Doğa: alıntılar, bilgiler ve düşünceler - 5. sayfa

İlgili konular

Bu konuya ve bağlantılı başlıklara göz atın.

Kartlar konu ve okuma biçimi üzerinden birbirine bağlanır. Aşağıdan devam edin ya da ilgili bir konuyu açın.

AzimOkuma biçimi

DinginlikOkuma biçimi

MerakOkuma biçimi

Q2046

DinginlikBilim

‘Haksızca karalanan’ bulutları savunmak için 2005’te kurulan Bulut Takdir Derneği, üyelerinin tuhaf ve çalkantılı bir oluşumu gösteren fotoğraflarını topladı. 2017’de Dünya Meteoroloji Örgütü bu oluşumu ‘asperitas’ adıyla Uluslararası Bulut Atlası’na ekledi.

İz, 2006’da Iowa’nın Cedar Rapids kentinden gelen bir fotoğrafla başladı: Alttan bakılan azgın bir denizi andıran bir gökyüzü. Manifestosu ‘masmavi gök düşüncesiyle savaşmaya’ ant içen derneğin kurucusu Gavin Pretor-Pinney, sınıflandırmayı yıllarca savundu ve Latince ‘pürüzlülük’ anlamındaki ‘asperitas’, atlasa 1951’den beri eklenen ilk yeni ad oldu. Fotoğraf makinesi ve sabrı olan amatörler, bilimin başvuru kitaplarına hâlâ satır yazdırabiliyor.

AsperitasKartı aç

Q2048

DinginlikZihin

Orman anaokulunda sınıf yoktur: Üç-altı yaş arası çocuklar günü hemen her havada ağaçların arasında geçirir; çamurla, dallarla, iple ve kendi muhakemeleriyle öğrenirler. Fikir, 1950’lerin başında Danimarkalı bir anneye atfedilir.

Ella Flatau’nun mahalle çocuklarına ormanda göz kulak olma alışkanlığı bir akıma dönüştü: Almanya ‘Waldkindergarten’ları 1993’te resmen tanıyıp devlet desteğinin önünü açtı ve son sayımlara göre 1.500’ü aşkın orman anaokulu işletiyor. İskandinav özdeyişi şudur: Kötü hava yoktur, kötü giysi vardır. Savunucular dengeye, risk muhakemesine ve dinginliğe işaret eder; daha sessiz ders ise güvenle ilgilidir — eline gerçek bir orman verilen küçük çocuklar, çoğunlukla bu güvene layık olur.

Forest kindergartenKartı aç

Q2050

MerakZihin

İnsan dikkatinin sekiz saniyeye — ‘bir Japon balığından kısaya’ — indiği iddiası, kaynakları bulunamayan 2015 tarihli bir pazarlama raporuna dayanır. Japon balıklarıysa öğretilen yolları ve yemek saatlerini aylarca hatırlar.

BBC’nin istatistikçileri o ünlü sayıların peşine düştüğünde iz, verilerin nereden geldiğini söyleyemeyen bir istatistik sitesinde bitti; adı geçen psikologlar böyle bir şeyi hiç ölçmemişti. Dikkatin küçülecek tek bir süresi yok — göreve göre uzar ve çöker; aynı insanın öğlen telefonda kaybolup gece yarısına dek roman okuyabilmesi bundandır. Japon balığıysa bir özrü hak ediyor: Laboratuvarlar onu tam da iyi öğrenip iyi hatırladığı için kullanır.

Attention span mythKartı aç

Q2061

MerakBilim

Ocak 2025’te Antarktika’daki Little Dome C’de sondaj yapan bir Avrupa ekibi 2.800 metre derinlikte ana kayaya ulaştı ve en az 1,2 milyon yılı kapsayan kesintisiz bir buz kaydı çıkardı — türümüz var olmadan çok önce yağmış kar.

Her katman kendi çağının gerçek havasından kabarcıklar taşır; yani karot, kadim atmosferlerin doğrudan arşividir — ve gezegenin buzul çağı ritminin yaklaşık bir milyon yıl önce neden gizemli biçimde yavaşladığını açıklayabilir. Karotlar bir buzkıranla, eksi elli derecede Avrupa’ya taşındı; on ülkedeki laboratuvarlar onları okumaya başladı. En dipteki karışmış metreler daha da yaşlı çıkabilir. Bir yerlerde, bir dondurucuda, insanlıktan önceki hava duruyor.

Beyond EPICAKartı aç

Q2067

MerakTarih

Rivayete göre Oxford’daki New College’ın ortaçağ salonuna yeni meşe kirişler gerektiğinde, yüzyıllar önce tam bu amaçla dikilmiş meşeler bulundu. Arşivler hikâyeyi başka türlü anlatıyor — ve gerçek, sessizce daha güzel.

Salonun çatısı 1865’te gerçekten meşeyle yenilendi ve kolej 1400’lerde edinilmiş meşe korularına gerçekten sahipti. Ama sevilen ayrıntıları — amaçla dikilmiş koruyu, ormancının ‘ne zaman soracaksınız diye bekliyorduk’ sözünü — destekleyen hiçbir kayıt yok. Arşivlerin gösterdiği şey daha sıradan: Beş yüzyıl sürdürülmüş sabırlı bir orman bakımı; bu da gerektiğinde ortada hep iyi kereste olması demekti. Efsane bir planı över; gerçek bir alışkanlığı. Ve anlaşılan o ki asıl güçlü öngörü, alışkanlıktır.

New College oaksKartı aç

Q2071

MerakBilim

1968 Noel arifesinde, Apollo 8 Ay’ı dolanırken astronot Bill Anders bir fotoğraf makinesi kaptı ve Dünya’yı Ay ufkunun üzerinde yükselirken yakaladı — kara uzayda küçük, mavi bir yuva. ‘Earthrise’ gelmiş geçmiş en etkili fotoğraflardan biri oldu.

Mürettebat Ay’ı fotoğraflamak üzere eğitilmişti ve o an senaryoda yoktu: Manzara pencerelerden kayıp giderken renkli film telaşla bulundu. Anders görevi sonradan tek cümleye indirdi — onca yolu Ay’ı keşfetmeye gitmişlerdi ve asıl keşfettikleri Dünya olmuştu. Fotoğrafın çevre hareketini ateşlediği yaygın kabul görür; ilk Dünya Günü on altı ay sonra kutlandı.

Earthrise, 1968Kartı aç