Tacoma Narrows Köprüsü, ABD’nin Washington eyaletinde, açılışından yalnızca dört ay sonra, 7 Kasım 1940’ta çöktü: Saatte yaklaşık 64 kilometre hızla esen rüzgâr, köprünün hafif ve esnek yol kısmını kopana dek büktü. Bu felaket, mühendislerin uzun köprüleri rüzgâra karşı tasarlama biçimini değiştirdi.

Tacoma, Washington, 7 Kasım 1940

Kartın devamı

Köprü açıldığı günden itibaren rüzgârda öyle çok sallandı ki halk ona “Dörtnala Koşan Gertie” (Galloping Gertie) lakabını taktı. Son sabah aşağı yukarı dalgalanma, şiddetli bir burulmaya dönüştü; yerel bir fotoğrafçı dükkânının sahibi bu anları filme aldı. Kimse ölmedi; yolda kalan bir arabadaki köpek ise kurtarılamadı. Çöküş sık sık rezonansla açıklanır, ama mühendisler bugün bunu “aeroelastik çırpınma” (flutter) olarak tanımlar: Burulan köprü ile rüzgâr birbirine enerji aktararak hareketi büyüttü. İnceleme kurulunda aerodinamikçi Theodore von Kármán da vardı. 1950’de açılan yeni köprüde rüzgârın içinden geçebildiği derin, kafes kirişli bir yapı kullanıldı; uzun köprülerin rüzgâr tünelinde sınanması da standart hâle geldi.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Tacoma Narrows Bridge

İlgili kaynak: Tacoma Narrows Bridge (1940)

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakMühendislik

Hipokaust, Romalıların yerden ısıtma sistemiydi: bir ocak, küçük ayaklar üzerine oturtulmuş zeminin altına sıcak hava gönderir, bazı yapılarda bu hava duvarlardaki boşluklardan da yükselirdi. Böylece hamamlar ve varlıklı evler ısınırdı.

Adı, Yunanca “alttan ısıtılan” anlamındaki sözcüklerden gelir. Zeminin altında, pilae denen küçük tuğla ya da taş ayaklar sıra sıra dizilirdi; odanın dışındaki bir ocak sıcak havayı ve dumanı bu alçak boşluğa gönderirdi. Duvarlara yerleştirilen içi boş kutu tuğlalar ise ısıyı yukarı taşıyıp dışarı atardı. Romalı yazarlar, MÖ 1. yüzyılın başlarında yaşamış varlıklı bir iş insanı olan Sergius Orata’yı ısıtmalı “asma hamamların” mucidi sayar; ama tarihçiler, zemini bu yolla ısıtan ilk kişinin o olduğundan şüphelidir. Mimar Vitruvius, MÖ 1. yüzyılın sonlarında böyle hamamların nasıl yapılacağını anlattı; sistem Britanya’dan Kuzey Afrika’ya kadar imparatorluğun her yanına yayıldı. Ateşi sürekli yanık tutmak için bol yakıt ve bu işi yapan köleler ya da hizmetkârlar gerekiyordu.

HypocaustKartı aç

MerakTasarım

Anglepoise masa lambası, İngiliz mühendis George Carwardine’in 1932’de tasarladığı bir lambadır ve hangi açıda bırakırsanız orada kalır. Eklemli kollarının ağırlığını yaylar dengeler; başlık hafif bir dokunuşla yer değiştirir, sonra olduğu yerde durur.

Carwardine, araç süspansiyonu üzerine uzmanlaşmış bir otomobil tasarımcısı ve danışmandı; yayların bir yükü nasıl dengede tuttuğunu iyi biliyordu. Lambanın neredeyse her açıda yerinde kalmasını sağlayan bir yay ve kol düzeni kurdu, Temmuz 1932’de de patent başvurusu yaptı. 1934’te tasarımın lisansını Redditch’teki yay üreticisi Herbert Terry and Sons’a verdi. Firmanın 1935’te ev kullanımı için çıkardığı dört yaylı 1227 modeli çok sevildi. 1937’de Norveçli Luxo firması kendi versiyonunu üretmeye başladı. Bir Luxo lambası daha sonra Pixar’ın ilk kısa filmi Luxo Jr.’ın (1986) başrolüne çıktı; stüdyonun logosunda bugün hâlâ zıplayan masa lambası oradan gelir.

Anglepoise lampKartı aç

MerakBilim

Bulut odası, gözle görülmeyen yüklü parçacıkları görünür kılar: Buharla dolu havadan geçen bir parçacık, arkasında jet uçaklarının bıraktığı iz gibi minik damlacıklardan bir çizgi bırakır. Aygıtı İskoç fizikçi Charles Wilson icat etti; çekilen fotoğraflar sayesinde yeni parçacıklar keşfedildi.

Wilson’ın fikri 1894’te Ben Nevis Dağı’nın zirvesinde doğdu: Bulutların üzerine düşen gölgelerin çevresinde beliren renkli ışık halkaları, onu bulutları laboratuvarda yeniden oluşturmaya yöneltti. Odada nemli hava ani bir genleşmeyle soğutulur ve buhar damlacığa dönüşmenin eşiğine gelir. İçinden geçen yüklü bir parçacık hava moleküllerinden elektron koparır; geride iyon denen yüklü atomlardan bir çizgi kalır ve damlacıklar bu iyonların üzerinde oluşur. Wilson ilk izleri 1911’de fotoğrafladı. Odanın çevresine bir mıknatıs konunca izler kıvrılır; kıvrımın yönü ve keskinliği parçacığın yükünü ve momentumunu ele verir. Carl Anderson 1932’de bu tür izlerden yola çıkarak antimaddenin bilinen ilk parçacığı olan pozitronu keşfetti. Wilson da bu aygıt sayesinde 1927 Nobel Fizik Ödülü’nü paylaştı.

Cloud chamberKartı aç

MerakTarih

Neil Armstrong 20 Temmuz 1969’da Ay’dan telsizle “Houston, burası Sükûnet Üssü. Kartal indi” dediğinde, sesi Dünya’ya yaklaşık 1,3 saniye sonra ulaştı. Radyo dalgaları ışık hızıyla yol alır, Ay ise Dünya’dan yaklaşık 384.000 km uzaktadır.

Kartal, Armstrong ile Buzz Aldrin’i Ay yüzeyine indiren Ay modülünün adıydı. Işık, dolayısıyla radyo dalgaları da saniyede 300.000 km’ye yakın yol alır. Ay’ın ortalama uzaklığı 384.400 km kadar olduğu için sinyalin bir yöne gitmesi yaklaşık 1,28 saniye sürer. Bu yüzden Houston’daki Görev Kontrol Merkezi’yle yapılan konuşmalarda her cevap, kaçınılmaz olarak 2,6 saniye kadar gecikmeyle geliyordu. Sinyalleri Kaliforniya’daki Goldstone ile Avustralya’daki Honeysuckle Creek ve Parkes istasyonlarının dev çanak antenleri aldı. İlk adımların en net televizyon görüntüleri Avustralya’dan geldi ve yayını tahminen 600 milyon kişi canlı izledi. Astronotlar Ay’dan ayrılmadan önce yüzeye, ışığı geldiği yöne geri yansıtan bir panel yerleştirdi. Bilim insanları bugün de bu panele lazer gönderip ışığın dönüş süresini ölçüyor; Ay’ın Dünya’dan her yıl yaklaşık 3,8 cm uzaklaştığını bu ölçümler sayesinde biliyoruz.

Ikigai DailyKartı aç

MerakTeknoloji

Apollo Yönlendirme Bilgisayarı, astronotları Ay’a götürürken yalnızca 4 kilobayt kadar yazılabilir, 72 kilobayt kadar da kalıcı bellekle çalışıyordu. Programlar belleğe elle örülerek işlenmişti: “Halat bellek” denen bu yöntemde tel minicik bir mıknatıs halkanın içinden geçiyorsa 1, yanından geçiyorsa 0 anlamına geliyordu.

Bilgisayarı MIT Enstrümantasyon Laboratuvarı tasarladı, Raytheon şirketi üretti. Silikon yongaları, yani entegre devreleri kullanan ilk bilgisayarlardan biriydi ve 28 litrelik bir hacme sığıyordu. Belleği, 16 bitlik, yani 16 ikili basamaktan oluşan “sözcüklerle” ölçülürdü: 2.048 yazılabilir, 36.864 kalıcı sözcük. Apollo 11, 20 Temmuz 1969’da Ay’a inerken bilgisayar 1202 ve 1201 alarmları verdi. İnişten vazgeçmek gerekirse diye bir radar açık bırakılmıştı; bu radar, bilgisayarın işlem zamanını boşuna harcayıp onu aşırı yüklüyordu. J. Halcombe Laning’in tasarladığı işletim sistemi, acil olmayan işleri bırakıp bir anda yeniden başladı; iniş programları ise çalışmayı sürdürdü. Bu yüzden Görev Kontrol Merkezi mürettebata inişe devam etmesini söyledi. Uçuş yazılımını Margaret Hamilton’ın yönettiği bir ekip yazmıştı; Hamilton 2016’da ABD’nin en yüksek sivil nişanlarından Başkanlık Özgürlük Madalyası’nı aldı. Bilgisayarın gücü, 1970’lerin sonundaki ilk ev bilgisayarlarınınkine yakındı.