Roma dodekahedronları, on iki beşgen yüzlü, içi boş küçük bronz nesnelerdir; her yüzde yuvarlak bir delik, her köşede küçük bir topuz bulunur. Yaklaşık 130 örnek bilinse de hiçbir antik metin ne işe yaradıklarını söylemez.

Roman dodecahedron

Kartın devamı

İlk örnek 1739’da İngiltere’de kayda geçti. O günden bu yana Britanya, Fransa, Almanya, Benelüks ülkeleri, İsviçre, Avusturya ve Macaristan’da 130 kadar örnek bulundu; imparatorluğun kalbi İtalya’da ise tek bir tane bile çıkmadı. Boyları 4 ile 11 santimetre arasında değişir; çoğu MS 2. ile 4. yüzyıllar arasında Galya’da dökülmüştür ve aynı nesnedeki delikler genellikle farklı büyüklüktedir. Pek azında kullanım izi var, hiçbirinde de harf ya da rakam yok. Ne işe yaradıklarına dair elliden fazla açıklama yayımlandı: arazi ölçüm aleti, eldiven örme aracı, sikkelerin kırpılıp kırpılmadığını anlamaya yarayan bir ölçü, fal aracı ya da bir ustanın becerisini göstermek için yaptığı bir parça. 2023’te Lincolnshire’daki Norton Disney köyünde amatör arkeologlar olağanüstü iyi korunmuş bir örnek buldu, ama bu da soruyu çözmedi.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Roman dodecahedron

İlgili kaynak: Roma dodekahedronu

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakArkeoloji

Pazırık halısı, bugün bilinen en eski düğümlü halıdır. Yaklaşık 2.300 ila 2.500 yıl önce dokunmuş ve Sibirya’daki Altay Dağları’nda donmuş bir mezarda günümüze ulaşmıştır.

Sovyet arkeolog Sergei Rudenko halıyı 1949’da, Altay’ın atlı göçebelerine ait bir mezar höyüğü olan Pazırık 5 numaralı kurganda buldu. Mezar çok eski zamanlarda soyulmuştu; soyguncuların açtığı tünelden sızan su donmuş, buz da keçeyi, ahşabı, kumaşları ve halıyı bozulmadan saklamıştı. Rudenko mezarları MÖ 5. yüzyıla tarihlemişti; sonraki çalışmalar bu kurgan grubunu MÖ 4. ile 3. yüzyıllara yerleştiriyor. Yaklaşık iki metreye iki metre boyutundaki halıda 1,25 milyon kadar düğüm var; ortadaki alanı atlılar ve geyiklerle süslü kenar şeritleri çevreler. Halının nerede dokunduğu hâlâ tartışılıyor: İran, Ermenistan ve Orta Asya’nın adı geçiyor. Halı bugün St. Petersburg’daki Devlet Ermitaj Müzesi’nde saklanıyor.

Pazyryk carpetKartı aç

MerakTarih

İngiltere’nin Somerset bataklıklarını aşan ahşap yürüyüş yolu Sweet Track, MÖ 3807–3806 kışında kesilen ağaçlarla yapıldı. Ağaç halkaları sayesinde yapım tarihi tek bir yıla kadar biliniyor; bu da onu dünyada tarihi en kesin bilinen eski yollardan biri yapıyor.

Yol, adını 1970’te gömülü kerestelerini bulan turba işçisi Ray Sweet’ten alır. Yaklaşık 1,8 kilometre uzunluğundaki yol, bataklıktaki bir tepecikle bir sırt arasında uzanıyordu: Meşe kalaslar, turbaya çakılmış çapraz kazıkların üzerine uç uca dizilmişti. Parçalar önceden hazırlanmıştı; on kişi yolu bir günde kurabilirdi. Yol, MÖ 3838 civarında, yani yaklaşık otuz yıl önce yapılmış daha eski bir geçidin, Post Track’in hattını neredeyse aynen izler. Sweet Track yalnızca on yıl kadar kullanıldı, sonra yükselen sular altında kaldı. Suya doygun turba ahşabı oksijenden korudu. Ağaç halkalarını sayıp karşılaştırarak tarihleme yöntemi olan dendrokronoloji de ağaçların hangi yıl kesildiğini ortaya koydu. Yol boyunca yapılan buluntular arasında cilalı bir yeşim balta başı da var.

Sweet TrackKartı aç

MerakSanat

Font-de-Gaume, Fransa’nın Dordogne bölgesinde Buzul Çağı resimleriyle ünlü bir mağaradır ve bu resimlerin bazıları ilk kez doğrudan tarihlendi. Siyah boyada bulunan odun kömürü, bir bizonun yaklaşık 13.300 yıl önce çizildiğini gösterdi; sonuçlar 2026’da yayımlandı.

Radyokarbon yöntemi, odun kömürü gibi bir zamanlar canlı olan bir maddede, yavaş yavaş bozunan bir karbon türünden ne kadar kaldığını ölçer. Mağaradaki siyah figürlerin uzun süre manganez mineralleriyle boyandığı düşünülüyordu; bu minerallerde karbon olmadığı için bu yöntemle tarihlenemezler. Fransa Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi CNRS’in yönettiği bir ekip, malzemeleri ışıkla etkileşimlerinden tanıyan Raman spektroskopisi ve hiperspektral görüntüleme ile iki çizimde odun kömürü buldu: bir bizon ve yüze benzeyen bir “maske”. ABD Ulusal Bilimler Akademisi’nin dergisi PNAS’ta Mart 2026’da yayımlanan çalışma, bizonu yaklaşık 13.300 yıl öncesine, maskeden alınan iki örneği ise yaklaşık 14.200 ile 16.000 yıl öncesine tarihledi. Maskeden alınan üçüncü örnek yaklaşık 8.800 yıllık çıktı; bu da figürün bir bölümünün binlerce yıl sonra eklendiğini ya da rötuşlandığını düşündürüyor.

Font-de-GaumeKartı aç

MerakTarih

Sanayi Devrimi’yle birlikte iş gününü artık saat belirlemeye başladı. Fabrikalardan önce insanların çoğu gün ışığına, mevsimlere ve eldeki işe göre çalışırdı. 1770’lerden itibaren ise Richard Arkwright’ın Derbyshire’daki Cromford tesisi gibi iplikhaneler, on iki saatlik vardiyalarla gece gündüz işliyordu.

Tarihçi E. P. Thompson bu değişimi 1967’de yayımlanan ünlü makalesi “Time, Work-Discipline, and Industrial Capitalism”de (Zaman, İş Disiplini ve Sanayi Kapitalizmi) inceledi. Ona göre tarlada ve zanaatta iş, yapılacak görevle ölçülürdü: inek sağmak, hasadı kaldırmak, eldeki parçayı bitirmek. Fabrikada ise iş saatle ölçülmeye başladı. 1771’de açılan Cromford, dünyanın su gücüyle çalışan ilk pamuk ipliği fabrikasıydı. Yaklaşık 200 işçiyle işe başladı; bunların çoğu kadın ve çocuktu, en küçüğü yalnızca yedi yaşındaydı. Çanlar sabah ve akşam 5’te çalar, kapılar tam 6’da kapanırdı; geç kalan o günün ücretini kaybeder, üstüne bir günlük ücret kadar da ceza öderdi. Sanayi kentlerinde çalar saat henüz ne ucuz ne de güvenilirdi. Bu yüzden haftada birkaç peni karşılığında çalışan “uyandırıcılar” (knocker-up) vardı: Uzun sopalarla üst kat pencerelerini tıklatarak insanları vaktinde uyandırırlardı.

Ikigai DailyKartı aç

MerakTarih

İlk motorlu uçak uçuşu ile Ay’a ilk iniş arasında 66 yıl bile yoktur; bu süre tek bir insan ömrüne rahatça sığar. Orville Wright 17 Aralık 1903’te 12 saniye havada kalıp 37 metre yol aldı; Apollo 11 ise 20 Temmuz 1969’da Ay’a indi.

Ohio’nun Dayton kentinde bisiklet yapan Wright kardeşler Kuzey Karolina’da, Kitty Hawk yakınlarında uçtu; o ilk kısa uçuşta alınan yol, bir Boeing 747’nin kanat açıklığından bile kısaydı. Ardından gelişmeler hızla birbirini izledi. 1919’da John Alcock ile Arthur Brown Atlas Okyanusu’nu hiç inmeden geçti; 1927’de Charles Lindbergh aynı şeyi New York’tan Paris’e tek başına yaptı; 1947’de de Chuck Yeager ses hızını aştı. Orville Wright 1948’de, Sovyet uydusu Sputnik’in uzay çağını başlatmasından dokuz yıl önce öldü. Yuri Gagarin 1961’de Dünya’nın çevresini dolaştı; Temmuz 1969’da da Neil Armstrong, 1903 uçağının ahşabından ve kumaşından bir parçayı yanında Ay’a götürdü.

Ikigai DailyKartı aç

Sıradaki kart1992’de İngiltere’nin Suffolk bölgesinde bulunan Hoxne Definesi, Britanya’da bugüne kadar çıkan en büyük geç Roma altın ve gümüş definesidir: takılar, kaşıklar ve karabiberliklerle birlikte 15 bine yakın sikke. MS 5. yüzyılın başında toprağa gömülmüştü.Devam et →

Roma dodekahedronları, on iki beşgen yüzlü, içi boş küçük bronz nesnelerdir; her yüzde yuvarlak bir delik, her köşede küçük bir topuz bulunur. Yaklaşık 130 örnek bilinse de hiçbir antik metin ne işe yaradıklarını söylemez.

Kartın devamı

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Buradan devam edebilirsiniz.

Pazırık halısı, bugün bilinen en eski düğümlü halıdır. Yaklaşık 2.300 ila 2.500 yıl önce dokunmuş ve Sibirya’daki Altay Dağları’nda donmuş bir mezarda günümüze ulaşmıştır.

İngiltere’nin Somerset bataklıklarını aşan ahşap yürüyüş yolu Sweet Track, MÖ 3807–3806 kışında kesilen ağaçlarla yapıldı. Ağaç halkaları sayesinde yapım tarihi tek bir yıla kadar biliniyor; bu da onu dünyada tarihi en kesin bilinen eski yollardan biri yapıyor.

Font-de-Gaume, Fransa’nın Dordogne bölgesinde Buzul Çağı resimleriyle ünlü bir mağaradır ve bu resimlerin bazıları ilk kez doğrudan tarihlendi. Siyah boyada bulunan odun kömürü, bir bizonun yaklaşık 13.300 yıl önce çizildiğini gösterdi; sonuçlar 2026’da yayımlandı.

İlk motorlu uçak uçuşu ile Ay’a ilk iniş arasında 66 yıl bile yoktur; bu süre tek bir insan ömrüne rahatça sığar. Orville Wright 17 Aralık 1903’te 12 saniye havada kalıp 37 metre yol aldı; Apollo 11 ise 20 Temmuz 1969’da Ay’a indi.