengin bir besin adasına dönüşür.

Bilim insanları dibe çöken böyle bir balina leşine İngilizcede “whale fall” der. Leş aşama aşama tüketilir. Önce uyuyan köpek balıkları gibi leşçiler, birkaç aydan iki yıla kadar süren bir sürede yumuşak dokunun çoğunu temizler. Ardından solucanlar, kabuklular ve başka küçük canlılar kemiklere ve leşle zenginleşen çevredeki çamura yerleşir. On yıllarca sürebilen en uzun aşamada bakteriler kemiklerin içindeki yağları parçalar ve hidrojen sülfür açığa çıkarır. Başka bakteriler bu kimyasaldan enerji üretir; bu bakterileri vücutlarında taşıyan midyeler ve öteki çift kabuklular da onlar sayesinde yaşar. Böylece güneş ışığına hiç bağlı olmayan bir besin zinciri kurulur. Kemik yiyen Osedax solucanları ise 2002’de Kaliforniya açıklarında bir balina leşinde keşfedildi; kemiği sindiren bakterilerin yardımıyla kemiklerin içine oyuk açarlar.

Ikigai DailyKartı aç
MerakBilim

Mercanlar, resifleri oluşturan küçük deniz hayvanlarıdır. Bazı geceler koloniler yumurta ve spermlerini hep birlikte, aynı anda denize bırakır.

Bilim insanları bu olaya toplu yumurtlama der. Avustralya’daki Büyük Set Resifi’nde genellikle ekim ile aralık arasında, su ısındıktan sonra dolunaydan birkaç gece sonra yaşanır. Bırakım hava karardıktan sonra başlar ve pek çok tür aynı kısa zaman aralığında ürer. Dalgıçlar, suyun pembe ve turuncu küçük paketlerle dolduğunu, yukarı doğru yağan bir kar gibi göründüğünü anlatır. Hepsinin aynı anda bırakılması, avcıların yiyebileceğinden çok daha fazla yumurta demektir; farklı kolonilerden gelen yumurta ile spermin karşılaşma şansı da böylece artar. Döllenen yumurtalar larvaya dönüşür, günlerce ya da haftalarca sürüklendikten sonra resife tutunup yeni mercanlar oluşturur. Araştırmacılar, ısınan denizlerin bu zamanlamayı bozup bozmadığını inceliyor.

NOAA Okyanus HizmetiKartı aç
Sıradaki kartAcı biber ilk kez yaklaşık 6.000 yıl önce Meksika’da yetiştirildi. Avrupa’ya, Afrika’ya ve Asya’ya ise ancak Kolomb’dan sonra, 1490’lardan itibaren İspanyol ve Portekiz gemileriyle ulaştı.Devam et →