Fıçı gözlü balık Macropinna microstoma’nın tüp biçimli gözleri, başındaki saydam ve sıvı dolu bir kalkanın altındadır. Balık bu gözleri yukarı bakar konumdan ileri bakar konuma çevirebilir.

Barreleye

Kartın devamı

Fıçı gözlü balık Kuzey Pasifik’te 600-800 metre derinlikte yaşar ve 15 santimetre kadar büyür. 1939’da tanımlandı, ama onlarca yıl yalnızca ağlarla yukarı çekilen örneklerden tanındı. Ağlar yumuşak kalkanı parçaladığı için gözlerin kıpırdamadan hep yukarı baktığı sanılıyordu. Monterey Körfezi Akvaryumu Araştırma Enstitüsü’nden Bruce Robison ile Kim Reisenbichler, Kaliforniya açıklarında uzaktan kumandalı bir denizaltıyla canlı fıçı gözlü balıkları görüntüledi ve 2008’de yayımladıkları makalede yeşil gözlerin sağlam kubbenin içinde döndüğünü gösterdi. Ağzın üstünde göz gibi duran iki koyu nokta aslında koku organlarıdır. Robison, balığın denizanalarının sokan akrabaları olan sifonoforların yiyeceğini çalıyor olabileceğini, kalkanın da gözlerini onların dokunaçlarından koruduğunu düşünüyor.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Barreleye

İlgili kaynak: Barreleye

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakDoğa

Büyük fırkateyn kuşları okyanus üzerinde süzülürken uyuyabilir; bazen beynin yalnızca bir yarısıyla, bazen iki yarısıyla birden. Ama havadayken günde yalnızca 40 dakika kadar uyurlar; karada ise günde 12 saatten fazla uyurlar.

Bu bulgu, Almanya’daki Max Planck Ornitoloji Enstitüsü’nden Niels Rattenborg’un yönettiği 2016 tarihli bir araştırmadan geliyor. Ekip, Galápagos Adaları’nda kuluçkaya yatan büyük fırkateyn kuşlarına, on güne kadar süren uçuşlar boyunca beyin etkinliğini kaydeden küçük cihazlar taktı. Uykunun çoğu yaklaşık on ikişer saniyelik kısa parçalar hâlinde, genellikle kuşlar yükselen sıcak hava akımlarında daire çizerek tırmanırken geldi. Beynin yalnızca bir yarısı uyurken uyanık yarıya bağlı göz çoğunlukla uçuş yönüne bakıyordu. Fırkateyn kuşları açık denizde avlanır, ama tüyleri kolayca ıslandığı için suya konup dinlenemez. Bu kadar az uykuyla nasıl idare ettikleri hâlâ bilinmiyor.

Great frigatebirdKartı aç

DinginlikOkyanus

Mangrovlar, tuz bataklıkları ve deniz çayırları havadaki karbondioksiti alır ve kıyıdaki suya doymuş çamura, çoğu zaman yüzyıllarca kalacak biçimde gömer. Bilim insanları bu şekilde depolanan karbona “mavi karbon” der.

Terim, 2009’da yayımlanan bir Birleşmiş Milletler raporuyla yaygınlaştı. Kıyı çamurunda oksijen o kadar azdır ki ölü kökler ve yapraklar çok yavaş çürür; böylece karbon havaya dönmez, toprakta birikmeye devam eder. Bu ortamlar deniz tabanının küçük bir bölümünü kaplar, ama okyanus tortullarına gömülen karbonun yaklaşık yarısının buralarda biriktiği düşünülüyor. Mangrovlar ayrıca dalgaları kırar, tortuyu tutar, köklerinin arasında yavru balıklara ve yengeçlere sığınak olur. Bu sulak alanlar karides çiftlikleri ya da yapılaşma için kurutulur veya temizlenirse, içlerinde saklanan karbon yeniden atmosfere karışabilir.

Mangrove blue carbonKartı aç

DinginlikBilim

Kelp ormanları bitkilerden değil, soğuk kıyı sularında yetişen dev esmer alglerden oluşur. Birçok balığa, omurgasıza, foka ve deniz samuruna barınak olur.

Kelpler büyük esmer alglerdir. Kökleri yoktur; onun yerine kayaya pençe gibi tutunan bir tabanları vardır. Gazla dolu küçük keseler de yapraksı kısımlarını ışığa doğru ayakta tutar. Dev kelp günde 60 santimetreye kadar uzayabilir ve boyu 30 metreyi geçebilir; su yüzeyinde, bir ormanın ağaç tepeleri gibi bir örtü oluşturur. Kelp ormanları Kaliforniya ve Şili’den Güney Afrika’ya, Avustralya’ya ve Norveç’e kadar soğuk kıyılarda yetişir. Kuzey Pasifik’te deniz samurları, kelpleri kemiren deniz kestanelerini yiyerek bu ormanları korur. Samurların kürkleri için avlanıp yok edildiği yerlerde deniz kestaneleri çoğaldı ve ormanları çıplak kayalığa çevirdi.

NOAA Okyanus HizmetiKartı aç

MerakOkyanus

Mercan resifleri okyanus tabanının yüzde 1’inden azını kaplar; buna karşın bilinen deniz türlerinin yaklaşık dörtte biri resiflere bağlı yaşar. Resifler kıyıları fırtına dalgalarından da korur.

Resifleri mercan polipleri kurar: Denizanalarıyla akraba olan ve kireçtaşından iskelet yapan küçük hayvanlar. Resif mercanlarının çoğu, dokularının içinde tek hücreli algler taşır. Algler fotosentez yaparak mercanı besler, karşılığında barınak bulur; mercana rengini de onlar verir. Su uzun süre fazla ısınınca mercanlar algleri dışarı atar ve bembeyaz kalır; buna mercan beyazlaması denir. Sıcaklık sürerse mercanlar açlıktan ölür. 2014–2017 arasındaki küresel beyazlama, dünya resiflerinin yaklaşık üçte ikisini etkiledi. Kayıtlardaki en şiddetli olay olan ve 2023–2025 arasında yaşanan dördüncü küresel beyazlama ise resif alanının yaklaşık yüzde 84’üne ulaştı.

Coral reefsKartı aç

MerakGöç

Avrupa yılan balıkları Avrupa ve Kuzey Afrika’nın nehirlerinde yaşar, ama hayata yaklaşık 5.000 kilometre ötede, Atlas Okyanusu’nun batısındaki Sargasso Denizi’nde başlar. Yetişkinler üremek için oraya geri yüzer; yine de onları yumurtlarken gören olmamıştır.

Yılan balıklarının nasıl ürediği 2.000 yılı aşkın bir süre çözülemedi; Aristoteles onların çamurdan doğduğunu düşünüyordu. 1900’lerin başında Danimarkalı biyolog Johannes Schmidt yaklaşık yirmi yıl boyunca Atlas Okyanusu’nda yılan balığı larvası topladı. Batıya gittikçe larvalar küçülüyordu; en küçükleri yalnızca Sargasso Denizi’nde çıktı. Larvalar Golf Akıntısı’yla Avrupa’ya sürüklenir ve kıyıya yaklaşınca “cam yılan balığı” denen saydam yavrulara dönüşür. 2022’de araştırmacılar, Azor Adaları’nda uydu vericisi takılıp salınan yılan balıklarını izleyerek yetişkinlerin Sargasso Denizi’ne ulaştığını ilk kez doğrudan gösterdi. Ama henüz ne yumurta ne de yumurtlayan bir yetişkin bulundu. Tür bugün kritik tehlike altındadır.

European eel migrationKartı aç

Sıradaki kartDenizanalarının akrabası olan sifonofor, tek bir döllenmiş yumurtadan birbirine bağlı parçalardan oluşan bir koloniye dönüşür. Zooit denen bu parçaların her biri tek bir işi üstlenir: yüzme, beslenme, savunma ya da üreme.Devam et →