Değişen iklim

İklim

İklimin nasıl işlediğini, nasıl değiştiğini ve canlıları nasıl etkilediğini anlatan bilgiler.

Bu konudaki kartlarSayfa 3Ek açıklama ve kaynaklar

İlgili konular

Başka hangi konulara bakabilirsiniz?

Bu başlıktaki kartlar aşağıda. İsterseniz ilgili konulardan biriyle devam edin.

AzimOkuma seçeneği
DinginlikOkuma seçeneği
MerakOkuma seçeneği
MerakOkyanus

Argo, dünya okyanuslarında sürüklenen 4.000’e yakın robot şamandıradan oluşan bir filodur. Şamandıralar 2.000 metre kadar derine inip yeniden yükselir, bu sırada suyun sıcaklığını ve tuzluluğunu ölçer. Her biri verilerini yüzeyde uyduyla gönderir; herkes bu verileri ücretsiz kullanabilir.

Tipik bir şamandıra döngüsünün büyük bölümünü yaklaşık 1.000 metre derinlikte sürüklenerek geçirir, sonra 2.000 metreye iner ve yüzeye çıkarken suyu ölçer; her döngü yaklaşık on gün sürer. Program 2000’lerin başında başladı ve Kasım 2007’de açık okyanuslara yayılmış 3.000 şamandıra hedefine ulaştı. Adını Yunan mitolojisindeki İason’un gemisi Argo’dan alır; çünkü şamandıralar deniz seviyesini ölçen Jason uydularıyla birlikte çalışır. Daha yeni Biyojeokimyasal Argo şamandıraları oksijeni, asitliği, besin maddelerini ve okyanustaki mikroskobik bitkilerin yeşil pigmenti klorofili ölçen algılayıcılar da taşır. Argo’dan önce derin okyanus ölçümlerinin çoğu birkaç işlek rotadaki gemilerden gelirdi; bugün bilim insanları bütün okyanusun nasıl ısındığını izleyebiliyor.

MerakBilim

Antarktika’da sondajla çıkarılan buz, Dünya ikliminin en az 1,2 milyon yıl geriye uzanan kesintisiz bir kaydını saklıyor. Avrupalı Beyond EPICA ekibi Ocak 2025’te Little Dome C’de yaklaşık 2,8 kilometre derinlikte ana kayaya ulaştı. Buzun üstteki 2.480 metresi sırasıyla okunabiliyor, en derindeki buz ise bozulmuş durumda.

Beyond EPICA, Avrupa’nın Antarktika’daki buz sondajı projesi EPICA’nın devamıdır. EPICA’nın 1996–2004 arasında yakınlardaki Dome C’de sondajla çıkardığı buz sütunu, yaklaşık 800.000 yıllık buza ulaşmıştı. Bilim insanları daha eski buz arıyordu, çünkü yaklaşık 1,2 milyon ile 700.000 yıl önce arasında buzul çağlarının ritmi değişti: Buzul dönemleri kabaca 41.000 yılda bir gelirken 100.000 yılda bir gelmeye başladı. Orta Pleistosen Geçişi denen bu değişimin nedeni hâlâ tartışılıyor. Kar sıkışıp buza dönüşürken içinde küçük hava kabarcıkları hapsolur. Böylece buz, karbondioksit ve metan dâhil eski atmosferden gerçek örnekler saklar; buzun kendisi de geçmişteki sıcaklıkları kaydeder. Buz şimdi Avrupa’daki laboratuvarlarda inceleniyor.