On the Pacific island of Yap, large limestone discs with a hole in the centre, called rai, have long served as valuables in important exchanges. Some are taller than a person, so ownership changes without moving them: everyone knows who owns each stone.
Rai stones
The story behind the card
The stones were quarried mainly on Palau, hundreds of kilometres away, and brought back by canoe and raft on dangerous voyages. A stone's value depends on its size and workmanship, but above all on its history: who fetched it, and whether lives were lost bringing it home. The largest surviving stone is 3.6 metres across and weighs about four tonnes. In the 1870s the Irish-American trader David O'Keefe helped bring stones to Yap on his ship in return for dried coconut and sea cucumbers. An old account tells of a rai that sank during transport yet kept changing hands, since everyone agreed it was still there. The economist Milton Friedman compared this to gold that stays in a bank vault while its ownership changes. Rai are still exchanged in traditional ways today.
Türkçe oku
Pasifik'teki Yap adasında rai denen, ortası delik büyük kireç taşı diskler, önemli alışverişlerde uzun zamandır değerli bir ödeme aracı olarak kullanılır. Bazıları insan boyundan büyük olduğu için el değiştirirken yerinden oynatılmaz; hangi taşın kime ait olduğunu herkes bilir.
Taşlar çoğunlukla yüzlerce kilometre uzaktaki Palau'da ocaklardan çıkarıldı ve tehlikeli yolculuklarla kanolar ve sallarla getirildi. Bir taşın değeri büyüklüğüne ve işçiliğine, ama en çok da geçmişine bağlıdır: onu kim getirdi, getirilirken can kaybı yaşandı mı? Bugün ayakta kalan en büyük taşın çapı 3,6 metre, ağırlığı yaklaşık 4 tondur. 1870'lerde İrlanda asıllı Amerikalı tüccar David O'Keefe, kurutulmuş hindistancevizi ve deniz hıyarı karşılığında gemisiyle Yap'a taş taşıdı. Eski bir anlatıya göre taşıma sırasında denize batan bir rai bile, herkes onun hâlâ orada olduğunu kabul ettiği için el değiştirmeyi sürdürdü. İktisatçı Milton Friedman bu düzeni, sahibi değişirken banka kasasından hiç çıkmayan altına benzetmişti. Rai taşları bugün de geleneksel yollarla el değiştiriyor.
