Ikigai Daily
Menü
MerakÖykü

Marco Polo, siyasi suikastlarıyla tanınan Şii topluluk Nizari İsmaililer hakkında bir hikâyeyi yaydı: Genç adamlar uyuşturulup cennet sandıkları görkemli bir bahçede uyandırılıyormuş. O dönemin hiçbir Müslüman kaynağı bunu doğrulamaz; üstelik Polo İran’dan geçtiğinde, topluluğun kalesi Alamut düşeli yıllar olmuştu.

Marco Polo

Din ve İnançTarih

Kartın devamı

Efsane Haçlıların Suriye’sinde doğdu. Avrupalılar oradaki Nizari önder Reşidüddin Sinan’a (ö. 1193) “Dağın Yaşlı Adamı” diyor, onun bir sözüyle ölüme giden adamlarından söz ediyordu. 1270’lerin başında İran’dan geçen Marco Polo hikâyeyi bu topraklara taşıdı ve ona en bilinen biçimini verdi: gizli bir bahçe, uyuşturucu ve sahnelenmiş bir uyanış. Ne Nizarilerin kendi yazıları ne de onlara düşman Müslüman yazarlar böyle bir şeyden söz eder. Hikâye bize Alamut’tan çok, Orta Çağ Avrupası’nın Nizarileri nasıl hayal ettiğini anlatır.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Marco Polo

İlgili kaynak: Marco Polo
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakMimarlık

İstanbul’da 537’de Konstantinopolis’in katedrali olarak tamamlanan Ayasofya, mimarlık tarihinin en etkili iç mekânlarından birine sahiptir. Büyük kubbesi, yuvarlak bir kubbenin kare bir plana oturmasını sağlayan pandantiflere, yani kavisli üçgen duvar parçalarına dayanır; kubbenin eteğindeki 40 pencere içeriyi ışıkla doldurur.

İmparator I. Justinianus, 532’deki ayaklanmada eski kilise yanınca yenisini yaptırdı. Tasarımı, matematik ve mekanikte usta iki bilgin, Trallesli Anthemios ile Miletli İsidoros üstlendi; yapı altı yıldan kısa bir sürede bitirildi. Kubbenin çapı 31 metre kadardır, tepesi zeminden 55 metreye yükselir. Tarihçi Prokopios, kubbenin taş duvarlara oturmadığını, gökten altın bir zincirle sarkıtılmış gibi durduğunu yazmıştı. 558’deki depremlerde ilk kubbenin bir bölümü çöktü; yerine daha yüksek ve daha dik bir kubbe yapıldı. Yapı 900 yılı aşkın süre katedral olarak kullanıldı; 1453’teki Osmanlı fethinden sonra camiye, 1934’te müzeye dönüştürüldü ve 2020’den bu yana yeniden camidir.

Hagia SophiaKartı aç
MerakMimarlık

Kuzey Etiyopya’daki Lalibela’nın on bir kilisesi, Orta Çağ’da tek parça volkanik kayadan oyuldu. Her biri derin hendeklerin içinde yukarıdan aşağıya biçimlendirildi; kiliseler bugün de Etiyopyalı Hristiyanların hac yeridir.

Gelenek, kiliseleri 12. yüzyılın sonu ile 13. yüzyılın başında hüküm süren Zagwe hanedanından Kral Gebre Meskel Lalibela’ya bağlar; arkeologlara göre bazı bölümler daha eskidir ve yapım sırası hâlâ tartışılıyor. Efsaneye göre kral, Selahaddin Eyyubi’nin 1187’de Kudüs’ü almasından sonra burayı yeni bir Kudüs olarak tasarladı. Bölgedeki pek çok yer, adını Ürdün Nehri’nden alan bir dere gibi, Kutsal Kitap’tan gelen adlar taşır. Ustalar önce hendek kazarak bir kaya bloğunu çevresinden ayırdı, sonra odaları, sütunları, pencereleri ve kapıları bu bloğun içinden oydu. En ünlü kilise olan Bete Giyorgis, yukarıdan bakıldığında haç biçimindedir. Tünellerle birbirine bağlanan kiliseler bugün de her gün kullanılıyor. UNESCO, kiliseleri 1978’de Dünya Mirası Listesi’ne aldı.

Rock-Hewn Churches, LalibelaKartı aç
MerakMimarlık

Tunus’taki Kayrevan Ulu Camii, İslam dünyasının en eski camilerinden biridir: 670’te kuruldu, bugünkü hâlini büyük ölçüde 836’daki yeniden yapımla aldı. Geniş avlusu, sütunlu ibadet salonu ve kare minaresi, Kuzey Afrika’daki camilere örnek oldu.

Arap komutan Ukbe bin Nafi, 670’te Kayrevan kentini kurarken caminin yerini de seçti. Cami birkaç kez yeniden yapıldı; bugün ayakta olan yapının büyük bölümü, Emir I. Ziyadetullah’ın 836’da yaptırdığı yeniden yapımdan kalmadır. İbadet salonu hipostil bir salondur, yani çatısı sıra sıra dizilmiş sütunlara oturur. Mermer, granit ve porfirden 414 sütun, Kartaca gibi antik kentlerden getirilmiştir; bu yüzden gövdeleri ve başlıkları birbirinden farklıdır. Kare bir kaide üzerinde üç kademe hâlinde yükselen 31,5 metrelik minare, hâlâ ayakta duran en eski minare kabul edilir. Cami, Mısır’ın batısında kalan Kuzey Afrika topraklarında, yani Mağrip’te sonraki camilere örnek oldu ve UNESCO Dünya Mirası listesindeki Kayrevan kentinin bir parçasıdır.

Great Mosque of KairouanKartı aç
MerakTarih

Ise Tapınağı, Japonya’nın yerli dini Şinto’nun en kutsal yeridir; ana yapıları her 20 yılda bir sökülür ve hemen yandaki arsada aynen yeniden kurulur. 690’da başlayan bu gelenek zaman zaman uzun aralar verse de bugün sürüyor; bir sonraki yenileme 2033’te yapılacak.

Bu yenilemenin adı Shikinen Sengū’dur. Yapılarla birlikte tapınağın eşyaları ve kutsal nesneleri de baştan yapılır, girişteki ahşap Uji Köprüsü de yenilenir. Kereste, bir Japon servi türü olan hinoki ağacından gelir. Tapınak alanında elektrikli alet kullanılmadığı için iş, geleneksel tapınak yapımında yetişmiş ve miyadaiku denen marangozlara düşer. Daha az deneyimli ustalar genellikle önce köprüde pişer, sonra ana yapılara geçer. Şinto bu anlayışa tokowaka, yani “hep genç” der: Kutsal yapıyı yenilemek onu hep taze tutar, ustalığı da kuşaktan kuşağa aktarır. Bugünkü yapılar 2013’te kurulan 62. yapılardır. Döngü savaşlar yüzünden birkaç kez aksadı; en uzun ara, Japonya’nın 15. ve 16. yüzyıldaki iç savaşları sırasında yüz yılı aştı.

Ise Shikinen SenguKartı aç
MerakDin ve İnanç

Ölü Deniz Yazmaları, 1947’den itibaren Kumran yakınlarındaki mağaralarda bulunan ve yaklaşık MÖ 3. yüzyıl ile MS 1. yüzyıl arasında kopyalanmış Yahudi el yazmalarıdır. Aralarında MÖ 125 dolaylarından kalma Büyük Yeşaya Tomarı da var: Yeşaya Kitabı’nın 66 bölümünün tamamı, yedi metreyi aşan tek bir tomarda yer alır.

İlk yedi tomarı 1946–47’de Bedevi çobanlar, Ölü Deniz’in kuzeybatı kıyısına 1,5 km kadar uzaklıktaki bir mağarada buldu. 1956’ya kadar Kumran çevresindeki on bir mağaradan 981 ayrı el yazmasına ait parçalar çıkarıldı. Bunların çoğu İbranice, bir kısmı Aramice ve Yunancadır. Pek çok araştırmacı yazmaları dönemin sıkı kurallarla yaşayan Yahudi topluluğu Essenilerle ilişkilendirir; kimileri ise Kudüslü rahiplerden ya da başka topluluklardan geldiklerini düşünür. Yazmaların çoğu yalnızca parşömen ve papirüs parçaları olarak günümüze ulaştı. Ester dışında İbranice Kutsal Kitap’ın (Tanah) bütün kitaplarından tam nüshalar ya da parçalar bulundu. Birbirine dikilmiş 17 parşömen yaprağından oluşan Yeşaya tomarı, Kumran’dan neredeyse eksiksiz çıkan tek tomardır. Keşiften önce bilinen en eski İbranice Kutsal Kitap el yazmalarından da yaklaşık bin yıl daha eskidir. Bugün Kudüs’teki İsrail Müzesi’nin Kitabın Mabedi bölümünde korunuyor.

Ikigai DailyKartı aç
Sıradaki kartÖmer Hayyam, Nizamülmülk ve Hasan Sabbah’ın okul arkadaşı olduğunu anlatan ünlü İran hikâyesi gerçek olamaz: Nizamülmülk öbür ikisinden otuz yaş kadar büyüktü. Hikâyeye göre üç çocuk, içlerinden ilk yükselenin öbürlerine yardım edeceğine yemin eder.Devam et →