Bakteriler, çevrelerinde kendi türlerinden kaç hücre bulunduğunu algılayabilir. Her hücre ortama sinyal molekülleri salar; bu moleküller yeterince birikince bütün grup belirli davranışları aynı anda başlatır. Buna çoğunluk algılama (quorum sensing) denir.

American Society for Microbiology / NIH

Kartın devamı

Adındaki “quorum” sözcüğü, bir toplantının karar alabilmesi için gereken en az üye sayısı, yani yeter sayı anlamına gelir. Olgu ilk kez 1970’te, bugün Aliivibrio fischeri adıyla bilinen, ışık saçan bir deniz bakterisinde gözlendi. Bu bakteri ancak kalabalıkken ışık verir; örneğin Hawaii’de yaşayan küçük bir mürekkep balığının ışık organının içinde. Tek başına ışıyan bir hücre enerjisini boşa harcamış olurdu. Terimi 1994’te mikrobiyologlar Claiborne Fuqua, Stephen Winans ve Peter Greenberg ortaya attı. Bonnie Bassler da 1998-2001 arasında pek çok bakteri türünün bu tür sinyaller kullandığını, bazılarının başka türlerle bile bu yolla haberleştiğini gösterdi. Hastalık yapan bakteriler saldırmak için çoğu zaman yeter sayıya ulaşmayı beklediğinden, araştırmacılar bakteriyi öldürmek yerine bu sinyalleri engelleyen ilaçlar üzerinde çalışıyor.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: American Society for Microbiology / NIH

İlgili kaynak: Quorum algılama

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakBilim

ABD’nin batısında yetişen bazı bristlecone çamları 4.800 yaşından büyüktür; yani Mısır’daki Keops Piramidi’nden bile yaşlıdırlar.

Bilinen en yaşlı canlı örnek, Methuselah lakaplı ağaçtır ve Doğu Kaliforniya’daki White Mountains’ta yetişir. Yıllık halkaları sayıldığında 4.850 yaşından büyük olduğu anlaşılmıştır; zarar görmesin diye tam yeri gizli tutulur. Keops Piramidi MÖ 2560 dolaylarında yapıldı, yani Methuselah filizlendikten birkaç yüzyıl sonra. Bristlecone çamları, kireçtaşına benzeyen dolomit kayasının ince ve kuru toprağında, başka bitkilerin pek yaşayamadığı yerlerde son derece yavaş büyür; bu da onları rekabetten ve yangından korur. Yoğun ve reçineli odunları böceklere, mantarlara ve çürümeye direnir; ölen ağaçlar bile binlerce yıl ayakta kalabilir. 1964’te Nevada’da bir araştırmacı, sonradan Prometheus adı verilen bir ağacı kesti ve en az 4.862 halka saydı; bu ağaç o güne kadar bilinen en yaşlı ağaç çıktı.

Ikigai DailyKartı aç

MerakBilim

Birçok incir ağacını yalnızca minicik incir arıları tozlaştırabilir. Bu arılar kapalı incirin içine girer ve orada saklı duran yüzlerce çiçeğe ulaşır.

İncir aslında tek bir meyve değil, içi minicik çiçeklerle kaplı, kapalı bir çiçek topluluğudur. Boyu bir iki milimetreyi geçmeyen dişi incir arısı, incirin ucundaki dar delikten içeri girer ve bu sırada çoğu zaman kanatlarını kaybeder. İçerideki çiçekleri tozlaştırır, yumurtalarını bırakır ve orada ölür. Yavrular incirin içinde çiftleşir; yeni dişiler üzerlerinde polenle başka bir ağaca gider. İncir türlerinin çoğu kendine özgü bir arı türüne bağlıdır ve bu ortaklığın on milyonlarca yıllık olduğu düşünülür. Aydın yöresinde üreticiler bugün de bahçelerine erkek incir, yani ilek dalları asar; böylece arılar kurutmalık İzmir tipi incirleri tozlaştırır. Bu işe ilekleme denir. Bahçelerde yetişen incirlerin çoğu ise arıya hiç gerek duymadan olgunlaşır.

USDA Forest Service / Royal SocietyKartı aç

DinginlikBilim

Deniz çayırları deniz tabanının yalnızca binde birini kaplar, ama okyanus tortullarına gömülen karbonun yaklaşık onda biri onların payıdır. Deniz çayırları kıyı sularında, su altında yetişen çiçekli bitkilerdir.

Alg olan deniz yosunlarının aksine deniz çayırlarının kökü, yaprağı ve çiçeği vardır; Antarktika dışındaki bütün kıtaların sığ kıyı sularında yetişirler. Yaprakları akıntıyı yavaşlatır, böylece ince tanecikler dibe çöker; kökleri de deniz tabanını bir arada tutar. Ölen yapraklar ve kökler oksijeni az olan çamura gömülür ve orada çok yavaş çürür; bu yüzden içlerindeki karbon yüzyıllarca hapsolabilir. Kıyı bitkilerinin bu yolla depoladığı karbona “mavi karbon” denir. Türkiye kıyıları da dahil olmak üzere Akdeniz’de Posidonia oceanica çayırları, binlerce yıl boyunca kök ve tortudan kalın katmanlar örer. 19. yüzyılın sonlarından bu yana dünyada bilinen deniz çayırı alanlarının beşte birinden fazlası tarama, kirlilik ve kıyı yapılaşması yüzünden yok oldu.

NOAAKartı aç

DinginlikBilim

Kelp ormanları bitkilerden değil, soğuk kıyı sularında yetişen dev esmer alglerden oluşur. Birçok balığa, omurgasıza, foka ve deniz samuruna barınak olur.

Kelpler büyük esmer alglerdir. Kökleri yoktur; onun yerine kayaya pençe gibi tutunan bir tabanları vardır. Gazla dolu küçük keseler de yapraksı kısımlarını ışığa doğru ayakta tutar. Dev kelp günde 60 santimetreye kadar uzayabilir ve boyu 30 metreyi geçebilir; su yüzeyinde, bir ormanın ağaç tepeleri gibi bir örtü oluşturur. Kelp ormanları Kaliforniya ve Şili’den Güney Afrika’ya, Avustralya’ya ve Norveç’e kadar soğuk kıyılarda yetişir. Kuzey Pasifik’te deniz samurları, kelpleri kemiren deniz kestanelerini yiyerek bu ormanları korur. Samurların kürkleri için avlanıp yok edildiği yerlerde deniz kestaneleri çoğaldı ve ormanları çıplak kayalığa çevirdi.

NOAA Okyanus HizmetiKartı aç

MerakTarih

Amazon kara toprağı ya da terra preta, insan eliyle oluşmuş, alışılmadık derecede verimli, kapkara bir topraktır. Yerli yerleşimlerinin çevresinde kuşaklar boyunca biriken odun kömürü, çanak çömlek kırıkları, kemikler ve yemek artıkları, yağmur ormanının yoksul toprağını zenginleştirdi.

Terra preta, Portekizcede “kara toprak” demektir. Bu topraklar yaklaşık MÖ 450 ile MS 950 arasında Amazon Havzası’nın pek çok yerinde oluştu; koyu katman yer yer bir iki metre derinliğe iner. Yağmur ormanının sıradan toprağı yoksuldur, çünkü şiddetli yağmurlar besinleri yıkayıp götürür. Odun kömürü ise neredeyse hiç çözünmez; besini ve suyu yüzyıllarca toprakta tutar. Yöredeki çiftçiler bu toprağı bugün de kullanıyor. Terra preta, arkeologların Amazon’a bakışını da değiştirdi: Burası el değmemiş bir vahşi doğa değil, kalabalık ve yerleşik toplulukların biçimlendirdiği bir yerdi. Bilim insanları bugün aynı yöntemi, tarım atıklarından yapılıp yoksul topraklara karıştırılan “biyokömür”le taklit etmeye çalışıyor.

MIT / Amazonian dark earth researchKartı aç

Sıradaki kartMors alfabesi her harfi kısa ve uzun işaretlerden oluşan bir desenle yazar; böylece bir mesaj tıkırtı, ses, ışık ya da elektrik sinyali olarak yol alabilir. 1840’lardan itibaren elektrikli telgrafla uzak mesafelere mesaj göndermeyi mümkün kıldı.Devam et →