Ikigai Daily
Menü
AzimBilgi

Yunancada meraki, bir işi özenle, dikkatle, hevesle ve içten bir bağlılıkla yapmayı anlatır; en çok yemek ve el işi için kullanılır. Sözcük, Türkçede bugün daha çok ilgi ve öğrenme isteği anlamına gelen “merak”tan gelir.

Greek

DilSanat

Kartın devamı

Yunanca sözcüğü Osmanlı Türkçesindeki merak’tan aldı; Türkçe de onu Arapçadan almıştı. Osmanlıcada merak; istek, tutku ve düşkünlüğün yanı sıra kaygıyı ve öğrenme isteğini de anlatırdı. Bugünkü Türkçede daha çok ilgi, öğrenme isteği ve kaygı anlamında kullanılıyor (“merak etme” derken olduğu gibi); meraklı da bir uğraşa gönül vermiş kişidir. Yunancada ise sözcük başka bir yöne gitti: Meraki, insanın bir işe kattığı özen ve sevgi anlamına geldi, bazı kullanımlarda hâlâ “özlem” de demek. Yunanlar gönülden, özenle pişirilmiş bir yemeğe “me meráki”, kelimesi kelimesine “merakla” yapılmış der. İngilizce “çevrilemeyen sözcükler” listelerindeki “ruhunu işe katmak” açıklaması, sözlük anlamından çok şiirsel bir yorumdur.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Görsel bilgisi

Çömlek yapımını gösteren bir çizim.

Kaynak: Greek

İlgili kaynak: Yunanca
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakEdebiyat

Fransız yazar Georges Perec’in La Disparition (1969) adlı romanında e harfi bir kez bile geçmez; bu bilinçli bir tercihtir. Roman, Raymond Queneau ile François Le Lionnais’nin 1960’ta kurduğu Oulipo’dan çıktı: Kendilerine böyle yazma kuralları koyan yazar ve matematikçilerden oluşan bir topluluk.

Belirli bir harf kullanılmadan yazılan metne lipogram denir. Fransızcada en sık kullanılan harf e’dir; tanımlıklarda, fiil eklerinde ve sayısız gündelik sözcükte geçer. Bu yüzden onsuz yazmak tek bir kurnazlıkla değil, cümleleri sürekli yeniden kurarak mümkün olur. Romanın adı “Kayboluş” anlamına gelir; olay örgüsü de kaybolan bir şeyin çevresinde döner. Oulipo, Fransızca Ouvroir de littérature potentielle, yani “potansiyel edebiyat atölyesi” adının kısaltmasıdır; üyeleri matematiksel ve dilsel kurallarla yazıyı alışkanlığın götürmeyeceği yerlere zorlamak istiyordu. Gilbert Adair’in 1994’te yayımlanan İngilizce çevirisi A Void’de de e harfi geçmez. Başka çevirmenler kendi dillerinde kaçınması en zor harfi seçti: İspanyolca çeviride a, Rusça çeviride о harfi hiç yoktur.

OulipoKartı aç
DinginlikSanat

Kells Kitabı, yaklaşık MS 800’de hazırlanmış, dört İncil’in Latince bir kopyasıdır. Sayfaları, özenle hazırlanmış mürekkep ve boyalarla yapılmış sık, renkli süslemelerle doludur.

Kitabı, Aziz Columba’nın kurduğu manastır topluluğunun keşişleri yaptı. Çalışmaya büyük olasılıkla İskoçya açıklarındaki Iona adasında başlandı; Viking akınları keşişleri İrlanda’daki Kells’e göçe zorlayınca iş orada sürdü. Günümüze ulaşan 340 yaprak, yani 680 sayfa, 1661’de Dublin’deki Trinity College’a bağışlandı. Kitap 1953’ten bu yana dört ayrı cilttir; bunlardan biri her zaman sergidedir ve açık duran sayfa 12 haftada bir değiştirilir. Boyalar üzerine yapılan incelemelerde kırmızı ve sarı aşı boyası, bakırdan elde edilen bir yeşil, mavi için çivit otu, mor için de bir liken boyası bulundu. Eskiden kullanıldığı sanılan lapis lazuli de altın da yoktur; çivit otu ve liken, kitabın bugünkü İskoçya’da yapıldığını düşündürüyor.

Medieval manuscripts (Book of Kells)Kartı aç
DinginlikSanat

Arap hat sanatı, Arap harfleriyle güzel yazı yazma sanatıdır. Harfler sağdan sola birbirine bağlandığı için hattat onları uzatabilir, sıkıştırabilir, üst üste bindirebilir; her çizgiyi kamıştan açılmış kalemle denetler.

Arap alfabesinde 28 harf vardır ve bunların çoğu tek başına durmasına ya da yanındaki harflere bağlanmasına göre biçim değiştirir; bu da hattata büyük bir serbestlik tanır. 10. yüzyılda Bağdat’ta vezirlik yapan İbn Mukle, kalemin ucunun bıraktığı eşkenar dörtgen biçimli noktayı ölçü birimi alarak harflerin oranlarını kurala bağladı. Bu kurallardan, aralarında anıtsal sülüs ile kitaplarda kullanılan okunaklı nesih de bulunan altı temel yazı türü doğdu. Eğitim uzun sürer: öğrenci ustasının örneklerini çizgi çizgi taklit eder ve sonunda kendi eserini imzalamasına izin veren icazeti alır. Bu gelenek Osmanlı İstanbul’unda özellikle güçlüydü. Hattatlar kamış kalemlerini kendileri açar, çoğunlukla isten yapılmış mürekkep kullanır. UNESCO 2021’de Arap hat sanatını Somut Olmayan Kültürel Miras listesine aldı.

Arabic calligraphyKartı aç
DinginlikSanat

Görmek sözcüklerden önce gelir. Çocuk, konuşmayı öğrenmeden önce bakar ve tanır.

İngiliz sanat eleştirmeni, romancı ve ressam John Berger’in Görme Biçimleri kitabı, 1972’de BBC’de yayımlanan yarım saatlik dört televizyon programından doğdu. Berger bu programlarda sanata tapınır gibi yaklaşmayı bilerek reddetti: İlk bölümde kamera karşısında bir Botticelli tablosunun röprodüksiyonunu neşterle keserek, bir ayrıntının bütünden koparıldığında anlamının nasıl değiştiğini gösterdi. Bu iki cümle kitabın açılışıdır ve savı yalın, itiraz etmesi zor: Göz oraya önce varır; bir resim hakkında sonradan anlatılan her şey, zaten görmüş olduğumuz bir şeyi açıklamaya gelir.

John Berger, Ways of Seeing (1972)Kartı aç
AzimDil

Braille alfabesi parmak uçlarıyla okunan bir yazı sistemidir: Her harf, altı noktalık küçük bir hücrede kabartılmış noktaların farklı bir dizilişidir.

Sistem adını, onu 1829’da yayımlayan kör Fransız öğrenci Louis Braille’den alır. Her hücrede üçer noktalık iki sütun vardır; bu, parmak ucunun tek dokunuşta algılayabileceği kadar küçük bir alanda 63 farklı diziliş demektir. Harflerin yanında, sık kullanılan sözcükleri kısa işaretlerle yazan kısaltmalar ve matematik, fen ve müzik için ayrı kodlar da vardır. Bugün 133’ten fazla dilin Braille kodu bulunur; Türkçenin de ç, ğ, ş gibi harfler için kendi işaretleri vardır. Birçok görme engelli, bilgisayar ya da telefondaki metni, küçük iğneleri inip kalkan “yenilenebilir Braille ekranları” ile de okur. Birleşmiş Milletler 2019’dan beri Louis Braille’in doğum günü olan 4 Ocak’ı Dünya Braille Günü olarak anıyor.

Perkins School for the BlindKartı aç
Sıradaki kartYūgen, Japon estetiğinde ince ve gizemli bir derinliği anlatır: Açıkça gösterilen ya da söylenen değil, sezdirilen şeyin verdiği güzellik.Devam et →