Pazırık halısı, bugün bilinen en eski düğümlü halıdır. Yaklaşık 2.300 ila 2.500 yıl önce dokunmuş ve Sibirya’daki Altay Dağları’nda donmuş bir mezarda günümüze ulaşmıştır.

Altay Dağları, MÖ 5.-3. yüzyıl

Kartın devamı

Sovyet arkeolog Sergei Rudenko halıyı 1949’da, Altay’ın atlı göçebelerine ait bir mezar höyüğü olan Pazırık 5 numaralı kurganda buldu. Mezar çok eski zamanlarda soyulmuştu; soyguncuların açtığı tünelden sızan su donmuş, buz da keçeyi, ahşabı, kumaşları ve halıyı bozulmadan saklamıştı. Rudenko mezarları MÖ 5. yüzyıla tarihlemişti; sonraki çalışmalar bu kurgan grubunu MÖ 4. ile 3. yüzyıllara yerleştiriyor. Yaklaşık iki metreye iki metre boyutundaki halıda 1,25 milyon kadar düğüm var; ortadaki alanı atlılar ve geyiklerle süslü kenar şeritleri çevreler. Halının nerede dokunduğu hâlâ tartışılıyor: İran, Ermenistan ve Orta Asya’nın adı geçiyor. Halı bugün St. Petersburg’daki Devlet Ermitaj Müzesi’nde saklanıyor.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Pazyryk carpet

İlgili kaynak: Pazırık halısı

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakSanat

Endonezya’nın Muna Adası’ndaki Liang Metanduno mağarasında bulunan bir el izi en az 67.800 yıllık; bugüne kadar tarihlenen en eski mağara sanatı bu. Biri elini kayaya dayamış, çevresine boya püskürtmüş; kayada elin boyasız silueti kalmış.

Endonezyalı ve Avustralyalı araştırmacılardan oluşan ekip, buluşu Ocak 2026’da Nature dergisinde yayımladı. Boyanın üzerinde zamanla oluşmuş ince mineral kabuğu, uranyumun yavaş bozunmasına dayanan bir yöntemle tarihlendirdiler. Kabuk yalnızca en düşük yaşı verir, yani el izi daha da eski olabilir. Parmak uçları bilerek inceltilmiş; bu üslup başka yalnızca yakındaki Sulawesi Adası’nda görülür. Ekip bu yüzden izi modern insana, yani Homo sapiens’e bağlıyor. Bu doğruysa türümüz o tarihte, Avustralya’ya giden olası yolun üzerindeki bu adalara ulaşmıştı. En eski mağara sanatı sayılan önceki örnekler, İspanya’daki 64.000 yılı aşkın ve çoğu zaman Neandertallere bağlanan resimlerdi. Bazı bilim insanları uranyum tarihlemesinin yaşları olduğundan fazla gösterebileceği uyarısında bulunuyor.

Cave artKartı aç

MerakArkeoloji

Lewis satranç taşları, 12. yüzyılda çoğu mors dişinden oyulmuş ve 1831’de İskoçya’daki Lewis Adası’nda bulunmuş figürlerdir. Takımda krallar, kaygılı yüzlü kraliçeler, piskoposlar, atlı şövalyeler ve kalkanını ısıran savaşçılar var.

Taşlar 1831’de İskoçya’nın Dış Hebrid Adaları’ndan Lewis Adası’nda, Uig bölgesinde, başka bir masa oyununa ait düz pullar ve bir kemer tokasıyla birlikte bulundu. Büyük olasılıkla 1150-1200 yılları arasında oyuldular; en yaygın görüşe göre Hebridler’in Norveç yönetiminde olduğu o dönemde Norveç’in Trondheim kentinde. Birkaç eksik takımdan geldikleri anlaşılıyor; belki bir tüccarın satılık malıydılar. Kalkanını ısıran savaşçılar, İskandinav efsanelerinde savaşta kendinden geçen “berserker” denen dövüşçülerdir. Elini yanağına dayamış kraliçeler de büyük olasılıkla kaygıyı değil, sükûneti ve bilgeliği anlatıyordu. Bugün 82 parça Londra’daki British Museum’da, 11 parça Edinburgh’daki İskoçya Ulusal Müzesi’nde. 2019’da, onlarca yıl Edinburgh’da bir ailenin evinde ne olduğu bilinmeden duran bir kale taşı açık artırmada 735 bin sterline satıldı.

Lewis chessmenKartı aç

MerakArkeoloji

Hohlenstein-Stadel Aslan Adamı, mamut dişinden oyulmuş, insan gövdeli ve mağara aslanı başlı bir heykelciktir. Yaklaşık 35.000–41.000 yıl önce bugünkü Almanya topraklarında yapılan figür, bilinen en eski heykellerden biridir.

Jeolog Otto Völzing ilk parçaları 25 Ağustos 1939’da Almanya’nın güneyindeki Hohlenstein-Stadel Mağarası’nda buldu. Bir hafta sonra İkinci Dünya Savaşı başladı ve parçalar yaklaşık otuz yıl Ulm Müzesi’nde unutulup kaldı. Sonunda arkeolog Joachim Hahn 200’den fazla parçayı ayıklayıp birleştirmeye başlayınca insan ve hayvan özellikleri taşıyan bir figür belirdi. Mağarada sonraki yıllarda bulunan yeni parçalar, 2008’de toprağın elenmesiyle çıkan küçük kırıntılar da dahil, sonraki restorasyonlarda eklendi. 2013’te biten son çalışmayla figürün boyu 31,1 santimetreye ulaştı. Bulunduğu katmanın karbon tarihlemesi 35.000–41.000 yıllık bir yaş veriyor. Çakmaktaşı aletlerle oyulan heykel Ulm Müzesi’nde sergileniyor.

Lion-manKartı aç

MerakArkeoloji

Güney Afrika’nın güney kıyısındaki Blombos Mağarası’nda, kırmızı bir toprak boyası olan aşı boyasını hazırlamakta kullanılmış 100 bin yıllık bir düzenek bulundu. Daha genç katmanlardan çıkan deniz kabuğu boncuklar ve desen kazınmış aşı boyası parçaları da planlı ve simgesel düşüncenin erken izleri sayılır.

Mağara, Cape Town’ın yaklaşık 300 kilometre doğusunda, kıyıdaki bir yarın içindedir ve 1991’den beri arkeolog Christopher Henshilwood’un yönettiği bir ekip tarafından kazılıyor. Ekip 2011’de, 100 bin yıl kadar önce kap olarak kullanılmış iki deniz kulağı kabuğunu tanıttı. İnsanlar aşı boyasını öğütmüş, ezilmiş kemik, kömür ve başka malzemelerle karıştırarak boya macunu yapmıştı; bu, birkaç adımın önceden düşünülmesini gerektiren bir tariftir. Yaklaşık 75 bin yıllık katmanlarda, küçük salyangoz kabuklarından yapılmış, delinip ipe dizilerek takılmış boncuklar ve üzerine çapraz çizgiler kazınmış aşı boyası parçaları bulundu. Ekip 2018’de, aşı boyası kalemiyle çapraz çizgiler çizilmiş, 73 bin yıllık küçük bir taş parçasını tanıttı: bugün bilinen en eski çizim.

Blombos CaveKartı aç

MerakArkeoloji

Roma dodekahedronları, on iki beşgen yüzlü, içi boş küçük bronz nesnelerdir; her yüzde yuvarlak bir delik, her köşede küçük bir topuz bulunur. Yaklaşık 130 örnek bilinse de hiçbir antik metin ne işe yaradıklarını söylemez.

İlk örnek 1739’da İngiltere’de kayda geçti. O günden bu yana Britanya, Fransa, Almanya, Benelüks ülkeleri, İsviçre, Avusturya ve Macaristan’da 130 kadar örnek bulundu; imparatorluğun kalbi İtalya’da ise tek bir tane bile çıkmadı. Boyları 4 ile 11 santimetre arasında değişir; çoğu MS 2. ile 4. yüzyıllar arasında Galya’da dökülmüştür ve aynı nesnedeki delikler genellikle farklı büyüklüktedir. Pek azında kullanım izi var, hiçbirinde de harf ya da rakam yok. Ne işe yaradıklarına dair elliden fazla açıklama yayımlandı: arazi ölçüm aleti, eldiven örme aracı, sikkelerin kırpılıp kırpılmadığını anlamaya yarayan bir ölçü, fal aracı ya da bir ustanın becerisini göstermek için yaptığı bir parça. 2023’te Lincolnshire’daki Norton Disney köyünde amatör arkeologlar olağanüstü iyi korunmuş bir örnek buldu, ama bu da soruyu çözmedi.

Roman dodecahedronKartı aç

Sıradaki kartRoma dodekahedronları, on iki beşgen yüzlü, içi boş küçük bronz nesnelerdir; her yüzde yuvarlak bir delik, her köşede küçük bir topuz bulunur. Yaklaşık 130 örnek bilinse de hiçbir antik metin ne işe yaradıklarını söylemez.Devam et →

Pazırık halısı, bugün bilinen en eski düğümlü halıdır. Yaklaşık 2.300 ila 2.500 yıl önce dokunmuş ve Sibirya’daki Altay Dağları’nda donmuş bir mezarda günümüze ulaşmıştır.

Kartın devamı

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Buradan devam edebilirsiniz.

Endonezya’nın Muna Adası’ndaki Liang Metanduno mağarasında bulunan bir el izi en az 67.800 yıllık; bugüne kadar tarihlenen en eski mağara sanatı bu. Biri elini kayaya dayamış, çevresine boya püskürtmüş; kayada elin boyasız silueti kalmış.

Lewis satranç taşları, 12. yüzyılda çoğu mors dişinden oyulmuş ve 1831’de İskoçya’daki Lewis Adası’nda bulunmuş figürlerdir. Takımda krallar, kaygılı yüzlü kraliçeler, piskoposlar, atlı şövalyeler ve kalkanını ısıran savaşçılar var.

Hohlenstein-Stadel Aslan Adamı, mamut dişinden oyulmuş, insan gövdeli ve mağara aslanı başlı bir heykelciktir. Yaklaşık 35.000–41.000 yıl önce bugünkü Almanya topraklarında yapılan figür, bilinen en eski heykellerden biridir.

Roma dodekahedronları, on iki beşgen yüzlü, içi boş küçük bronz nesnelerdir; her yüzde yuvarlak bir delik, her köşede küçük bir topuz bulunur. Yaklaşık 130 örnek bilinse de hiçbir antik metin ne işe yaradıklarını söylemez.