Japonların ichi-go ichi-e sözü kabaca “bir kez, bir buluşma” demektir ve çay seremonisinden gelir: aynı insanlar yeniden bir araya gelse bile her buluşma tektir, aynen tekrarlanamaz.

Japon deyişi

Kartın devamı

Düşünce 16. yüzyılın çay ustası Sen no Rikyū’ya dayanır. Öğrencisi Yamanoue Sōji, konukların ev sahibine, bu buluşma ömürde bir kez yaşanacakmış gibi davranması gerektiğini yazmıştı. 1858’de hem çay ustası hem de şogunluk hükûmetinin başındaki devlet adamı olan Ii Naosuke, çay üzerine yazdığı bir kitapta sözü bugünkü dört karakterli biçimine kavuşturdu; aynı ev sahibi ve konuklar yeniden buluşsa bile geçmiş bir buluşmanın aynen yaşanamayacağını anlattı. Bugün bu söz çay odasının çok dışında da, her karşılaşmanın değerini bilmek için kullanılıyor.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Ichi-go ichi-e

İlgili kaynak: Japon çay seremonisi

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

DinginlikDil

Toki Pona, Kanadalı dilbilimci Sonja Lang’in icat edip 2001’de internette paylaştığı bir dildir ve yalnızca 120-140 kadar temel sözcükle idare eder. Geri kalan her şey bu sözcükler birleştirilerek anlatılır: Örneğin arkadaşa “iyi insan” denir.

Lang, Toki Pona’yı biraz da hayatının zor bir döneminde kendi düşüncelerini sadeleştirmek için yarattı; Taoculuğun sadelik anlayışından da esinlendi. Dilin adı “iyi dil” ya da “sade dil” demektir. Sözcüklerin çoğu birbirine yakın birkaç anlam taşır: “Moku” hem yiyecek hem yemek yemek hem de içmek anlamına gelir. Sözcük sayısının kesin olmamasının nedeni şu: Lang’in 2014’te yayımladığı Toki Pona: The Language of Good adlı kitapta 120 kadar sözcük vardı; 2021’de konuşanların dili gerçekte nasıl kullandığına dayanan bir sözlük bunlara yenilerini ekledi. Toki Pona’nın internette küçük ama canlı bir topluluğu var; 2022’de uluslararası ISO dil listesinde “tok” koduyla kendine ait bir yer edindi.

Toki PonaKartı aç

DinginlikKültür

Japonca “inemuri”, çoğu zaman “orada bulunurken uyumak” diye çevrilir: Toplantıda ya da başka bir iş ve sosyal ortamda kısa süre uyuklayan kişi, o ortamın parçası sayılmaya devam eder. Bu, herhangi bir yerde uyuyakalmak demek değildir; uyuyan kişinin gerektiğinde hemen kendine gelip ortama dönmesi beklenir.

Kelime Japoncada 居眠り diye yazılır: “i” orada bulunmak, “nemuri” ise uyku demektir. Cambridge Üniversitesi’nde Japon toplumunu inceleyen ve Japonya’da uyku üzerine pek çok çalışma yayımlayan Brigitte Steger, “inemuri”nin yazısız kurallara bağlı olduğunu anlatır. Kişinin mevkii ne kadar yüksekse uyuklaması da o kadar hoş görülür. Uzun bir oturumda başı düşen kıdemli bir yönetici ya da milletvekili, kendini işine adamış, yorgunluktan bitap düşmüş biri olarak bile görülebilir; genç bir çalışana ise bu kadar hoşgörü gösterilmez. Uyuyan kişinin düzgün oturması ve seslenildiğinde cevap verebilecek kadar “orada” kalması beklenir. Kalabalık banliyö trenlerinde sık görülür, ama iş yerinde bir erdem sayılmaz; yalnızca hoş görülen bir alışkanlıktır.

InemuriKartı aç

DinginlikDil

İngilizcedeki “nice” sözcüğü, Latincede “bilmeyen” demek olan nescius’tan Fransızca yoluyla gelir. 1300 dolaylarında İngilizceye girdiğinde “aptal, cahil” anlamındaydı; sonra “çekingen”, “titiz” ve “kesin” gibi anlamlardan geçti, “hoş” anlamı ancak 18. yüzyılda yerleşti.

Sözlüklere göre değişim kabaca şöyle ilerledi: 1300 dolaylarında “aptal” ve “çekingen”, 14. yüzyılın sonunda “titiz, zor beğenen”, 1400 dolaylarında “narin”, 16. yüzyılda “kesin, özenli”. Bu son anlam, “a nice distinction” (ince bir ayrım) deyiminde hâlâ yaşar. “Hoş, keyifli” anlamı 1769’dan, “nazik, düşünceli” anlamı 1830 dolaylarından itibaren kayıtlara geçti. Eski anlamlar yenileriyle bir süre yan yana yaşadı; Oxford İngilizce Sözlüğü, 16. ve 17. yüzyıl metinlerinde sözcüğün hangi anlamda kullanıldığını kestirmenin çoğu zaman zor olduğunu belirtir. Dilbilimciler, olumsuz bir anlamın olumluya dönmesine anlam iyileşmesi der; tersine, yani anlam kötüleşmesine bir örnek “silly”dir: Eski İngilizcede “mutlu, kutsanmış” demekti. Jane Austen yeni anlamın yayılışını romanına taşıdı. 1817’de yayımlanan Northanger Manastırı’nda genç Catherine Morland okuduğu gotik romana “the nicest book in the world” (dünyanın en güzel kitabı) deyince Henry Tilney onunla tatlı tatlı alay eder ve bu sözcüğün artık “her şeye uyduğunu” söyler.

Merriam-WebsterKartı aç

DinginlikZihin

“Uyaranla tepki arasında bir boşluk vardır. Bu boşlukta tepkimizi seçme gücümüz yatar.”

Viktor Frankl (1905–1997), Auschwitz’ten sağ çıkmış Avusturyalı bir psikiyatristtir. 1946’da yazdığı İnsanın Anlam Arayışı’nda, karşılaştığımız duruma nasıl bir tavır alacağımızı seçme özgürlüğünü kimsenin elimizden alamayacağını savunur. Söz bu yüzden ona çok yakışır, ama yazılarında hiç bulunamamıştır. Amerikalı psikolog Rollo May, uyaranla tepki arasındaki bu duraksamayı 1963’te anlatmıştı. Stephen Covey düşünceyi 1989’da Frankl’ın adıyla birlikte yaygınlaştırdı; sonradan onu bir kütüphane kitabında okuduğunu, ama yazarını unuttuğunu söyledi.

Commonly misattributed to Viktor Frankl; wording popularised by later writersKartı aç

DinginlikZihin

Balta unutur, ağaç unutmaz.

Bu atasözü Zimbabve’deki Şona halkına aittir. Cape Town Üniversitesi’nden dilbilimci G. Fortune sözü 1955’te yayımladığı Şona dilbilgisinde kaydetti; oradaki hâlinde unutmayan, kesilmiş ağacın kütüğüdür. Şair Maya Angelou 1997’deki bir deneme kitabında kısa hâlini kullanınca söz İngilizcede de yayıldı. Anlattığı şey incitmenin iki yüzüdür: vuran çabucak unutur, yarayı alan ise izini yıllarca taşır. Türkçedeki “Kılıç yarası geçer, dil yarası geçmez” sözü de acının, ona yol açanda değil, onu yaşayanda kaldığını anlatır.

Şona atasözü (Zimbabve)Kartı aç

Sıradaki kartHaftada bir kez 15 dakika yürüyen ve yürürken onları huşuyla dolduran şeylere dikkat eden yaşlılar, sekiz hafta içinde daha çok sevinç, gündelik hayatta da daha az sıkıntı bildirdi. 60 kişilik bu 2020 çalışmasında katılımcılar, yürüyüşte çektikleri özçekimlerde kendilerine giderek daha az yer verdi.Devam et →