Günde bir elma, doktoru uzak tutar.

Geleneksel atasözü

Kartın devamı

Söz, 1866’da Galler’in Pembrokeshire bölgesinde kaydedilen bir tekerlemeden gelir: yatarken bir elma yersen, doktor ekmeğini senden kazanamaz. Bugünkü kısa biçimi en geç 1913’te basılı olarak görülür; halkbilimci Elizabeth Mary Wright onu Rustic Speech and Folk-lore adlı kitabında, elmanın yerine soğan geçen çeşitleriyle birlikte kaydetti. Türkçede de bu biçimiyle çok yaygındır. Elmada lif ve C vitamini vardır, ama 2015’te ABD’de yapılan bir çalışma, her gün elma yiyenlerin doktora ötekilerden pek de seyrek gitmediğini buldu.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Geleneksel atasözü

İlgili kaynak: An apple a day keeps the doctor away

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

DinginlikTarih

“Kalem kılıçtan güçlüdür” sözünü, İngiliz yazar Edward Bulwer-Lytton 1839’da yazdığı Richelieu oyunu için buldu; oyunda bu sözü Fransız kardinal söyler. Sözcüklerin silahtan güçlü olduğu düşüncesi çok daha eskidir, ama onu bu kalıba döken ilk kişi Bulwer-Lytton’dır ve söz birkaç yıl içinde dilden dile dolaşmaya başladı.

Bulwer-Lytton’ın Richelieu ya da Komplo adlı oyunu, 7 Mart 1839’da Londra’daki Covent Garden Tiyatrosu’nda sahnelendi. Fransa Kralı XIII. Louis’nin başbakanı Kardinal Richelieu’yü dönemin ünlü oyuncusu William Charles Macready canlandırıyordu. İkinci perdede kardinal, gerçekten büyük insanların yönetiminde kalemin kılıçtan güçlü olduğunu söyler: Usta bir elde kalem imparatorları bile durdurabilir, bir devlet kılıca hiç başvurmadan kurtarılabilir. Benzer düşünceyi çok daha önce dile getirenler de olmuştu. Asurlu bilge Ahikar’ın öğütleri de aynı şeyi söyler: Bu öğütlerin MÖ 500 dolaylarından kalma bir kopyasında “Söz kılıçtan güçlüdür” yazar. Shakespeare’in Hamlet’inde de kılıç kuşanan pek çok kişinin kaz tüyü kalemlerden korktuğu söylenir. Türkçede bu söz “Kalem kılıçtan keskindir” biçimiyle de bilinir. Bulwer-Lytton (1803-1873), halk yığınlarını küçümseyen “the great unwashed” (yıkanmamış kalabalık) deyimini ve “Karanlık ve fırtınalı bir geceydi” diye başlayan ünlü roman girişini de İngilizceye kazandırdı.

Edward Bulwer-Lytton, Richelieu (1839)Kartı aç

MerakDil

Türkçede yurt, vatan ya da öğrenci yurdu gibi barınılan yer demektir. İngilizce aynı sözcüğü Rusça üzerinden alıp Orta Asya göçebelerinin yuvarlak keçe çadırına ad olarak verdi.

Eski Türkçede yurt; konut, konaklama yeri ya da bir boyun sürüleriyle dolaştığı toprak, yani çadırların kurulduğu, hayvanların otladığı yer demekti. Bugünkü Türkçe sözcüğün “ev, vatan” yanını korudu: “yurt dışı” ve “yurttaş” gibi sözcükler bu anlamdan gelir. Bozkır göçebeleriyle karşılaşan Ruslar ise yurta sözcüğünü doğrudan çadırın kendisi için kullandı; İngilizce de sözcüğü 18. yüzyılın sonlarında Rusçadan aldı. Bu çadırlarda hâlâ yaşayan Türk halkları ise onlara başka adlar verir: Kazaklar kiyiz üy (keçe ev), Kırgızlar boz üy (boz ev) der.

EtimolojiKartı aç

DinginlikTarih

Kimjang, Kore’de aile ve komşuların sonbahar sonunda bir araya gelip kışa yetecek kadar kimchi, yani baharatlı ve fermente sebze hazırladığı gelenektir.

UNESCO, kimjang’ı Aralık 2013’te İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası listesine aldı; tanınan şey tek bir tarif değil, bu ortak gelenekti. İş genellikle kasım ayında, lahana ve turp hasadı bitip havalar soğuyunca başlar. Çin lahanaları ikiye bölünür, bir gece tuzda bekletilip yıkanır, sonra pul biber, sarımsak, zencefil, taze soğan ve balık sosu ya da tuzlanmış deniz ürünleriyle hazırlanan bir harçla ovulur. Eskiden kimchi onggi denen toprak küplere doldurulup toprağa gömülürdü; toprağın sabit serinliği fermantasyonun kış boyunca yavaş yavaş sürmesini sağlardı. İş ağır olduğu için akrabalar ve komşular sırayla birbirlerinin evine yardıma gider; kimchinin bir kısmı da kendi kimchisini yapamayanlarla paylaşılır.

UNESCO Somut Olmayan Kültürel MirasKartı aç

DinginlikSağlık

Akdeniz diyeti yalnızca zeytinyağı ve sebzeden ibaret değildir; UNESCO onu ürünü yetiştirmekten yemeği pişirip birlikte yemeye uzanan bir kültür olarak tanır.

UNESCO, Akdeniz diyetini ilk kez 2010’da Yunanistan, İtalya, Fas ve İspanya adına Somut Olmayan Kültürel Miras listesine aldı; 2013’te listeye Kıbrıs, Hırvatistan ve Portekiz de eklendi. Korunan şey besin değerleri değil, beceriler ve alışkanlıklardır: Tarım ve balıkçılık takvimi, pazarlar, kışlık hazırlamak, yemek pişirmek ve sofraya birlikte oturmak. Sağlık açısından ilgi daha önce, Amerikalı fizyolog Ancel Keys’le başlamıştı. Keys’in 1958’de başlayan Yedi Ülke Çalışması, yedi ülkede beslenme ile kalp hastalığını karşılaştırdı. Sonuçlar, Girit gibi yerlerde kalp hastalığının az görülmesini zeytinyağı, sebze, tahıl, baklagil ve balığa dayanan, etin az yer aldığı sofralarla ilişkilendirdi.

UNESCO Somut Olmayan Kültürel MirasKartı aç

MerakTarih

Kahve bitkisi Etiyopya’nın yaylalarında kendiliğinden yetişir, ama kahve ilk kez 15. yüzyılın sonlarında Yemen’de sevilen bir içeceğe dönüştü. Kahvehaneler oradan bütün Osmanlı dünyasına yayıldı ve 1554’te İstanbul’a ulaştı.

Kahve içtiği bilinen ilk kişiler, geceleri ibadet ederken uyanık kalmak için ondan yararlanan Yemenli sufilerdi. Keçilerinin kahve meyvesi yedikten sonra hareketlendiğini fark eden çobanın hikâyesi ise yazılı kaynaklarda ilk kez 1671’de görülür; ona bir efsane olarak bakmak daha doğrudur. Osmanlı tarihçisi İbrahim Peçevi’ye göre İstanbul’un ilk kahvehanesini 1554’te Tahtakale’de Halepli Hakem ile Şamlı Şems adlı iki Arap tüccar açtı. Kahvehaneler kısa sürede sohbet edilen, oyun oynanan, haber alınıp verilen yerlere dönüştü. Bu hareketlilik yöneticileri kaygılandırdı: II. Selim 1567’de, III. Murad 1583’te vergi ve yasaklarla kahveyi sınırlamaya çalıştı; IV. Murad ise daha sonra kahvehaneleri tümüyle kapattı.

Kültür tarihi (coffee)Kartı aç

Sıradaki kartElisha Otis, 1854’te New York’taki Crystal Palace’ta asansörün güvenli olabileceğini kanıtladı: yüksekteki bir platformun üzerinde dururken onu taşıyan halatı kestirdi. Platform yalnızca kısa bir mesafe düştü, ardından geliştirdiği emniyet kilidi onu olduğu yerde tuttu. Halat kopsa bile yolcuların düşmesi gerekmiyordu.Devam et →