Ikigai Daily
Menü
AzimBilgi

İngiliz mucit James Dyson, tozu havadan döndürerek ayıran torbasız bir elektrikli süpürge üzerinde yaklaşık beş yıl çalıştı; kendi anlatımına göre işe yarayan tasarımdan önce 5.126 prototip başarısız oldu. Büyük üreticiler fikri geri çevirince süpürgeyi sonunda kendi şirketiyle piyasaya çıkardı.

İcatlar tarihi

TeknolojiBiyografi

Kartın devamı

Dyson’ın aklına bu fikir 1978’de, kendi süpürgesinin torbası tozla doldukça emişini yitirdiğini fark edince geldi. Kereste fabrikalarında ve sanayide kullanılan siklon ayırma yöntemini uyarladı: hızla dönen hava tozu dışarıya doğru savurur, toz bir hazneye düşer ve torbaya gerek kalmaz. Kendi anlatımına göre 5.127 prototip yaptı ve yalnızca sonuncusu işe yaradı. İngiliz üreticiler tasarımı geri çevirdi; Dyson’a göre nedenlerden biri, yedek torba satışından elde ettikleri kârdı. İlk sürüm G-Force, bir lisans anlaşmasıyla 1986’da Japonya’da satışa çıktı; Dyson 1993’te de kendi makinesi DC01’i Britanya’da piyasaya sürdü.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: İcatlar tarihi

İlgili kaynak: James Dyson
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakTeknoloji

Oyuncu Hedy Lamarr ile besteci George Antheil 1942’de, düşmanın radyoyla yönlendirilen torpidoların sinyalini bozmasını önleyen bir yöntemin patentini aldı: Sinyal sürekli frekans değiştiriyordu. Bugün Bluetooth da bu frekans atlama ilkesini kullanıyor.

1914’te Viyana’da doğan Lamarr, Hollywood’da “dünyanın en güzel kadını” diye tanıtılan bir yıldız oldu; ama oynadığı rollerden sıkılıyor, evinde icatları için ayrı bir masa tutuyordu. Otomatik piyanolar için yazdığı bir eserle tanınan Antheil, verici ile torpidonun 88 frekans arasında aynı sırayla atlamasını, pianola rulolarına benzer delikli şeritlerle sağlamayı önerdi; 88, piyanodaki tuş sayısıydı. ABD Donanması fikri rafa kaldırdı, patentin süresi de ikisine bir kuruş kazandırmadan doldu. Frekans atlama sonradan askerî ve sivil telsiz iletişiminde yaygınlaştı; Bluetooth da bu yöntemi kullanıyor. Lamarr, ölümünden on dört yıl sonra, 2014’te ABD Ulusal Mucitler Onur Listesi’ne alındı.

İcatlar tarihiKartı aç
AzimBiyografi

Bangladeş asıllı Amerikalı yapı mühendisi Fazlur Rahman Khan, geliştirdiği “tüp” sistemleriyle çok yüksek binaları daha ucuza yapılabilir hâle getirdi. Bu sistemlerde kulenin dış duvarları birlikte çalışarak rüzgâra karşı koyar. Chicago’daki John Hancock Center ile bugünkü adı Willis Tower olan Sears Tower bu fikirle yükseldi.

Khan’dan önce gökdelenlerin çoğu, içeriden çelik kolon ve kirişlerle kurulan sağlam bir iskelete dayanıyordu; bina yükseldikçe rüzgârda sallanmaması için gereken çelik de artıyordu. Khan’ın çerçeveli tüp sisteminde kolonlar binanın dış çevresine sık aralıklarla dizilir ve derin kirişlerle birbirine bağlanır. Böylece bütün dış duvar, zemine sağlamca oturmuş, içi boş ve rijit tek bir boru gibi davranır. Chicago’daki Skidmore, Owings & Merrill firmasında bu fikrin farklı biçimlerini geliştirdi: John Hancock Center’da (1969) tüp, cepheye yerleştirilmiş dev X biçimli çaprazlarla güçlendirildi; Sears Tower’da (1973) ise dokuz tüp bir demet gibi bir araya getirildi. Khan 1929’da Dakka’da doğdu, 1982’de öldü.

Fazlur Rahman KhanKartı aç
MerakBilim

ABD Donanması’na bağlı bir laboratuvarda çalışan matematikçi Gladys West, uydu verilerinden Dünya’nın gerçek biçiminin giderek daha doğru modellerini çıkaran bilgisayar programları yazdı. Bu çalışma, GPS gibi uydu konum sistemlerinin temellerinden birini oluşturdu.

West, Virginia’nın kırsalında ailesinin çiftliğinde büyüdü ve burs kazanarak Virginia State College’a girdi. 1956’da Virginia’daki Dahlgren Donanma Deneme Alanı’na matematikçi olarak alındı ve orada 42 yıl çalıştı. Dünya kusursuz bir küre değildir: ekvatorda şişkindir ve yerçekimi yerden yere değişir. Bilim insanları gerçek biçimini jeoitle, yani okyanusların yalnızca yerçekiminin etkisiyle alacağı yüzeyle tanımlar; konumlar ve yükseklikler bu yüzeye göre ölçülür. West, 1970’lerin ortasından başlayarak bir IBM Stretch bilgisayarını bu biçimi giderek daha kesin hesaplayacak şekilde programladı. Bunun için, radar yükseklik ölçümü projesini yönettiği Seasat ve Geosat gibi uyduların verilerini kullandı. Katkısı ancak 2018’de, ABD Hava Kuvvetleri Uzay ve Füze Öncüleri Onur Listesi’ne alındığında geniş kitlelerce bilindi.

Gladys WestKartı aç
AzimUzay

Dorothy Vaughan, NASA’nın öncülü NACA’da ırk ayrımı yüzünden ayrı çalıştırılan Siyah kadın matematikçilerin ekibi West Area Computers’ı yönetti ve 1949’da kurumun ilk Siyah amiri oldu. Elektronik bilgisayarlar gelince FORTRAN programlama dilini hem kendisi öğrendi hem ekibine öğretti.

Vaughan, İkinci Dünya Savaşı sırasında, 1943’te Virginia’daki Langley laboratuvarına bir “insan bilgisayar” olarak girdiğinde matematik öğretmeniydi; insan bilgisayarlar mühendislerin hesaplarını elle yapan çalışanlardı. Virginia’daki ırk ayrımı yasaları yüzünden West Area Computing biriminin Siyah kadınları beyaz meslektaşlarından ayrı çalışıyor, ayrı yemek yiyor, ayrı tuvalet kullanıyordu. Vaughan 1949’da birimin başına vekâleten getirildi ve NACA’nın ilk Siyah amiri oldu. 1958’de NACA’nın yerini NASA alınca ayrı birim kaldırıldı. Vaughan yeni kurulan Analiz ve Hesaplama Bölümü’ne geçti, usta bir FORTRAN programcısı oldu ve küçük uyduları yörüngeye taşıyan Scout roketi üzerinde çalıştı. 1971’de emekli oldu. Hikâyesi, Margot Lee Shetterly’nin 2016’da yayımlanan Gizli Sayılar (Hidden Figures) kitabı ve ondan uyarlanan filmle geniş kitlelere ulaştı.

Dorothy VaughanKartı aç
AzimBiyografi

NASA mühendisi Christine Darden, ses hızını aşan uçakların yarattığı gök gürültüsüne benzer patlamaları, yani sonik patlamaları önceden hesaplayan bilgisayar programları yazdı. Araştırmaları, uçağın burnu ve kanatları yeniden biçimlendirilirse bu patlamaların yerde daha yumuşak duyulabileceğini gösterdi.

Hampton Institute’ta matematik okuyan Darden, 1967’de NASA’nın Langley Araştırma Merkezi’ne mühendisler için hesap yapan bir “insan bilgisayar” olarak girdi. Mühendisliğe geçmek için yöneticilerini zorladı ve 1970’lerde bunu başardı. Sonik patlama, uçağın burnundan, kanatlarından ve kuyruğundan çıkan şok dalgalarının birleşip yere tek ve sert bir darbe olarak ulaşmasıyla oluşur. Darden’ın programları bu dalgaları modelledi ve dalgaların birleşmesini önleyen biçimleri gösterdi; böylece yerdekiler daha hafif bir gümbürtü duyar. 1983’te George Washington Üniversitesi’nde mühendislik doktorası aldı, 1989’dan itibaren NASA’nın sonik patlama ekibini yönetti ve 50’den fazla makale yazdı. İlk uçuşunu 28 Ekim 2025’te yapan NASA’nın X-59 uçağı tam da bu fikri sınamak için yapıldı. Hikâyesi Margot Lee Shetterly’nin Gizli Sayılar (Hidden Figures) kitabında da anlatılır.

Christine DardenKartı aç
Sıradaki kartMargaret Hamilton, Apollo uzay araçlarındaki bilgisayarların uçuş yazılımını yazan MIT ekibini yönetti. Apollo 11 Ay’a alçalırken bilgisayar aşırı yüklenince yazılım öncelikli olmayan işleri bıraktı ve inişin kritik işlerini sürdürdü.Devam et →