İngiltere’nin Somerset bataklıklarını aşan ahşap yürüyüş yolu Sweet Track, MÖ 3807–3806 kışında kesilen ağaçlarla yapıldı. Ağaç halkaları sayesinde yapım tarihi tek bir yıla kadar biliniyor; bu da onu dünyada tarihi en kesin bilinen eski yollardan biri yapıyor.

Somerset, İngiltere, MÖ 3807

Kartın devamı

Yol, adını 1970’te gömülü kerestelerini bulan turba işçisi Ray Sweet’ten alır. Yaklaşık 1,8 kilometre uzunluğundaki yol, bataklıktaki bir tepecikle bir sırt arasında uzanıyordu: Meşe kalaslar, turbaya çakılmış çapraz kazıkların üzerine uç uca dizilmişti. Parçalar önceden hazırlanmıştı; on kişi yolu bir günde kurabilirdi. Yol, MÖ 3838 civarında, yani yaklaşık otuz yıl önce yapılmış daha eski bir geçidin, Post Track’in hattını neredeyse aynen izler. Sweet Track yalnızca on yıl kadar kullanıldı, sonra yükselen sular altında kaldı. Suya doygun turba ahşabı oksijenden korudu. Ağaç halkalarını sayıp karşılaştırarak tarihleme yöntemi olan dendrokronoloji de ağaçların hangi yıl kesildiğini ortaya koydu. Yol boyunca yapılan buluntular arasında cilalı bir yeşim balta başı da var.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Sweet Track

İlgili kaynak: Dendrokronoloji

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakTarih

Neil Armstrong 20 Temmuz 1969’da Ay’dan telsizle “Houston, burası Sükûnet Üssü. Kartal indi” dediğinde, sesi Dünya’ya yaklaşık 1,3 saniye sonra ulaştı. Radyo dalgaları ışık hızıyla yol alır, Ay ise Dünya’dan yaklaşık 384.000 km uzaktadır.

Kartal, Armstrong ile Buzz Aldrin’i Ay yüzeyine indiren Ay modülünün adıydı. Işık, dolayısıyla radyo dalgaları da saniyede 300.000 km’ye yakın yol alır. Ay’ın ortalama uzaklığı 384.400 km kadar olduğu için sinyalin bir yöne gitmesi yaklaşık 1,28 saniye sürer. Bu yüzden Houston’daki Görev Kontrol Merkezi’yle yapılan konuşmalarda her cevap, kaçınılmaz olarak 2,6 saniye kadar gecikmeyle geliyordu. Sinyalleri Kaliforniya’daki Goldstone ile Avustralya’daki Honeysuckle Creek ve Parkes istasyonlarının dev çanak antenleri aldı. İlk adımların en net televizyon görüntüleri Avustralya’dan geldi ve yayını tahminen 600 milyon kişi canlı izledi. Astronotlar Ay’dan ayrılmadan önce yüzeye, ışığı geldiği yöne geri yansıtan bir panel yerleştirdi. Bilim insanları bugün de bu panele lazer gönderip ışığın dönüş süresini ölçüyor; Ay’ın Dünya’dan her yıl yaklaşık 3,8 cm uzaklaştığını bu ölçümler sayesinde biliyoruz.

Ikigai DailyKartı aç

MerakTeknoloji

Apollo Yönlendirme Bilgisayarı, astronotları Ay’a götürürken yalnızca 4 kilobayt kadar yazılabilir, 72 kilobayt kadar da kalıcı bellekle çalışıyordu. Programlar belleğe elle örülerek işlenmişti: “Halat bellek” denen bu yöntemde tel minicik bir mıknatıs halkanın içinden geçiyorsa 1, yanından geçiyorsa 0 anlamına geliyordu.

Bilgisayarı MIT Enstrümantasyon Laboratuvarı tasarladı, Raytheon şirketi üretti. Silikon yongaları, yani entegre devreleri kullanan ilk bilgisayarlardan biriydi ve 28 litrelik bir hacme sığıyordu. Belleği, 16 bitlik, yani 16 ikili basamaktan oluşan “sözcüklerle” ölçülürdü: 2.048 yazılabilir, 36.864 kalıcı sözcük. Apollo 11, 20 Temmuz 1969’da Ay’a inerken bilgisayar 1202 ve 1201 alarmları verdi. İnişten vazgeçmek gerekirse diye bir radar açık bırakılmıştı; bu radar, bilgisayarın işlem zamanını boşuna harcayıp onu aşırı yüklüyordu. J. Halcombe Laning’in tasarladığı işletim sistemi, acil olmayan işleri bırakıp bir anda yeniden başladı; iniş programları ise çalışmayı sürdürdü. Bu yüzden Görev Kontrol Merkezi mürettebata inişe devam etmesini söyledi. Uçuş yazılımını Margaret Hamilton’ın yönettiği bir ekip yazmıştı; Hamilton 2016’da ABD’nin en yüksek sivil nişanlarından Başkanlık Özgürlük Madalyası’nı aldı. Bilgisayarın gücü, 1970’lerin sonundaki ilk ev bilgisayarlarınınkine yakındı.

Ikigai DailyKartı aç

MerakTeknoloji

Antikitera düzeneği, büyük olasılıkla MÖ 2. yüzyılda yapılmış, dişlilerle çalışan bir Yunan aygıtıdır. Tutulmaları önceden bildirmek için 223 kamerî ayı kapsayan sarmal bir kadranı vardı: Kadrandaki işaretler Güneş ya da Ay tutulması beklenen ayları gösteriyor, yazıtlar da tutulmanın saati gibi ayrıntıları veriyordu.

Düzenek 1901’de bulundu. Süngerciler, Yunanistan’ın Antikitera adası açıklarında Roma döneminden kalma bir batıktan pek çok eser çıkarmıştı; aşınıp kabuk bağlamış bu yığın da onların arasındaydı. Gemi MÖ 70–60 dolaylarında batmıştı. Elle çevrilen bronz dişlileri Güneş’in ve Ay’ın hareketlerini gösteriyordu. Bu yüzden bilinen en eski analog bilgisayar, yani rakamlarla değil hareketli parçalarla hesap yapan bir makine sayılır. Tutulma kadranı Saros döngüsüne dayanır: 223 kamerî ay, yani yaklaşık 18 yıl 11 gün sonra Güneş, Dünya ve Ay hemen hemen aynı konuma döner ve tutulmalar benzer bir düzenle yinelenir. Kamerî ay, bir yeni aydan ötekine kadar geçen süredir. Kadrandaki 51 bölmede yer alan işaretler 38 Ay ve 27 Güneş tutulmasını gösterir. Bunların çoğu ancak 2000’lerde, aralarında Mike Edmunds ve Tony Freeth’in de bulunduğu araştırmacılar parçaların içini röntgen taramalarıyla görüntüleyince okunabildi. Muhtemelen gezegenleri gösteren ön yüz ise büyük ölçüde kayıptır.

Antikythera Mechanism Research Project / NatureKartı aç

MerakTeknoloji

Sovyetler Birliği, ilk yapay uydu Sputnik 1’i 4 Ekim 1957’de fırlattı. Parlak metalden yapılmış, 58 santimetre çapındaki bu küre, radyo alıcısı olan herkesin duyabileceği “bip” sinyalleri yayıyordu. Bu başarı ABD’yi sarstı ve Uzay Yarışı’nı başlattı.

Sputnik 83,6 kilogramdı ve Dünya’nın çevresini 96 dakikada bir dolanıyordu. Uydu, Sovyet Kazakistanı’ndaki Tyuratam’dan, yani bugünkü Baykonur Uzay Üssü’nden fırlatıldı; onu taşıyan R-7 roketi, baş tasarımcı Sergey Korolyov’un yönetiminde yapılmıştı. Dünyanın dört bir yanındaki amatör telsizciler uydunun basit sinyalini izledi; bilim insanları da yörüngesindeki değişimden atmosferin üst katmanlarının yoğunluğunu hesapladı. Pilleri 22 gün sonra bitti. Uydu, yaklaşık 1.440 tur attıktan sonra 4 Ocak 1958’de atmosfere geri girerken yandı. ABD’de fırlatış, Sovyetlerin teknolojide öne geçtiği kaygısını doğurdu. ABD ilk uydusu Explorer 1’i 31 Ocak 1958’de fırlattı ve aynı yıl NASA’yı kurdu. Rusçada “sputnik” hem uydu hem de yol arkadaşı anlamına gelir.

Soviet Union, 1957Kartı aç

MerakTeknoloji

Galileo 1609 ve 1610’da geliştirdiği teleskoplarla Ay’daki dağları, Venüs’ün tıpkı Ay gibi evreler geçirdiğini ve Jüpiter’in çevresinde dönen dört uyduyu gördü. Bu gözlemler, Dünya’nın evrenin merkezinde kıpırdamadan durduğu yolundaki eski görüşü sarstı.

Galileo, Jüpiter’in uydularını ilk kez 7 Ocak 1610’da gördü ve aynı yılın mart ayında Sidereus Nuncius (Yıldız Habercisi) adlı kısa kitabında duyurdu. Onlara, sonradan hamisi olacak II. Cosimo de’ Medici’nin onuruna “Medici yıldızları” adını verdi; bugün Io, Europa, Ganymede ve Callisto olarak bilinirler. Venüs’ün evreleri ise daha da güçlü bir kanıttı. Antik gökbilimci Batlamyus’un modelinde Venüs hep Dünya ile Güneş’in arasında kalır, bu yüzden hiçbir zaman tümüyle aydınlık görünemezdi. Galileo ise gezegenin bütün evrelerden geçtiğini gördü; bu ancak Venüs Güneş’in çevresinde dönüyorsa mümkündü. Tartışma bununla bitmedi: 1633’te Roma Engizisyonu, Güneş merkezli evreni savunduğu için Galileo’yu “sapkınlıktan şiddetle şüpheli” buldu. Galileo ömrünün geri kalanını ev hapsinde geçirdi.

Ikigai DailyKartı aç

Sıradaki kartEylül 1859’daki Carrington Olayı, kayıtlara geçmiş en güçlü güneş fırtınasıdır: Kutup ışıkları Küba’ya kadar görüldü, telgraf aletleri kıvılcım saçtı. Boston ile Portland arasındaki hatta telgrafçılar pilleri söktü ve iki saat boyunca yalnızca fırtınanın yarattığı akımla mesaj göndermeyi sürdürdü.Devam et →

İngiltere’nin Somerset bataklıklarını aşan ahşap yürüyüş yolu Sweet Track, MÖ 3807–3806 kışında kesilen ağaçlarla yapıldı. Ağaç halkaları sayesinde yapım tarihi tek bir yıla kadar biliniyor; bu da onu dünyada tarihi en kesin bilinen eski yollardan biri yapıyor.

Kartın devamı

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Buradan devam edebilirsiniz.

Neil Armstrong 20 Temmuz 1969’da Ay’dan telsizle “Houston, burası Sükûnet Üssü. Kartal indi” dediğinde, sesi Dünya’ya yaklaşık 1,3 saniye sonra ulaştı. Radyo dalgaları ışık hızıyla yol alır, Ay ise Dünya’dan yaklaşık 384.000 km uzaktadır.

Sovyetler Birliği, ilk yapay uydu Sputnik 1’i 4 Ekim 1957’de fırlattı. Parlak metalden yapılmış, 58 santimetre çapındaki bu küre, radyo alıcısı olan herkesin duyabileceği “bip” sinyalleri yayıyordu. Bu başarı ABD’yi sarstı ve Uzay Yarışı’nı başlattı.

Galileo 1609 ve 1610’da geliştirdiği teleskoplarla Ay’daki dağları, Venüs’ün tıpkı Ay gibi evreler geçirdiğini ve Jüpiter’in çevresinde dönen dört uyduyu gördü. Bu gözlemler, Dünya’nın evrenin merkezinde kıpırdamadan durduğu yolundaki eski görüşü sarstı.