Ikigai DailySanat, bilim, tarih, sürpriz
İkinci kez bakmayı ödüllendiren; daha büyük bir dünyaya kapı aralayan bilgiler, eserler ve keşifler.
Editörün notu
Merak, tanıdık olan yerinden biraz oynadığında başlar. Bu seçki; bildiğimizi sandığımız şeylere yeniden bakmanın yararlı şaşkınlığını bulmak için bilim, sanat, dil ve tarih arasında dolaşır.
Q0437Radyo, tek bir sesin aynı anda milyonlarca eve ulaşmasını sağladı — müzik ve haber taşıdı, ama propaganda da; 20. yüzyıla güçlü, yeni bir ikna aracı verdi.
Q0438İlk televizyon küçük ve deneysel görünüyordu; ama araç daha sonra seçimleri, Ay’a inişleri, savaşları, futbol maçlarını ve gündelik eğlenceyi oturma odalarına taşıdı. Küresel önemi şuydu: Milyonlar aynı anı aynı anda izleyebildi. Telefonun bu ortak dikkat alışkanlığını miras aldı. Ekran yalnızca kültürü göstermedi; onu düzenlemeye de yardım etti.
Q0439Manhattan Projesi, İkinci Dünya Savaşı sırasında ilk nükleer silahları yaptı; savaşı bitirdi ve atom çağını açtı — küresel siyaseti kalıcı olarak değiştiren bir bilim.
Q04401953’te Watson ve Crick, Rosalind Franklin’in görüntülerinden yararlanarak DNA’nın çifte sarmalını ortaya koydu — yaşamın talimatlarını nasıl kopyalayıp aktardığını gösteren yapı.
Q04411986 Çernobil felaketi, gizliliğin ve kusurlu tasarımın bedelini gösterdi: Bir reaktör patlaması radyasyonu Avrupa’ya yaydı ve resmî güvencelere olan güveni sarstı.
Q0442Akıllı telefon; fotoğraf makinesinin, haritanın, müzik çaların, not defterinin, banka şubesinin, gazetenin ve bilet makinesinin yerini alabilir. Aynı küçük nesne artık işi, parayı, hafızayı ve ilişkileri aracılar. Kullanışlıdır, güçlüdür ve yorucudur; kolaylık tek bir ekranda toplandıkça bağımlılık da aynı yerde yoğunlaşabilir.
Q044316 Aralık 1947’de Bell Labs ilk transistörü yaptı — hantal vakum tüplerinin yerini alan ve ardından gelen her bilgisayar ile telefonu mümkün kılan minik bir anahtar.
Q04441965’te Gordon Moore, bir çipteki transistör sayısının yaklaşık her iki yılda bir ikiye katlandığını fark etti. ‘Moore Yasası’, bütün bilişim çağını sürükleyen, kendini gerçekleştiren bir hedefe dönüştü.
Q044529 Ekim 1969’da ARPANET ilk mesajını gönderdi; sistem ‘LOGIN’in iki harfinden sonra çöktü, böylece çevrimiçi ilk sözcük yalnızca ‘LO’ oldu — mütevazı bir internet doğuşu.
Q0446Ray Tomlinson, 1971’de ilk ağ e-postasını gönderdi ve kullanıcıyı ana bilgisayardan ayırmak için ‘@’ işaretini seçti — neredeyse unutulmuş bir simgeyi diriltti; o artık her yerde.
Q0447IBM’in 1956’daki RAMAC 350’si, bir gardırop büyüklüğündeki dolapta 5 MB depolayan ilk ticari sabit diskti — bugün bir telefon, cepte binlerce katını taşıyor.
Q04481958–59’da Jack Kilby ve Robert Noyce, tümleşik devreyi birbirinden bağımsız olarak icat etti — birçok bileşeni tek bir çipe sığdıran, modern elektroniği mümkün kılan sıçrayış.
Q0449Intel’in 1971’deki 4004’ü, ilk ticari mikroişlemciydi — 2.300 transistörle tek bir çip üzerinde koca bir bilgisayarın beyni; bugünkü telefonlardaki milyarlarcanın atası.
Q0450Linux, 1991’de bir öğrencinin serbestçe paylaştığı bir hobi olarak başladı. Bugün, dünyanın sunucularının, telefonlarının ve süper bilgisayarlarının çoğunu sessizce çalıştırır — gezegen ölçeğinde açık işbirliği.
Q04511975’te Kodak mühendisi Steven Sasson ilk dijital kamerayı yaptı: 0,01 megapiksellik siyah-beyaz fotoğrafları banda kaydeden, ekmek kızartma makinesi büyüklüğünde bir kutu. Kodak, bu icadın kendi film işini tehdit edebileceğini gördüğü için onu uzun süre vitrine çıkarmadı.
Q0452Bir mesaj telefonundan çıkıp sokakların ve denizlerin altındaki kablolardan geçerek çok uzakta ışıkla taşınan veri olarak varabilir. Fiber optik, internetin büyük kapasiteye ulaşmasını bakır sinyallerin sınırından kurtardı. Bulut dediğimiz şeyin altında hâlâ denizleri aşan cam lifler, bakım ekipleri ve fiziksel bir dünya vardır.
Q0453İlk barkod taraması, 26 Haziran 1974’te Ohio’da bir paket sakızı okuttu — dükkânları, tedarik zincirlerini ve küresel ticareti yeniden düzenleyecek küçük bir ‘bip’.
Q04541973’te Xerox PARC’ta geliştirilen Ethernet, bilgisayarları yerel ağlara bağlamanın standardını belirledi — bağlı dünyanın çoğunu hâlâ birbirine bağlayan sessiz tesisat.
Q0455İlk kez 1960’ta gösterilen lazer, meşhur biçimde ‘bir problem arayan bir çözüm’dü — şimdi çeliği keser, diskleri okur, ameliyat yapar ve internetin ışığını taşır.
Q0456Bluetooth, adını, kabileleri birleştiren 10. yüzyıl Danimarka kralı Harald ‘Bluetooth’ Gormsson’dan alır — tıpkı teknolojinin aygıtları birleştirmesi gibi. Logosu bile onun baş harflerini rünlerle birleştirir.
Q0457İlk web sitesi 6 Ağustos 1991’de yayına girdi ve yalnızca World Wide Web’in ne olduğunu açıklıyordu — sayfalar hakkında bir sayfa; ardından gelen her şeyin tohumu.
Q0458IBM’in Simon’ı (1992), yaygın olarak ilk akıllı telefon sayılır — uygulamaları, e-postası ve takvimi olan dokunmatik ekranlı bir telefon; iPhone’dan on beş yıl önce geldi.
Q0459GPS, ABD ordusu için kuruldu; sonra 2000’de tümüyle sivillere açıldı — bir savunma sistemini bütün dünya için ücretsiz seyre çevirdi; her telefonda çalışır.
Q0460İlk bilgisayar virüsü Creeper (1971), ARPANET’te zararsızca ‘Ben creeper’ım, yakalayabilirsen yakala’ yazdırdı — ve onu kovalayacak ilk antivirüs olan Reaper’a ilham verdi.
