Bazı planarya (yassı solucan) türleri parçalara ayrıldığında, her küçük parça günler ya da haftalar içinde yeniden bütün bir solucana dönüşebilir. Baş ve kuyruk her seferinde doğru uçta çıkar.

Planarian

Kartın devamı

Laboratuvarlarda en çok Schmidtea mediterranea ile Dugesia cinsinden türler incelenir. Biyolog Thomas Hunt Morgan daha 1898’de, solucanın 279’da biri kadar küçük bir parçasının bile bütün bir hayvana dönüşebildiğini buldu; sonraki tahminlere göre işe yarayan en küçük parça yaklaşık 10.000 hücreden oluşuyor. Yeni dokuyu, vücudun her yerine dağılmış erişkin kök hücreler olan neoblastlar üretir. 2011’de Peter Reddien’in laboratuvarı, kendi kök hücreleri ışınlamayla yok edilmiş bir solucana nakledilen tek bir neoblastın dokuları yeniden kurabildiğini gösterdi. İnsanda da bulunan Wnt adlı sinyal yolu gibi hücreler arası kimyasal sinyaller, her yaranın baş mı kuyruk mu üreteceğini belirler. Planaryalar bugün, dokuların kendini nasıl onarabileceğini araştıran çalışmaların başlıca modellerinden biridir.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Planarian

İlgili kaynak: Planarya

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

AzimBilim

Şehirler çoğu zaman çevrelerindeki kırsaldan birkaç derece daha sıcaktır; buna kentsel ısı adası denir. Asfalt, beton ve koyu renkli çatılar güneşin ısısını emip yavaş yavaş geri verir, ağaçsız sokaklarda ise gölge kalmaz.

Bu etkiyi ilk kez 1810’larda, Londralı kimya üreticisi ve amatör meteorolog Luke Howard tanımladı. Howard, Londra’nın merkezinin geceleri çevredeki kırsaldan yaklaşık 2°C daha sıcak kaldığını fark etmişti. ABD Çevre Koruma Ajansı’na göre bugün ABD şehirlerinde bu fark gündüz 0,5 ile 4°C, gece 1 ile 3°C arasındadır. Fark çoğu zaman hava karardıktan sonra büyür, çünkü beton ve asfalt gün boyu biriktirdiği ısıyı o saatlerde salar. Şehirler buna açık renkli, güneşi yansıtan kaldırım ve çatılarla, yeşil çatılarla ve sokak ağaçlarıyla karşılık veriyor; gölge ve açık renkli yüzeyler yerel sıcaklığı ölçülebilir biçimde düşürür. Sıcak her yere eşit dağılmaz: Ağacı az, betonu çok mahalleler genellikle en sıcak olanlardır.

U.S. Environmental Protection AgencyKartı aç

MerakSağlık

Londralı hekim John Snow, 1854’te Soho’daki bir kolera salgınında ölenleri haritaya işledi ve ölümlerin Broad Street’teki tek bir su pompasının çevresinde toplandığını gördü. Yetkilileri pompanın kolunu söktürmeye ikna etti ve koleranın kirli suyla bulaştığına dair güçlü bir kanıt ortaya koydu.

Salgında 600’den fazla kişi öldü; bunların 300’ü aşkını ilk on günde hayatını kaybetti. Hekimlerin çoğu o dönem hastalığı çürüyen maddelerden yayılan kötü havaya, yani “miasma”ya bağlıyordu. Anestezinin öncülerinden de olan Snow, her ölüm için bir çizgi çektiği bir harita hazırladı ve mahallenin papazı Henry Whitehead’in yardımıyla ailelerle konuştu. Yakındaki bira fabrikasında su yerine bira içen işçilerin hastalanmadığını fark etti. Pompanın kolu 8 Eylül’de söküldü, ama salgın zaten geriliyordu. Whitehead daha sonra büyük olasılıkla kaynağı da buldu: Kuyunun bir metre kadar yakınındaki bir fosseptik çukuruna, hasta bir bebeğin bezlerinin yıkandığı su akmıştı. Yetkililer kolu yeniden taktı ve Snow’un görüşünü reddetti. Snow 1858’de, fikri kabul görmeden öldü.

Londra MüzesiKartı aç

AzimSağlık

Avustralyalı hekim Barry Marshall 1984’te Helicobacter pylori bakterisi dolu bir kültürü içti ve birkaç gün içinde gastrite, yani mide zarının iltihaplanmasına yakalandı. Marshall ile patolog Robin Warren, mide ülserlerinin çoğunun ardında stresin değil bu bakterinin olduğunu savunuyordu.

O yıllarda hekimlerin çoğu ülserin stresten, baharatlı yemeklerden ve fazla mide asidinden kaynaklandığına, asitli midede hiçbir bakterinin yaşayamayacağına inanıyordu. Perth’te çalışan Warren, 1979’dan beri iltihaplı mide dokusunda sarmal biçimli bakteriler görüyordu; Marshall ona katıldı ve bu bakterileri laboratuvarda üretmeyi başardı. Hayvanlarda hastalık oluşturamayınca Marshall bakteriyi kendisi içti; alınan doku örneği bakterinin mideye yerleştiğini doğruladı. Sonraki klinik araştırmalar, mide ya da onikiparmak bağırsağında açılan yaralar olan peptik ülserlerin çoğunun ardında H. pylori bulunduğunu ve antibiyotiklerin ülseri kalıcı olarak iyileştirdiğini, asit azaltan ilaçların ise yalnızca geçici bir iyileşme sağladığını gösterdi. Marshall ve Warren 2005 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü paylaştı.

Nobel PrizeKartı aç

MerakEvrim

Sanayi dönemi Britanya’sında benekli güvenin koyu renkli biçimi, kurumla kararan ağaçlarda kuşlardan kolayca gizlenebildiği için yaygınlaştı. İlk kez 1848’de Manchester’da görülen bu biçim, 20. yüzyılda hava temizlenince yerini yeniden açık renkli güvelere bıraktı.

Benekli güve, doğal seçilimin ders kitaplarına giren örneği oldu. 1890’larda Manchester çevresindeki benekli güvelerin neredeyse tamamı koyu renkliydi. 1950’lerde Bernard Kettlewell’in arazi deneyleri, ağaç kabuğunda göze batan güvelerin kuşlara daha çok yem olduğunu gösteriyordu; ancak yöntemleri sonradan eleştirildi. Birleşik Krallık’ın 1956 tarihli Temiz Hava Yasası gibi düzenlemeler kurumu azaltınca koyu biçim yeniden seyrekleşti. Genetikçi Michael Majerus, eleştirilere Cambridge’de 4.864 güveyle yürüttüğü altı yıllık bir deneyle yanıt verdi. Ölümünden sonra, 2012’de yayımlanan sonuçlar, kuşların göze çarpan güveleri daha çok yakaladığını doğruladı. 2016’da bilim insanları koyu rengin kaynağını da buldu: 1819 dolaylarında cortex adlı bir genin içine yerleşmiş, yer değiştirebilen bir DNA parçası.

Peppered moth evolutionKartı aç

MerakBiyoloji

Sarı renkli cıvık mantar Physarum polycephalum, beyni olmayan tek hücreli bir canlıdır. Yine de dağınık besin parçaları arasında, mühendislerin de yapmaya çalıştığı gibi kısa yolları, yedek bağlantıları ve düşük maliyeti dengeleyen bir tüp ağı örebilir.

Adına rağmen cıvık mantar bir mantar değildir: Physarum, çok sayıda çekirdek taşıyan tek ve dev bir hücre olarak yaşar; nemli kütüklerin üzerinde sürünerek bakteri ve mantar sporlarıyla beslenir. Science dergisinde 2010’da yayımlanan bir çalışmada, Hokkaido Üniversitesi’nden Atsushi Tero’nun yönettiği ekip, yulaf tanelerini Tokyo çevresindeki 36 kentin konumlarına göre dizdi ve cıvık mantarı Tokyo’yu gösteren noktaya koydu. Dağları ve denizi, canlının kaçındığı parlak ışıkla temsil ettiler. Cıvık mantar bir gün kadar içinde yulafları birbirine bağlayan bir ağ kurdu; bu ağ verimlilik, maliyet ve kopmalara dayanıklılık bakımından Tokyo’nun gerçek demiryolu ağına çok benziyordu. Ekip daha sonra canlının basit yerel kurallarını, ağ tasarımında kullanılabilecek bir matematik modele dönüştürdü.

Physarum polycephalumKartı aç

Sıradaki kartKaplumbağa kabuğu desenli kediler neredeyse her zaman dişidir. Gelişimin başında embriyodaki her hücre iki X kromozomundan birini rastgele kapatır; ondan türeyen hücreler bu seçimi korur. X’lerden biri turuncu renk genini, öteki turuncu olmayan çeşidini taşır; hangisinin kapandığı lekenin rengini belirler.Devam et →