Ikigai Daily
Menü
MerakRastlantı

Virginia’da park korucusu olan Roy Sullivan’a 1942 ile 1977 arasında yedi ayrı kez yıldırım çarptı ve hepsinden sağ çıktı. Yıldırımlar ona bir ayak başparmağının tırnağına ve kaşlarına mal oldu, iki kez de saçlarını tutuşturdu.

Guinness Dünya Rekorları

BilimBiyografi

Kartın devamı

Sullivan, yaz fırtınalarının sık görüldüğü Blue Ridge Dağları’ndaki Shenandoah Ulusal Parkı’nda çalışıyordu; yüksek arazide olmak bir iki yıldırımı açıklar, ama yedisini açıklamaz. ABD’de bir insanın ömrü boyunca bir kez bile yıldırım çarpmasına uğrama olasılığı kabaca 15.000’de birdir. Sullivan zamanla fırtınalardan korkar oldu ve kötü havalarda bazı insanların ondan uzak durduğunu anlattı. Guinness Dünya Rekorları onu, kayıtlara göre en çok yıldırım çarpan insan olarak gösteriyor; yanmış iki korucu şapkası da Guinness’in New York ve Güney Carolina’daki sergi salonlarında sergilendi. Sullivan 1983’te öldü.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Guinness Dünya Rekorları

İlgili kaynak: Şimşek ve yıldırım
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakUzay

John Glenn 1962’deki uçuşundan önce, elektronik bilgisayarın yaptığı yörünge hesaplarını NASA matematikçisi Katherine Johnson’ın elle kontrol etmesini istedi. Johnson rakamların doğru olduğunu söylerse uçmaya hazır olduğunu belirtti. Glenn, Dünya’nın çevresinde dolanan ilk Amerikalı oldu.

Johnson 1953’ten itibaren Virginia’daki Langley araştırma merkezinde, önce NASA’nın öncülü NACA’da, sonra NASA’da çalıştı. İşe, hesapları elle yapan ve çoğu kadınlardan oluşan “insan bilgisayarlar” arasında, siyahi matematikçilerin ayrı tutulduğu West Area Computing biriminde başladı. Alan Shepard’ın 1961’deki uçuşunun rotasını hesapladı, Glenn’in yörüngesini doğruladı, ardından Apollo 11’in Ay yolculuğu üzerinde çalıştı. 1970’te Apollo 13 arızalanınca hazırladığı yedek prosedürler ve çizelgeler mürettebatın sağ salim dönmesine yardım etti. 1986’da emekli oldu, 2015’te Başkanlık Özgürlük Madalyası’nı aldı; 2016’da yayımlanan Gizli Sayılar kitabı ve filmiyle geniş kitlelerce tanındı. 2020’de 101 yaşında öldü.

NASAKartı aç
MerakBiyografi

İngiliz asıllı Amerikalı astronom Cecilia Payne, 1925’teki doktora tezinde yıldızların Dünya’dan farklı olarak büyük ölçüde hidrojen ve helyumdan oluştuğunu gösterdi. Bu sonuca, renklerine ayrılmış yıldız ışığını, sıcaklığın atomlardan nasıl elektron kopardığını açıklayan yeni fizik bilgisiyle okuyarak ulaştı.

O dönemde astronomlar yıldızların aşağı yukarı Dünya ile aynı maddelerden oluştuğunu düşünüyordu. Harvard Gözlemevi’nde çalışan Payne, yıldız tayfları, yani renklerine ayrılmış yıldız ışığı arasındaki farkların bileşimden değil, esas olarak sıcaklıktan kaynaklandığını ve hidrojenin beklenenden kat kat bol olduğunu gösterdi. Dönemin önde gelen Amerikalı astronomu Henry Norris Russell bu sonucu akla yatkın bulmadı; Payne de yayımlanan tezinde kendi hidrojen oranı için “neredeyse kesinlikle gerçek değil” diye yazdı. Dört yıl sonra Russell başka yollardan aynı sonuca ulaştı ve Payne’in çalışmasını teslim etti. Astronomlar Otto Struve ve Velta Zebergs, onun tezini sonradan astronomide yazılmış en parlak doktora tezi olarak niteledi. Payne, 1956’da Harvard Sanat ve Bilim Fakültesi’nde profesörlüğe yükselen ilk kadın oldu.

Cecilia Payne-GaposchkinKartı aç
MerakBiyografi

Henrietta Swan Leavitt 1912’de, düzenli aralıklarla parlayıp sönen Sefeid yıldızlarında bir kural buldu: yıldız gerçekte ne kadar parlaksa, döngüsü o kadar uzun sürüyordu. Bu kural Sefeidleri gökyüzünün cetveli yaptı; döngüyü ölçen gökbilimci, yıldızın ne kadar uzakta olduğunu hesaplayabilir.

Leavitt 1893’te Harvard Gözlemevi’ne, önce gönüllü olarak, fotoğraf plakalarındaki yıldızları düşük ücretle ölçen ve “hesaplayıcılar” (computers) diye anılan kadınlardan biri olarak katıldı. Bütün yıldızları bize aşağı yukarı aynı uzaklıkta bulunan iki küçük galaksiyi, Macellan Bulutları’nı inceledi ve 1.777 değişen yıldızı kataloğa geçirdi. Bu yıldızlar aynı uzaklıkta olduğu için daha parlak görünen bir Sefeid gerçekten de daha parlaktı; parlaklıkla döngü süresi arasındaki bağ böyle ortaya çıktı. Başka gökbilimciler yakındaki birkaç Sefeidin uzaklığını ölçünce kural her yerde kullanılabilir hâle geldi. Edwin Hubble 1920’lerde bu kuralla Andromeda bulutsusunun Samanyolu’nun çok dışında olduğunu gösterdi. Leavitt, çalışmasının önemi geniş çevrelerce anlaşılmadan, 1921’de öldü.

Henrietta Swan LeavittKartı aç
MerakBiyografi

Subrahmanyan Chandrasekhar 19 yaşındayken, Güneş gibi bir yıldız ölünce geride kalan yoğun çekirdeğin, yani beyaz cücenin, Güneş kütlesinin yaklaşık 1,4 katından ağır olamayacağını hesapladı. Bugün onun adıyla anılan bu sınırın üzerinde yıldız, kendi kütle çekimine karşı ayakta kalamaz.

Chandrasekhar bu hesabı 1930’da, Cambridge’de okumak için Hindistan’dan İngiltere’ye giden gemide, kuantum mekaniğini Einstein’ın özel görelilik kuramıyla birleştirerek yaptı. Beyaz cüceyi ayakta tutan şey elektron yozlaşma basıncıdır: birbirine çok sıkıştırılan elektronlar daha fazla yaklaşmaya direnir; bu tamamen kuantum mekaniğine özgü bir etkidir. Chandrasekhar bu direncin bir üst sınırı olduğunu gösterdi. Sonucu 1935’te sunduğunda dönemin etkili astronomu Arthur Eddington herkesin önünde onunla alay etti; matematiği doğru olduğu hâlde meslektaşlarının çoğu yıllarca Eddington’dan yana durdu. Bu sınır bugün süpernovaları ve nötron yıldızlarını anlamanın temel taşlarından biridir. Chandrasekhar, yıldızların yapısı ve evrimi üzerine çalışmalarıyla 1983 Nobel Fizik Ödülü’nü paylaştı.

Subrahmanyan ChandrasekharKartı aç
MerakBilim

Amerikalı jeolog Marie Tharp, gemilerin topladığı derinlik ölçümlerinden Atlantik Okyanusu tabanının ilk ayrıntılı haritalarını çizdi. 1950’lerin başında, okyanusun altındaki Orta Atlantik Sırtı’nın tam ortası boyunca uzanan derin bir vadi buldu. Bu, deniz tabanının iki yana doğru açıldığının güçlü bir kanıtıydı.

Tharp, 1948’de Columbia Üniversitesi’ne bağlı Lamont Jeoloji Gözlemevi’nde çalışmaya başladı. Kadınların araştırma gemilerinde çalışmasına izin verilmediği için yaklaşık yirmi yıl boyunca meslektaşı Bruce Heezen denizde yankı iskandiliyle derinlik ölçtü, Tharp da bu verileri karada kesitlere ve haritalara dönüştürdü. 1952’de, karadaki her sıradağdan daha uzun olan su altı sıradağı Orta Atlantik Sırtı’nın doruğu boyunca uzanan V biçiminde bir vadi fark etti ve bunu deniz tabanının iki yana çekildiği bir yarık olarak yorumladı. Heezen, o dönem tartışmalı olan kıtaların kayması fikrini desteklediği için bunu önce “kız dedikodusu” diye küçümsedi. Su altı depremlerini gösteren ayrı bir harita vadiyle neredeyse birebir örtüşünce fikrini değiştirdi. İkili, Avusturyalı ressam Heinrich Berann ile birlikte 1977’de Dünya Okyanus Tabanı haritasını yayımladı.

Marie TharpKartı aç
Sıradaki kart1822’de Almanya’da, boynuna bir Afrika av mızrağı saplanmış hâlde uçup gelmiş bir ak leylek bulundu. Bu, Avrupa leyleklerinin kışı Afrika’da geçirdiğinin çarpıcı bir kanıtıydı.Devam et →