Ikigai Daily
Menü
MerakÖykü

Emmy Noether 1918’de, fizik yasalarındaki simetrilerin korunan niceliklere bağlı olduğunu kanıtladı. Yasalar bir andan ötekine değişmediği için enerji korunur; her yerde aynı olduğu için de momentum korunur.

Emmy Noether

BilimFelsefeBiyografi

Kartın devamı

Noether 1907’de Erlangen’de doktorasını tamamladı, ardından kadınlar üniversitede kadro alamadığı için orada yedi yıl parasız ders verdi. 1915’te David Hilbert ile Felix Klein onu Göttingen’e getirdi. Fakülte atanmasına karşı çıktı; Noether dört yıl boyunca derslerini Hilbert’in adıyla verdi. Hilbert ile Klein, Einstein’ın yeni kütle çekim kuramında enerjinin nasıl davrandığı sorusuyla uğraşıyordu; Noether’in 1918’deki makalesi bu soruyu yanıtladı ve fiziğe bugün Noether teoremi denen sonucu kazandırdı. 1919’da öğretim üyesi olabildi ve sonraki yıllarda modern soyut cebirin kurucularından biri oldu. Yahudi olduğu için 1933’te Nazi yönetimi tarafından görevinden atıldı, ABD’deki Bryn Mawr Koleji’ne geçti ve 1935’te, 53 yaşında bir ameliyatın ardından öldü. Einstein, onun kadınlara yükseköğrenimin açılmasından bu yana yetişmiş en önemli yaratıcı matematik dehası olduğunu yazdı.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Emmy Noether

İlgili kaynak: Emmy Noether
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakBilim

Danimarkalı sismolog Inge Lehmann, 1936’da deprem dalgalarını inceleyerek Dünya’nın çekirdeğinin iki bölümden oluştuğunu gösterdi: sıvı bir dış çekirdeğin içinde katı bir iç çekirdek vardır.

Deprem bilimci (sismolog) Lehmann, 1928’den itibaren Danimarka Jeodezi Enstitüsü’nün sismoloji bölümünü yönetiyordu. O yıllarda çekirdeğin tümüyle erimiş metalden bir küre olduğu düşünülüyordu. Böyle bir çekirdek bazı dalgaları saptırmalı ve gezegenin öbür yüzünde bu dalgaların ulaşamayacağı bir “gölge bölgesi” bırakmalıydı. Lehmann, 1929’da Yeni Zelanda’da olan büyük bir depremin kayıtlarını incelerken bu bölgenin içinde kalan Rusya’daki istasyonlara belirgin dalgalar ulaştığını fark etti. Açıklaması şuydu: merkezde, dalgaları yansıtan daha küçük ve katı bir çekirdek vardı. Önde gelen sismologlar bu açıklamayı birkaç yıl içinde benimsedi; 1971’de bilgisayar hesapları da doğruladı. İç çekirdek, Güneş’in yüzeyine yakın sıcaklığa rağmen muazzam basınç yüzünden katı kalır. Lehmann 1993’te, 104 yaşında öldü.

Inge LehmannKartı aç
MerakUzay

Yeni Zelandalı gökbilimci Beatrice Tinsley, 1960’ların sonu ile 1970’lerde galaksilerin, yıldızları yaşlandıkça renk ve parlaklık değiştirdiğini gösterdi. Bilgisayar modelleri, gökbilimcilerin uzak galaksilerden gelen ışığı yorumlama biçimini değiştirdi.

Tinsley 1941’de İngiltere’nin Chester kentinde doğdu, Yeni Zelanda’da büyüdü. Fizik bölümünden bir sınıf arkadaşıyla evlendikten sonra, üniversitenin kuralları yüzünden eşinin çalıştığı yerde iş bulamadı ve 1963’te onunla birlikte Dallas’a taşındı. 1967’de Texas Üniversitesi’nde (Austin) doktorasını tamamladı; astronomi programındaki tek kadın oydu. Temel fikri şuydu: uzak bir galaksiyi çok eski hâliyle, yıldızları daha gençken görürüz; bu yüzden başka hiçbir şey değişmemiş olsa bile farklı görünür. Gökbilimciler galaksileri evreni ölçmek için kullanmadan önce bunu hesaba katmak zorundaydı. Alanda büyük etkisi olmasına rağmen, 1974’te Yale onu işe alana kadar kalıcı bir kadro bulamadı. 1978’de Yale’in ilk kadın astronomi profesörü oldu. 1981’de, 40 yaşında bir cilt kanseri olan melanomdan öldü.

Beatrice TinsleyKartı aç
MerakBilim

18. yüzyılda yaşamış Fransız matematikçi Émilie du Châtelet, Isaac Newton’ın Principia adlı eserini Latinceden Fransızcaya çevirdi ve Newton’ın fiziğini açıklayan uzun bir yorum ekledi. Ölümünden sonra yayımlanan bu çeviri, bugün de Fransızcadaki standart çeviri sayılıyor.

Principia, Newton’ın hareket yasalarını ve kütle çekimini ortaya koyduğu, 1687’de Latince yayımlanan kitabıdır. Du Châtelet, çocukluğundan beri Latince, İtalyanca, Yunanca ve Almanca okuyordu. 1730’ların ortasından itibaren yazar Voltaire’le birlikte, eşinin Kuzeydoğu Fransa’daki şatosu Cirey’de yaşayıp çalıştı; ikisi Newton’ı orada birlikte inceledi. 1740’ta fizik üzerine kendi kitabı Institutions de Physique’i (Fiziğin Temelleri) yayımladı. Vis viva, yani “canlı kuvvet” tartışmasına katıldı ve hareket eden bir cismin kuvvetinin kütlesi ile hızının karesinin çarpımına bağlı olduğu görüşünü savundu; bu, bugünkü kinetik enerji kavramına çok yakındır. Principia çevirisine 1745’te başladı, hamileyken de yoğun biçimde çalıştı ve işi, Eylül 1749’da doğumdan birkaç gün sonra 42 yaşında ölmeden kısa süre önce bitirdi. Çeviri 1756’da, tam hâli ise 1759’da yayımlandı.

Émilie du ChâteletKartı aç
MerakBiyografi

Amerikalı biyolog Ernest Everett Just, döllenme anında yumurta hücresinin yüzeyinin hızla değiştiğini ve fazladan spermin girmesini engellemeye yardım ettiğini gösterdi. Deniz kestaneleri gibi deniz canlılarıyla çalışan Just, hücrelerin doğal ortamlarına olabildiğince yakın koşullarda incelenmesi gerektiğini savundu.

Just, 1907’den ölümüne dek Washington’daki Howard Üniversitesi’nde ders verdi; yaklaşık yirmi yaz boyunca Massachusetts’teki Woods Hole Deniz Biyolojisi Laboratuvarı’nda çalıştı. Deniz canlılarının yumurtalarıyla çalışırken gösterdiği titizlik onu aranan bir uzman yaptı. Bugün “polispermiye karşı hızlı engel” denen olayı, yani ikinci bir spermin yumurtaya girmesini önleyen ani değişimi o tanımladı. 1915’te ABD’deki sivil haklar örgütü NAACP’nin verdiği Spingarn Madalyası’nın ilk sahibi oldu. Irkçılık yüzünden ABD’nin büyük araştırma üniversitelerinde kadro bulamayınca 1929’dan itibaren giderek daha çok Avrupa’da çalıştı: Napoli’deki Stazione Zoologica’da, Berlin’deki Kaiser Wilhelm Enstitüsü’nde, daha sonra da Fransa’da Roscoff’ta. 1939’da yayımlanan The Biology of the Cell Surface (Hücre Yüzeyinin Biyolojisi) adlı kitabında, gelişimi yalnızca çekirdeğin değil hücrenin dış katmanının da yönlendirdiğini savundu. 1941’de öldü.

Ernest Everett JustKartı aç
MerakBilim

Virginia’da park korucusu olan Roy Sullivan’a 1942 ile 1977 arasında yedi ayrı kez yıldırım çarptı ve hepsinden sağ çıktı. Yıldırımlar ona bir ayak başparmağının tırnağına ve kaşlarına mal oldu, iki kez de saçlarını tutuşturdu.

Sullivan, yaz fırtınalarının sık görüldüğü Blue Ridge Dağları’ndaki Shenandoah Ulusal Parkı’nda çalışıyordu; yüksek arazide olmak bir iki yıldırımı açıklar, ama yedisini açıklamaz. ABD’de bir insanın ömrü boyunca bir kez bile yıldırım çarpmasına uğrama olasılığı kabaca 15.000’de birdir. Sullivan zamanla fırtınalardan korkar oldu ve kötü havalarda bazı insanların ondan uzak durduğunu anlattı. Guinness Dünya Rekorları onu, kayıtlara göre en çok yıldırım çarpan insan olarak gösteriyor; yanmış iki korucu şapkası da Guinness’in New York ve Güney Carolina’daki sergi salonlarında sergilendi. Sullivan 1983’te öldü.

Guinness Dünya RekorlarıKartı aç
Sıradaki kartSophie Germain kadın olduğu için Fransa’nın École Polytechnique okulunda okuyamadı; bu yüzden matematik çalışmalarını dönemin önde gelen bilginlerine Mösyö LeBlanc adıyla gönderdi. 1816’da Paris Bilimler Akademisi’nden ödül alan ilk kadın oldu.Devam et →