Sobremesa, İspanyolcada yemek bittikten sonra sofradan kalkmadan sohbet ederek geçirilen zamanın adıdır. İspanya’da bu sohbet kimi zaman yemeğin kendisinden uzun sürer.

Spanish

Kartın devamı

Sözcük, sobre (üstünde) ile mesa (masa) sözcüklerinin birleşimidir: Tabaklar kalktıktan sonra “masanın başında” geçen zaman. İspanya’da öğle yemeği geleneksel olarak günün ana öğünüdür; kahve, belki küçük bir likör ve sohbetle geçen sobremesa, özellikle hafta sonları ve aile buluşmalarında öğleden sonraya kadar uzayabilir. Bu alışkanlık televizyonu bile etkiledi: Öğle yemeği sonrasına denk gelen ve la sobremesa denen kuşak, İspanyol televizyonlarının en çok izlenen saatlerinden biridir. Masaüstü bilgisayara da ordenador de sobremesa, yani “masa üstü bilgisayar” denir. Türkçede buna en yakın söz belki “sofra sohbeti”dir; ama sobremesa, sofrada uzayıp giden o zamanı tek sözcükle anlatır.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Spanish

İlgili kaynak: İspanyolca

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakDil

“Yoğurt” sözcüğü dünyaya Türkçeden yayıldı. İngilizce onu 1600’lerin başında Osmanlı Türkçesinden aldı; “yoghurt” yazımındaki gh, Türkçedeki ğ sesini karşılamak için kullanılan eski bir yazımdır.

Yoğurt sözcüğü genellikle “koyulaşmak, yoğunlaşmak” anlamındaki eski bir köke bağlanır; “yoğurmak” fiili de aynı ailedendir. Orta Asya’daki Türk boyları yoğurdu, adı Avrupa’ya ulaşmadan yüzyıllar önce yiyordu: 11. yüzyılda hem Kâşgarlı Mahmud’un Dîvânu Lugâti’t-Türk’ü hem de Yusuf Has Hâcib’in Kutadgu Bilig’i yoğurttan söz eder. Sözcüğün İngilizcedeki ilk kaydı, Osmanlı topraklarını gezen yolcuların anlatılarına dayanan 1625 tarihli bir metindir. Batı Avrupa’da gündelik bir yiyecek hâline gelmesi ise 20. yüzyılı buldu: Isaac Carasso 1919’da Barselona’da yoğurdu Danone adıyla üretmeye başladı. Bugün Avrupa dillerinin çoğu, yazımı biraz değişse de bu Türkçe sözcüğü kullanır.

EtimolojiKartı aç

DinginlikEdebiyat

Görüşlere fazla önem vermemelisin. Yazılı olan değişmez; görüşler ise çoğu zaman yalnızca umutsuzluğu dile getirir.

Dava’nın kahramanı Josef K., ne olduğunu kimsenin söylemediği bir suçla tutuklanmış bir banka memurudur. Romanın sonlarına doğru bir katedralde cezaevi papazı ona “Yasanın Önünde” meselini anlatır: Taşradan gelen bir adam, Yasa’nın açık duran kapısının önünde bütün ömrünü bekleyerek geçirir, ama kapı bekçisi onu hiç içeri almaz. İkisi meselin anlamını tartışırken papaz bu sözleri söyler ve tek bir yoruma fazla bel bağlamamasını öğütler. Kafka romanı yarım bıraktı; yakın dostu Max Brod kitabı, Kafka’nın ölümünden sonra 1925’te yayımladı.

Franz KafkaKartı aç

DinginlikEdebiyat

Sözcükler elbette insanoğlunun kullandığı en güçlü ilaçtır.

Kipling bu sözü Şubat 1923’te, Londra’da Kraliyet Cerrahlar Koleji’nin yıllık yemeğinde yaptığı konuşmada söyledi; konuşma sonradan “Surgeons and the Soul” (Cerrahlar ve Ruh) başlığıyla yayımlandı. Hekimlere seslenen Kipling, ilaç benzetmesini sonuna kadar götürür: Sözcükler insana mikrop gibi bulaşabilir, onu zehirleyebilir, uyuşturabilir, felç edebilir; hatta beynin en küçük hücrelerine kadar işleyip onlara kendi rengini verebilir. Bombay’da doğan Rudyard Kipling (1865-1936), Orman Kitabı’nın, Kim romanının ve “Eğer” şiirinin yazarıdır. 1907’de, İngilizce yazanlar arasında Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan ilk isim oldu.

Rudyard Kipling, address to the Royal College of Surgeons (1923)Kartı aç

DinginlikTarih

“Kalem kılıçtan güçlüdür” sözünü, İngiliz yazar Edward Bulwer-Lytton 1839’da yazdığı Richelieu oyunu için buldu; oyunda bu sözü Fransız kardinal söyler. Sözcüklerin silahtan güçlü olduğu düşüncesi çok daha eskidir, ama onu bu kalıba döken ilk kişi Bulwer-Lytton’dır ve söz birkaç yıl içinde dilden dile dolaşmaya başladı.

Bulwer-Lytton’ın Richelieu ya da Komplo adlı oyunu, 7 Mart 1839’da Londra’daki Covent Garden Tiyatrosu’nda sahnelendi. Fransa Kralı XIII. Louis’nin başbakanı Kardinal Richelieu’yü dönemin ünlü oyuncusu William Charles Macready canlandırıyordu. İkinci perdede kardinal, gerçekten büyük insanların yönetiminde kalemin kılıçtan güçlü olduğunu söyler: Usta bir elde kalem imparatorları bile durdurabilir, bir devlet kılıca hiç başvurmadan kurtarılabilir. Benzer düşünceyi çok daha önce dile getirenler de olmuştu. Asurlu bilge Ahikar’ın öğütleri de aynı şeyi söyler: Bu öğütlerin MÖ 500 dolaylarından kalma bir kopyasında “Söz kılıçtan güçlüdür” yazar. Shakespeare’in Hamlet’inde de kılıç kuşanan pek çok kişinin kaz tüyü kalemlerden korktuğu söylenir. Türkçede bu söz “Kalem kılıçtan keskindir” biçimiyle de bilinir. Bulwer-Lytton (1803-1873), halk yığınlarını küçümseyen “the great unwashed” (yıkanmamış kalabalık) deyimini ve “Karanlık ve fırtınalı bir geceydi” diye başlayan ünlü roman girişini de İngilizceye kazandırdı.

Edward Bulwer-Lytton, Richelieu (1839)Kartı aç

DinginlikDil

İngilizcedeki “nice” sözcüğü, Latincede “bilmeyen” demek olan nescius’tan Fransızca yoluyla gelir. 1300 dolaylarında İngilizceye girdiğinde “aptal, cahil” anlamındaydı; sonra “çekingen”, “titiz” ve “kesin” gibi anlamlardan geçti, “hoş” anlamı ancak 18. yüzyılda yerleşti.

Sözlüklere göre değişim kabaca şöyle ilerledi: 1300 dolaylarında “aptal” ve “çekingen”, 14. yüzyılın sonunda “titiz, zor beğenen”, 1400 dolaylarında “narin”, 16. yüzyılda “kesin, özenli”. Bu son anlam, “a nice distinction” (ince bir ayrım) deyiminde hâlâ yaşar. “Hoş, keyifli” anlamı 1769’dan, “nazik, düşünceli” anlamı 1830 dolaylarından itibaren kayıtlara geçti. Eski anlamlar yenileriyle bir süre yan yana yaşadı; Oxford İngilizce Sözlüğü, 16. ve 17. yüzyıl metinlerinde sözcüğün hangi anlamda kullanıldığını kestirmenin çoğu zaman zor olduğunu belirtir. Dilbilimciler, olumsuz bir anlamın olumluya dönmesine anlam iyileşmesi der; tersine, yani anlam kötüleşmesine bir örnek “silly”dir: Eski İngilizcede “mutlu, kutsanmış” demekti. Jane Austen yeni anlamın yayılışını romanına taşıdı. 1817’de yayımlanan Northanger Manastırı’nda genç Catherine Morland okuduğu gotik romana “the nicest book in the world” (dünyanın en güzel kitabı) deyince Henry Tilney onunla tatlı tatlı alay eder ve bu sözcüğün artık “her şeye uyduğunu” söyler.

Merriam-WebsterKartı aç

Sıradaki kartYunancada meraki, bir işi özenle, dikkatle, hevesle ve içten bir bağlılıkla yapmayı anlatır; en çok yemek ve el işi için kullanılır. Sözcük, Türkçede bugün daha çok ilgi ve öğrenme isteği anlamına gelen “merak”tan gelir.Devam et →