Ikigai Daily
Menü
MerakBilgi

Pasifik’teki Yap adasında rai denen, ortası delik büyük kireç taşı diskler, önemli alışverişlerde uzun zamandır değerli bir ödeme aracı olarak kullanılır. Bazıları insan boyundan büyük olduğu için el değiştirirken yerinden oynatılmaz; hangi taşın kime ait olduğunu herkes bilir.

Rai stones

TicaretKültürMühendislikTarih

Kartın devamı

Taşlar çoğunlukla yüzlerce kilometre uzaktaki Palau’da ocaklardan çıkarıldı ve tehlikeli yolculuklarla kanolar ve sallarla getirildi. Bir taşın değeri büyüklüğüne ve işçiliğine, ama en çok da geçmişine bağlıdır: onu kim getirdi, getirilirken can kaybı yaşandı mı? Bugün ayakta kalan en büyük taşın çapı 3,6 metre, ağırlığı yaklaşık 4 tondur. 1870’lerde İrlanda asıllı Amerikalı tüccar David O’Keefe, kurutulmuş hindistancevizi ve deniz hıyarı karşılığında gemisiyle Yap’a taş taşıdı. Eski bir anlatıya göre taşıma sırasında denize batan bir rai bile, herkes onun hâlâ orada olduğunu kabul ettiği için el değiştirmeyi sürdürdü. İktisatçı Milton Friedman bu düzeni, sahibi değişirken banka kasasından hiç çıkmayan altına benzetmişti. Rai taşları bugün de geleneksel yollarla el değiştiriyor.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Rai stones

İlgili kaynak: Rai taşları
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakMimarlık

İstanbul’da 537’de Konstantinopolis’in katedrali olarak tamamlanan Ayasofya, mimarlık tarihinin en etkili iç mekânlarından birine sahiptir. Büyük kubbesi, yuvarlak bir kubbenin kare bir plana oturmasını sağlayan pandantiflere, yani kavisli üçgen duvar parçalarına dayanır; kubbenin eteğindeki 40 pencere içeriyi ışıkla doldurur.

İmparator I. Justinianus, 532’deki ayaklanmada eski kilise yanınca yenisini yaptırdı. Tasarımı, matematik ve mekanikte usta iki bilgin, Trallesli Anthemios ile Miletli İsidoros üstlendi; yapı altı yıldan kısa bir sürede bitirildi. Kubbenin çapı 31 metre kadardır, tepesi zeminden 55 metreye yükselir. Tarihçi Prokopios, kubbenin taş duvarlara oturmadığını, gökten altın bir zincirle sarkıtılmış gibi durduğunu yazmıştı. 558’deki depremlerde ilk kubbenin bir bölümü çöktü; yerine daha yüksek ve daha dik bir kubbe yapıldı. Yapı 900 yılı aşkın süre katedral olarak kullanıldı; 1453’teki Osmanlı fethinden sonra camiye, 1934’te müzeye dönüştürüldü ve 2020’den bu yana yeniden camidir.

Hagia SophiaKartı aç
MerakMimarlık

Kuzey Etiyopya’daki Lalibela’nın on bir kilisesi, Orta Çağ’da tek parça volkanik kayadan oyuldu. Her biri derin hendeklerin içinde yukarıdan aşağıya biçimlendirildi; kiliseler bugün de Etiyopyalı Hristiyanların hac yeridir.

Gelenek, kiliseleri 12. yüzyılın sonu ile 13. yüzyılın başında hüküm süren Zagwe hanedanından Kral Gebre Meskel Lalibela’ya bağlar; arkeologlara göre bazı bölümler daha eskidir ve yapım sırası hâlâ tartışılıyor. Efsaneye göre kral, Selahaddin Eyyubi’nin 1187’de Kudüs’ü almasından sonra burayı yeni bir Kudüs olarak tasarladı. Bölgedeki pek çok yer, adını Ürdün Nehri’nden alan bir dere gibi, Kutsal Kitap’tan gelen adlar taşır. Ustalar önce hendek kazarak bir kaya bloğunu çevresinden ayırdı, sonra odaları, sütunları, pencereleri ve kapıları bu bloğun içinden oydu. En ünlü kilise olan Bete Giyorgis, yukarıdan bakıldığında haç biçimindedir. Tünellerle birbirine bağlanan kiliseler bugün de her gün kullanılıyor. UNESCO, kiliseleri 1978’de Dünya Mirası Listesi’ne aldı.

Rock-Hewn Churches, LalibelaKartı aç
MerakArkeoloji

1992’de İngiltere’nin Suffolk bölgesinde bulunan Hoxne Definesi, Britanya’da bugüne kadar çıkan en büyük geç Roma altın ve gümüş definesidir: takılar, kaşıklar ve karabiberliklerle birlikte 15 bine yakın sikke. MS 5. yüzyılın başında toprağa gömülmüştü.

Metal dedektörü meraklısı emekli bahçıvan Eric Lawes, defineyi 16 Kasım 1992’de, çiftçi Peter Whatling’in kaybettiği çekici aramasına yardım ederken buldu. Gümüş kaşıklar ve altın sikkeler görününce kazmayı bıraktı ve buluntuyu bildirdi. Böylece arkeologlar ertesi gün, eşyaların çoğu hâlâ çürümüş bir meşe sandığın içinde yerli yerindeyken kazı yapabildi. En geç tarihli sikkeler, definenin MS 407’den sonra, Roma’nın Britanya’daki egemenliği sona ererken gömüldüğünü gösteriyor. Hazinenin en ilginç parçaları arasında dört gümüş karabiberlik var; biri zarif bir kadının büstü biçiminde yapılmış ve “İmparatoriçe” adıyla anılıyor. İçlerinde büyük olasılıkla Hindistan’dan gelen karabiber vardı. Lawes ile Whatling, 1,75 milyon sterlinlik ödülü paylaştı. Define bugün Londra’daki British Museum’da.

Hoxne HoardKartı aç
MerakMimarlık

Fujian tulouları, Çin’in güneydoğusunda Hakka ve Minnan topluluklarının sıkıştırılmış topraktan yaptığı yuvarlak ya da kare biçimli dev evlerdir. Kale gibi kapalı tek bir halka, ortak bir avlunun çevresinde bütün bir sülaleyi, bazen birkaç yüz kişiyi barındırırdı.

Tuloların çoğu 12. ile 20. yüzyıllar arasında Fujian’ın güneybatısındaki tepelik bölgede yapıldı. Haydutların ve sülaleler arası kavgaların eksik olmadığı bu yerlerde, bir kale gibi kapanabilen bir ev emeğe değerdi. Üç ila beş kat yüksekliğindeki duvarlar, tahta kalıpların arasına toprak dövülerek kat kat yükseltildi. Dışarıya tek bir kapı ve birkaç pencere açılır; içeride ise her katı ahşap galeriler dolaşır. Her aile zeminden en üst kata kadar kendi odalarına sahipti; avluda kuyu ve sülalenin atalarını andığı salon bulunurdu. En büyük tuloular 800 kişiye kadar barındırabiliyordu. UNESCO, 46 tuloyu 2008’de Dünya Mirası listesine aldı.

Fujian tulouKartı aç
MerakTicaret

İpek Yolu tek bir yol değil, Çin’i 1.500 yılı aşkın bir süre boyunca Orta Asya, Hindistan, İran ve Akdeniz’e bağlayan kervan ve deniz yollarından oluşan bir ağdı. Bu yollardan ipek ve baharatın yanı sıra dinler, icatlar ve hastalıklar da geçti.

Bu ad, yolların kendisinden çok daha yenidir: “Seidenstraße”, yani “İpek Yolu” adını 1877’de Alman coğrafyacı Ferdinand von Richthofen koydu. Ticaret, MÖ 2. yüzyıldan itibaren Çin’de Han Hanedanı döneminde gelişti. Elçiler ve kervanlar Kaşgar ve Semerkant gibi vaha kentlerinden geçerek batıya uzanan yollar açtı; gemiler de Çin, Hint, Arap ve Doğu Afrika limanlarını birbirine bağladı. Yolun tamamını gidip gelen tüccar azdı; mallar elden ele geçerek ilerlerdi. Budizm bu yollardan Çin’e ulaştı, kâğıt yapımı önce İslam dünyasına, sonra Avrupa’ya yayıldı. 14. yüzyılda vebanın da bu yolları izleyerek Karadeniz’e ve Avrupa’ya ulaştığı düşünülüyor.

Silk RoadsKartı aç
Sıradaki kartOrta Çağ İngiltere’sinde kraliyet hazinesi hesaplarını çetele çubuklarıyla tutardı: bir tahta parçasına açılan çentikler tutarı gösterir, sonra çubuk boyuna ikiye yarılırdı. Her taraf bir yarıyı saklardı; yalnızca gerçek eşler birbirine tam oturduğu için iki parça borcu kanıtlardı.Devam et →