Mağaralardaki dikitler ve benzeri taş oluşumları ince katmanlar hâlinde büyür ve bu katmanların yaşı hassas biçimde belirlenebilir. Her katmanın kimyası, binlerce yıl önce mağaranın üstüne ne kadar yağmur düştüğünü kaydeder.

Kartın devamı

Bilim insanları bu oluşumlara, Yunanca “mağara tortusu” anlamına gelen speleotem adını verir; Türkçede mağara çökelleri de denir. Yağmur suyu topraktan geçerken karbondioksit alır, hafifçe asitleşir ve çatlaklardan süzülürken kireçtaşını çözer. Mağaranın havasında karbondioksit daha az olduğundan, her damla gazın bir kısmını bırakır ve geride ince bir kalsit tabakası kalır; yüzyıllar içinde bu tabakalar üst üste binerek bir dikit oluşturur. Kalsit, bilinen bir hızla toryuma dönüşen eser miktarda uranyum da hapseder; böylece katmanların yaşı yüz binlerce yıl geriye kadar hassas biçimde belirlenebilir. Ardından oksijen izotoplarına, yani oksijen atomunun biraz ağır ve biraz hafif türlerine bakılır; bunların oranı yağışla birlikte değişir. Örneğin Çin’deki mağaralardan elde edilen kayıtlar, Asya muson yağmurlarının son buzul çağı boyunca nasıl güçlenip zayıfladığını gösterir.