Bessemer yöntemi, erimiş demirin içinden hava üfleyerek çelik üretir: hava, demirdeki fazla karbonu ve öteki safsızlıkları yakar. Henry Bessemer’in 1856’da patentini aldığı yöntem, çeliği demiryolu, köprü ve gemi yapımında kullanılacak kadar ucuzlattı.

İngiliz patenti, 1856

Kartın devamı

Bessemer’in konvertörü, içi ateşe dayanıklı tuğlayla kaplı, armut biçimli büyük bir kaptı. Alttan üflenen hava karbonu, silisyumu ve manganezi yakıyor, bu yanma o kadar ısı çıkarıyordu ki demir dışarıdan yakıt eklenmeden erimiş kalıyordu. Üç ila beş ton demir 10–20 dakikada çeliğe dönüşebiliyordu; aynı iş daha önce en az bir tam gün ısıtma, karıştırma ve yeniden ısıtma gerektiriyordu. İlk yöntem fosforu gideremediği için yalnızca az bulunan, fosforu düşük cevherlerle işe yarıyordu. 1878’de Sidney Gilchrist Thomas ile kuzeni Percy Gilchrist, içi kireçtaşı türü bazik bir astarla kaplı konvertörü geliştirince bu engel kalktı. Çeliğin tonu yaklaşık 40 sterlinden 6–7 sterline düştü.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Bessemer process

İlgili kaynak: Bessemer ve Thomas Çeliği

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

AzimTeknoloji

Standart yük konteyneri sayesinde eşya gemiden trene, trenden kamyona hiç boşaltılmadan geçer. Malcolm McLean’in 1956’da yaygınlaştırmaya başladığı bu sistem dünya ticaretini çok ucuzlattı.

Konteynerden önce yükler tek tek taşınırdı: Çuvalları, sandıkları ve fıçıları liman işçileri gemiye taşır, gemiler de limanda çoğu zaman günlerce beklerdi. Amerikalı kamyon taşımacısı Malcolm McLean, Nisan 1956’da tankerden dönüştürülen Ideal X gemisiyle 58 konteyneri Newark’tan Houston’a gönderdi. Kendi hesabına göre parça yükü gemiye yüklemenin tonu 5,86 dolara, konteynerle ise yaklaşık 16 sente mal oluyordu. 1960’ların sonunda uluslararası standartlar kutuların ölçülerini ve onları vinçlere, kamyonlara ve birbirine kilitleyen köşe bağlantılarını belirledi; böylece her liman her konteyneri taşıyabilir oldu. Limanlarda çok daha az işçiye ihtiyaç kaldı; birçok kent de eski limanlarından uzakta yeni konteyner terminalleri kurdu.

Smithsonian / National Inventors Hall of FameKartı aç

MerakMühendislik

Kehriz (Farsça kanat), eski İran’da geliştirilmiş bir yeraltı kanalıdır: Tepelerin eteğindeki yeraltı suyunu yalnızca yerçekimiyle tarlalara ve kasabalara ulaştırır. Yukarıdan bakınca kurak toprak boyunca sıralanmış kuyu ağızları gibi görünür.

Yapımı bir “ana kuyu” ile başlar: Bu kuyu yeraltı suyunun bulunduğu derinliğe kadar kazılır. Ardından yüzeye doğru çok hafif eğimli bir tünel açılır; böylece su kanalı aşındırmadan akar. Güzergâh boyunca açılan dikey kuyular, işçilerin toprağı dışarı çıkarmasını, tünele hava girmesini ve sonradan temizlik yapılmasını sağlar. İran’ın doğusundaki Gonabad’da bulunan ve MÖ 700-500 yılları arasına tarihlenen Kasabe kehrizinin ana kuyusu 360 metreden derindir, kanallarının toplam uzunluğu 33 kilometreyi bulur ve hâlâ su taşır. UNESCO 2016’da İran’daki on bir kehrizi birlikte Dünya Mirası Listesi’ne aldı; hem mühendisliği hem de suyun hakça paylaşılmasına dair eski gelenekleri tanıdı.

Qanat water systemsKartı aç

MerakTicaret

Konteynerler, yani standart ölçülerde yapılmış çelik kutular, yükün boşaltılmadan gemiden kamyona, kamyondan trene geçmesini sağlar. 1956’daki ilk konteyner seferinden bu yana yükleme maliyetlerini öylesine düşürdüler ki bugünkü küresel ticaretin doğmasına yardım ettiler.

Konteynerden önce liman işçileri gemileri çuval çuval, sandık sandık, varil varil yüklerdi; bir geminin yüklenmesi günler, hatta haftalar sürebilirdi. Bunu, kamyon nakliyesinden gelen Amerikalı girişimci Malcolm McLean değiştirdi. 26 Nisan 1956’da, tankerden dönüştürülmüş Ideal X gemisi güvertesinde 58 konteynerle Newark’tan Houston’a yola çıktı. McLean’in hesabına göre yükleme maliyeti ton başına 16 sente inmişti; tek tek yüklenen mallarda bu rakam altı dolara yakındı. 1968–1970 arasında konteyner ölçüleri ve köşe bağlantıları uluslararası standarda bağlandı; artık her kutu her vince, gemiye ve kamyona uyuyordu. Limanlar değişti, birçok liman işçisi işini kaybetti; malı satıldığı yerden çok uzakta üretmek ucuzladı.

ContainerizationKartı aç

MerakMühendislik

Arşimet’in vidası, eğik bir borunun içinde dönen sarmal bir kanatla suyu yukarı taşır: Her dönüşte bir miktar su kanatların arasına hapsolur ve yukarı ilerler. Alet 2.200 yılı aşkın bir süre önce yazıya geçirildi ve bugün de tarla sulamada, arazi kurutmada ve atık su pompalamada kullanılıyor.

Geleneğe göre bu aleti MÖ 3. yüzyılda Siraküzalı Yunan matematikçi Arşimet icat etti, ama bu kesin değildir. Benzer vidalar Mısır’da daha önce de kullanılmış olabilir. Tarihçi Stephanie Dalley ise Asur kralı Sanherib’in MÖ 7. yüzyılda Ninova’daki bahçelerini tunç vidalarla suladığını ileri sürer. Bilinen ünlü bir erken örnek, Siraküza Kralı II. Hieron için yapılan dev gemi Syracusia’dır: Antik bir anlatıya göre geminin dibine biriken suyu tek bir adam böyle bir vidayla boşaltabiliyordu. Aynı alet bugün ters yönde de çalışıyor: Yukarıdan akan su vidayı döndürüyor ve küçük hidroelektrik santrallerinde elektrik üretiliyor.

Archimedes’ screwKartı aç

AzimTicaret

1602’de kurulan Hollanda Doğu Hindistan Şirketi (VOC), yatırımı, deniz taşımacılığını, askerî gücü ve sömürge ticaretini bir araya getirerek tarihin ilk küresel şirketlerinden biri oldu.

Hollanda Genel Meclisi, VOC’ye Ümit Burnu’nun doğusundaki Hollanda ticaretinde 21 yıllık bir tekel verdi. Bununla da kalmadı, normalde yalnızca devletlerin sahip olduğu yetkileri de tanıdı: Şirket kale kurabiliyor, ordu besleyebiliyor, savaş açabiliyor, antlaşma imzalayabiliyor ve para basabiliyordu. Sermaye toplamak için halka hisse sattı; bu hisselerin Amsterdam’da alınıp satılması, onu hisseleri serbestçe el değiştiren ilk şirketlerden biri yaptı. Asya’daki merkezi Batavia’dan, yani bugünkü Cakarta’dan baharat ticaretine hâkim oldu ve bunu çoğu zaman zor kullanarak yaptı: 1621’de muskat ticaretini ele geçirmek için Banda Adaları halkının büyük bölümünü öldürdü ya da sürdü. En güçlü döneminde on binlerce kişi çalıştırıyordu. Borçlar ve yolsuzluk şirketin sonunu getirdi; VOC 1799’da feshedildi.

Dutch East India CompanyKartı aç

Sıradaki kartÖngerilmeli betonun içinde sıkıca gerilmiş çelik halatlar bulunur; böylece beton, üzerine yük binmeden önce sıkıştırılmış olur. Beton çekildiğinde kolayca çatlar ama sıkıştırıldığında çok dayanıklıdır; bu yüzden öngerme, kirişlerin ve köprülerin daha uzun açıklıklar geçmesini sağlar.Devam et →