Ikigai DailyAz söz, çok şey
Farklı dillerden ve kültürlerden atasözleri. Birkaç kelimeye sığan deneyimler ve öğütler.
İlgili konular
Bu başlıktaki kartlar aşağıda. İsterseniz ilgili konulardan biriyle devam edin.
Almancası: “Übung macht den Meister.” Meister (usta) sözü eski zanaat loncalarından gelir: Çırak (Lehrling) önce kalfa (Geselle) olur, yıllarca çalıştıktan sonra ustalığa yükselebilirdi. Anadolu’daki Ahi loncalarında da aynı çırak, kalfa, usta basamakları vardı. Atasözü bu yolu dört kelimeye sığdırır: Ustalık doğuştan verilmez, tekrar ede ede kazanılır. İngilizler “practice makes perfect” der; Türkçede de yakın bir söz vardır: “İşleyen demir pas tutmaz.”
Fransızcası: “Petit à petit, l’oiseau fait son nid.” Kuş yuvasına her seferinde bir çöp taşır; tek bir çöp ilerleme gibi görünmez, ama sonunda ortada bir yuva vardır. Söz, yavaş ilerleyen bir işte sabır aşılamak için söylenir; İngilizler de bunun için “Roma bir günde kurulmadı” der. Türkçede tam karşılığı var: “Damlaya damlaya göl olur.”
İspanyolcası: “No hay mal que por bien no venga.” İspanyolcada en sık başvurulan tesellilerden biridir; bir plan suya düştüğünde ya da kötü bir haber geldiğinde söylenir. İngilizcedeki “her bulutun gümüş bir astarı vardır” sözü gibi, yaşanan aksiliği yok saymaz; yalnızca içinden henüz göremediğimiz bir iyilik çıkabileceğini hatırlatır. Türkçede neredeyse kelimesi kelimesine karşılığı var: “Her şerde bir hayır vardır.”
Rusçası: “Терпение и труд всё перетрут” (terpeniye i trud vsyo peretrut), kelimesi kelimesine “sabır ve emek her şeyi öğütür”. Trud ile peretrut arasındaki kafiye sözü akılda tutmayı kolaylaştırır; en bilinen Rus atasözlerinden biridir. Rusçada suyla ilgili bir eşi de vardır: “Damla taşı deler.” Türkçede aynı düşünceyi “Sabırla koruk helva olur” sözü anlatır: Ekşi koruk bile sabırla tatlıya döner.
Söz büyük olasılıkla ortaçağ İran tasavvuf şiirinden gelir. On ikinci yüzyıl şairleri Senâî ile Attâr’ın anlattığı bir hikâyede bir hükümdar, kederli günlerinde içini ferahlatacak bir söz ister; bilgeler de ona üzerinde “Bu da geçer” yazan bir yüzük verir. Aynı hikâye Yahudi halk anlatılarında Kral Süleyman’la anlatılır. Türkçede söz, tekke ve hat geleneğinde sevilen “Bu da geçer yâ Hû” biçimiyle yaşar: Ne sıkıntı sonsuza dek sürer ne de mutluluk.
Çok eski bir Türk atasözüdür: Kaşgarlı Mahmud’un 1070’lerde derlediği Dîvânu Lugâti’t-Türk’te “tama tama köl bolur” biçiminde geçer. Küçük birikimlerin sabırla bir araya gelince büyük bir şeye dönüştüğünü anlatır; para biriktirmekten bir şey öğrenmeye kadar, yavaş ama düzenli her çaba için söylenir. İngilizcede “many a little makes a mickle” (azar azar çok olur), Fransızcada “petit à petit, l’oiseau fait son nid” (kuş yuvasını azar azar yapar) denir.
Yeni Zelanda’daki Maorilerin bir whakataukī’si, yani atasözüdür; toplantılarda, okullarda ve konuşmalarda sık sık söylenir. Geleneğe göre 17. yüzyılda ülkenin kuzey ucunda yaşayan Te Aupōuri kabilesinden Meri Ngaroto’ya aittir ve daha uzun bir sözün sonudur: O söz, keten bitkisinin göbeği koparılırsa çan kuşunun nerede öteceğini sorar. “He tangata” sözünün üç kez tekrarlanması, Maori hitabetinde vurgu yapmanın bir yoludur. Türkçede Şeyh Edebali’ye atfedilen “İnsanı yaşat ki devlet yaşasın” sözü de insanı her şeyin önüne koyar.
“Sabreden derviş muradına ermiş”, Türkçenin en bilinen atasözlerinden biridir. Derviş, İslam’ın tasavvuf geleneğine bağlı bir tarikatın üyesidir; semasıyla tanınan Mevlevilik bunun bir örneğidir. Dervişler sabırları ve sade yaşamlarıyla bilinirdi; bu yüzden atasözündeki derviş, sakin sakin bekleyebilen herkesi temsil eder. Aynı düşünce Türkçede “Sabrın sonu selamettir” sözünde de vardır. Arapçadaki “Sabır, ferahlığın anahtarıdır” ve İngilizcedeki “Bekleyen her şeye kavuşur” sözleri de aynı şeyi söyler.
