Siyah beyaz fotoğrafta, beyaz kazaklı genç bir kadınla fötr şapkalı bir adam, duvarları tahta, tavanı kâğıt süslerle donatılmış bir salonda gülerek yan yana dans ediyor; arkada başka erkekler onları izliyor.

AzimÖykü

Delta blues, 20. yüzyılın başlarında Mississippi Deltası’ndaki Afroamerikanlar arasında doğan, gitarla ve sesle yapılan blues’tur. İş şarkılarından, tarlada çalışanların birbirine seslendiği ezgilerden ve hikâye anlatma geleneğinden beslendi; sonraki blues’u, rock’ı ve popüler müziğin büyük bölümünü biçimlendirdi.

Delta blues

Kartın devamı

Delta blues, Mississippi Deltası’nda ortakçı olarak, yani tarlanın kirasını ürünün bir kısmıyla ödeyerek çalışan siyahi çiftçiler ve tarım işçileri arasında şekillendi. İşçilerin tarlada birbirine seslendiği ezgilerden, iş şarkılarından, kilise ilahilerinden ve tellerin üzerinde bir şişe boynu ya da bıçak kaydırılarak çalınan yeni gitar tekniklerinden beslendi. Delta blues’un babası sayılan Charley Patton ile Son House, siyahi işçilerin içki içmek, dans etmek ve müzik dinlemek için toplandığı, “juke joint” denen kırsal meyhanelerde çalardı. Irkçı şiddet ve ortakçılığın getirdiği borç, bu müziğin doğduğu dünyayı biçimlendirdi. Büyük Göç’le pek çok Delta müzisyeni kuzeye taşındı; Chicago’da elektro gitara geçen Muddy Waters’ın elektrikli blues’u doğrudan rock and roll’u besledi.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Görsel bilgisi

Mississippi Deltası'nda, Clarksdale yakınlarındaki bir juke jointte dans edenler, Kasım 1939.

Marion Post Wolcott, Kasım 1939. FSA/OWI Koleksiyonu, Library of Congress (LC-USF34-052594-D), Wikimedia Commons aracılığıyla. Kamu malı.

Görselin kaynağı · Kamu malı

Kaynak: Delta blues

İlgili kaynak: Delta blues

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

AzimGöç

1910’lardan 1970’lere uzanan Büyük Göç’te yaklaşık altı milyon Siyah Amerikalı, ABD’nin güneyinden kuzeyin, orta batının ve batının kentlerine taşındı. Bu göç çalışma hayatını, siyaseti, müziği ve aile yaşamını baştan biçimlendirdi.

İnsanlar, ırk ayrımını yasayla dayatan ve Güneyli Siyahların çoğunu oy kullanmaktan alıkoyan Jim Crow yasalarından, ırkçı şiddetten ve ortakçılıktan, yani ürünün bir payı karşılığında başkasının tarlasında çalışmanın getirdiği yoksulluktan kaçıyordu. Tarihçiler genellikle iki dalgadan söz eder: Birincisi, Birinci Dünya Savaşı kuzeydeki fabrikalarda işçi açığı yaratınca başladı ve yaklaşık 1916’dan 1940’a kadar sürdü; daha büyük olan ikinci dalga ise 1940’tan 1970’e kadar devam etti. Chicago, Detroit, New York ve Los Angeles’ta büyük Siyah toplulukları oluştu. Göçmenler Güney’in müziğini de beraberlerinde getirdi: Muddy Waters 1943’te Mississippi’den Chicago’ya taşındı ve elektrikli Chicago bluesunun doğuşuna katkıda bulundu. Kuzey’de de ayrımcılıkla karşılaştılar. Bunlardan biri, bankaların ve bir federal kurumun Siyahların yaşadığı mahalleleri konut kredisi için fazla riskli diye işaretlediği “redlining” uygulamasıydı.

The Great MigrationKartı aç

MerakGöç

Polinezyalı denizciler pusula, harita ya da hiçbir alet kullanmadan Pasifik’in binlerce kilometrelik açık sularını aştı. Yönlerini doğan ve batan yıldızlardan, güneşten, okyanus dalgalarından ve deniz kuşlarından bulur, hızlarını ve rotalarını akıllarında tutarlardı.

1970’lere gelindiğinde bu eski bilgi neredeyse unutulmuştu ve bazı araştırmacılar Pasifik adalarına insanların rastgele sürüklenen kanolarla ulaştığını ileri sürüyordu. Polinezya Denizcilik Derneği bu görüşü sınamak için Mikronezya’daki küçük Satawal adasından usta denizci Mau Piailug’dan yardım istedi. Satawal’da bu geleneğin yakın bir akrabası hâlâ yaşıyordu. Piailug 1976’da çift gövdeli Hōkūleʻa kanosunu hiçbir alet kullanmadan Hawaii’den Tahiti’ye, yaklaşık 4.000 kilometre götürdü. Yolculuk, uzak adalara bilerek ve yön bularak gidilebileceğini gösterdi. Piailug daha sonra aralarında Nainoa Thompson’ın da bulunduğu Hawaiili denizcileri yetiştirdi; geleneksel yön bulma bugün Pasifik’in pek çok yerinde yeniden yaşıyor.

Polynesian wayfindingKartı aç

MerakGöç

Bantu dilleri konuşan çiftçi topluluklar, binlerce yıl içinde bugünkü Kamerun ile Nijerya arasındaki yaylalardan Orta, Doğu ve Güney Afrika’nın büyük bölümüne yayıldı. Bugün bu bölgelerde Svahili, Zulu, Şona ve Kikuyu gibi yüzlerce akraba Bantu dili konuşuluyor.

Tarihçiler bir zamanlar tek ve büyük bir “Bantu göçü” düşünüyordu. Bugün dilbilimsel, arkeolojik ve genetik kanıtlar, kabaca MÖ 4000 ile MS 500 arasında pek çok yoldan ilerleyen daha yavaş bir yayılmaya işaret ediyor; Bantu dilli topluluklar bugünkü Güney Afrika’ya MS 300 civarında ulaşmıştı. “Bantu” adını 1862’de Alman dilbilimci Wilhelm Bleek, bu dillerin çoğunda “insanlar” anlamına gelen sözcükten türetti. Tarım, hayvancılık ve demircilik bölgeden bölgeye farklı bileşimlerle yayıldı; yeni gelenler her yerde orada yaşayan halklarla karıştı. Örneğin Zulu ve Xhosa dillerindeki “tık” sesleri, güney Afrika’da daha önce konuşulan Khoisan dillerinden alınmıştır.

Bantu migrationsKartı aç

MerakTicaret

Hint Okyanusu’ndaki deniz ticareti, iki bin yılı aşkın bir süre mevsimle yön değiştiren muson rüzgârlarına göre yapıldı. Yolculuklarını bu rüzgârlara göre ayarlayan tüccarlar Doğu Afrika’yı, Arabistan’ı, Hindistan’ı, Güneydoğu Asya’yı ve Çin’i işlek limanlardan oluşan bir zincirle birbirine bağladı.

Hint Okyanusu’nun kuzeyinde muson yazın güneybatıdan, kışın kuzeydoğudan eser; bu yüzden bir gemi bir mevsimin rüzgârıyla açılıp ötekinin rüzgârıyla dönebilirdi. MS 1. yüzyıldan kalma Yunanca bir denizcilik rehberi olan Eritre Denizi Periplus’u, Mısır, Arabistan, Doğu Afrika ve Hindistan arasındaki bu ticareti daha o zaman anlatır. Arap ve İranlı denizcilerin dau denen ahşap yelkenlileri, Hint ve Malay gemileri, daha sonra da Çin filoları aynı düzeni kullandı; Amiral Zheng He’nin seferleri 1400’lerin başında Doğu Afrika’ya kadar ulaştı. Kilva, Kalikut ve Malakka gibi limanlar baharat, pamuklu kumaş, porselen ve altın ticaretiyle zenginleşti. İslam, Svahili kültürü ve pek çok sözcük de aynı yollardan yayıldı.

Indian Ocean tradeKartı aç

MerakMüzik

Mısırlı şarkıcı Ümmü Gülsüm, “Doğu’nun Yıldızı” lakabıyla 20. yüzyıl Arap dünyasının en çok sevilen seslerinden biri oldu. Klasik Arap şiirini uzun doğaçlamalarla söylediği aylık radyo konserleri, bütün bölgede milyonları radyo başına toplardı.

1900’lerin başında Nil Deltası’ndaki bir köyde doğdu. Çocukken Kur’an okumayı öğrendi, imam olan babasının küçük topluluğunda dinî ezgiler söyledi; sahneye çıkabilmesi için erkek çocuk kılığına sokuldu. Bu eğitim, sonradan aşk şarkılarına taşıdığı süslü ve esnek okuyuşu biçimlendirdi. 1937’den itibaren her ayın ilk perşembesi, Arap dünyasının dört bir yanına canlı yayımlanan bir konser verdi. Dinleyicinin coşkusuna karşılık bir dizeyi yineleyip her seferinde farklı söylediği için tek bir şarkı bir saati aşabiliyordu; şarkıcıyla dinleyicinin birlikte kapıldığı bu coşkuya Arapçada tarab denir. Mısır’ın 1967 savaşındaki yenilgisinden sonra yurt içinde ve dışında konserler verip gelirini devlete bağışladı. 1975’te Kahire’deki cenazesine yaklaşık dört milyon kişinin katıldığı tahmin ediliyor.

Umm KulthumKartı aç

Sıradaki kartİskoçya’nın kuzey kıyısı açığındaki Orkney Adaları’nda bulunan Skara Brae, yaklaşık 5.000 yıl önce kurulmuş bir köydür; taş evlerinde yataklar, ocaklar ve raflar hâlâ yerinde durur. Avrupa’nın en iyi korunmuş Neolitik, yani Cilalı Taş Devri köylerinden biridir.Devam et →