AzimÖykü

Dorothy Vaughan, NASA’nın öncülü NACA’da ırk ayrımı yüzünden ayrı çalıştırılan Siyah kadın matematikçilerin ekibi West Area Computers’ı yönetti ve 1949’da kurumun ilk Siyah amiri oldu. Elektronik bilgisayarlar gelince FORTRAN programlama dilini hem kendisi öğrendi hem ekibine öğretti.

Dorothy Vaughan

Kartın devamı

Vaughan, İkinci Dünya Savaşı sırasında, 1943’te Virginia’daki Langley laboratuvarına bir “insan bilgisayar” olarak girdiğinde matematik öğretmeniydi; insan bilgisayarlar mühendislerin hesaplarını elle yapan çalışanlardı. Virginia’daki ırk ayrımı yasaları yüzünden West Area Computing biriminin Siyah kadınları beyaz meslektaşlarından ayrı çalışıyor, ayrı yemek yiyor, ayrı tuvalet kullanıyordu. Vaughan 1949’da birimin başına vekâleten getirildi ve NACA’nın ilk Siyah amiri oldu. 1958’de NACA’nın yerini NASA alınca ayrı birim kaldırıldı. Vaughan yeni kurulan Analiz ve Hesaplama Bölümü’ne geçti, usta bir FORTRAN programcısı oldu ve küçük uyduları yörüngeye taşıyan Scout roketi üzerinde çalıştı. 1971’de emekli oldu. Hikâyesi, Margot Lee Shetterly’nin 2016’da yayımlanan Gizli Sayılar (Hidden Figures) kitabı ve ondan uyarlanan filmle geniş kitlelere ulaştı.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Dorothy Vaughan

İlgili kaynak: Dorothy Vaughan

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

AzimBiyografi

Annie Easley, 1955’te NASA’nın öncülü NACA’ya hesapları elle yapan bir “insan bilgisayar” olarak girdi, sonra programcı oldu. Yazdığı kodlar, sonradan Voyager ve Cassini gibi sondaları uzaya gönderecek Centaur roket kademesine ve enerji ile batarya araştırmalarına destek verdi.

Easley 1933’te Alabama’nın Birmingham kentinde doğdu. Ohio’nun Cleveland kentindeki Lewis Uçuş İtki Laboratuvarı’na girdiğinde, yaklaşık 2.500 çalışan arasındaki yalnızca dört Siyah çalışandan biriydi. Hesap işini makineler devralınca FORTRAN ve SOAP programlama dillerini öğrendi. Centaur, ilk kademe yakıtını bitirdikten sonra ateşlenen bir roket kademesidir ve sıvı hidrojeni sıvı oksijenle yakan ilk kademe oydu; Easley’nin programları bu kademenin çözümlemelerine destek verdi. Enerji alanındaki çalışmaları arasında hibrit araçlar için yapılan ilk batarya araştırmalarını destekleyen benzetimler de vardı. Tam gün çalışırken 1977’de Cleveland State Üniversitesi’nde matematik lisansını tamamladı. Eşit istihdam fırsatı danışmanı olarak ayrımcılık şikâyetlerinin çözülmesine yardım etti; kız öğrencileri ve azınlıklardan gelen gençleri bilime yönlendirdi. 1989’da emekli oldu.

Annie EasleyKartı aç

AzimBiyografi

Matematik doktorası alan ilk Siyah Amerikalı kadınlardan Evelyn Boyd Granville, IBM’de ABD’nin ilk uydu ve insanlı uzay uçuşu projeleri olan Vanguard ve Mercury için yörünge hesaplayan bilgisayar programları yazdı. Daha sonra Apollo programında da çalıştı.

Granville, Washington’da büyüdü, Smith College’da matematik ve fizik okudu ve 1949’da Yale’de doktorasını tamamladı. Siyah Amerikalı kadınlar arasında ondan önce matematik doktorası alan tek kişi 1943’te Euphemia Lofton Haynes’ti; Marjorie Lee Browne da aynı yıl doktorasını bitirdi. Üst düzey akademik görevlerin kapısı Siyah kadınlara kapalı olduğundan Fisk Üniversitesi’nde ders verdi, ardından 1956’da IBM’e geçti. Şirketin Washington’daki Vanguard Hesaplama Merkezi’nde yörünge matematiğini bilgisayar programlarına dönüştürdü; daha sonra North American Aviation’da Apollo için yörünge hesapları üzerinde çalıştı. 1967’den itibaren California Eyalet Üniversitesi’nde (Los Angeles) profesör olarak çalıştı, öğretmenler için bir matematik ders kitabını birlikte yazdı ve küçük çocuklara yönelik matematik programları düzenledi. 2023’te, 99 yaşında öldü.

Evelyn Boyd GranvilleKartı aç

MerakTeknoloji

Oyuncu Hedy Lamarr ile besteci George Antheil 1942’de, düşmanın radyoyla yönlendirilen torpidoların sinyalini bozmasını önleyen bir yöntemin patentini aldı: Sinyal sürekli frekans değiştiriyordu. Bugün Bluetooth da bu frekans atlama ilkesini kullanıyor.

1914’te Viyana’da doğan Lamarr, Hollywood’da “dünyanın en güzel kadını” diye tanıtılan bir yıldız oldu; ama oynadığı rollerden sıkılıyor, evinde icatları için ayrı bir masa tutuyordu. Otomatik piyanolar için yazdığı bir eserle tanınan Antheil, verici ile torpidonun 88 frekans arasında aynı sırayla atlamasını, pianola rulolarına benzer delikli şeritlerle sağlamayı önerdi; 88, piyanodaki tuş sayısıydı. ABD Donanması fikri rafa kaldırdı, patentin süresi de ikisine bir kuruş kazandırmadan doldu. Frekans atlama sonradan askerî ve sivil telsiz iletişiminde yaygınlaştı; Bluetooth da bu yöntemi kullanıyor. Lamarr, ölümünden on dört yıl sonra, 2014’te ABD Ulusal Mucitler Onur Listesi’ne alındı.

İcatlar tarihiKartı aç

MerakTeknoloji

Nisan 1970’te Apollo 13’te, Dünya’dan 300.000 km’den fazla uzakta bir oksijen tankı patladı ve üç astronot iki kişilik ay modülüne sığınmak zorunda kaldı. Yerdeki mühendisler, komuta modülünün kare hava filtrelerini ay modülünün yuvarlak yuvalarına uydurmanın yolunu yalnızca araçta bulunan malzemelerle bulmak zorundaydı.

Üç kişinin iki kişilik bir araçta nefes alması karbondioksiti tehlikeli düzeylere doğru tırmandırıyordu; ay modülünde bu gazı tutan lityum hidroksit kutuları da yetmiyordu. Ed Smylie’nin yönettiği mühendisler, araçta olduğu bilinen malzemelerle bir bağlantı parçası tasarladı: plastik poşetler, uçuş planının kapağından karton, koli bandı, bir uzay giysisi hortumu ve bir çorap. Görev Kontrol talimatları telsizden mürettebata adım adım okudu ve düzenek işe yaradı. Cankurtaran olarak tasarlanmamış ay modülü, Jim Lovell, Jack Swigert ve Fred Haise’i yaklaşık dört gün hayatta tuttu; üçü de 17 Nisan 1970’te sağ salim okyanusa indi. NASA bu göreve sonradan “başarılı bir başarısızlık” dedi.

NASAKartı aç

MerakUzay

John Glenn 1962’deki uçuşundan önce, elektronik bilgisayarın yaptığı yörünge hesaplarını NASA matematikçisi Katherine Johnson’ın elle kontrol etmesini istedi. Johnson rakamların doğru olduğunu söylerse uçmaya hazır olduğunu belirtti. Glenn, Dünya’nın çevresinde dolanan ilk Amerikalı oldu.

Johnson 1953’ten itibaren Virginia’daki Langley araştırma merkezinde, önce NASA’nın öncülü NACA’da, sonra NASA’da çalıştı. İşe, hesapları elle yapan ve çoğu kadınlardan oluşan “insan bilgisayarlar” arasında, siyahi matematikçilerin ayrı tutulduğu West Area Computing biriminde başladı. Alan Shepard’ın 1961’deki uçuşunun rotasını hesapladı, Glenn’in yörüngesini doğruladı, ardından Apollo 11’in Ay yolculuğu üzerinde çalıştı. 1970’te Apollo 13 arızalanınca hazırladığı yedek prosedürler ve çizelgeler mürettebatın sağ salim dönmesine yardım etti. 1986’da emekli oldu, 2015’te Başkanlık Özgürlük Madalyası’nı aldı; 2016’da yayımlanan Gizli Sayılar kitabı ve filmiyle geniş kitlelerce tanındı. 2020’de 101 yaşında öldü.