Ikigai DailyGeçmiş hâlâ burada
Bugünü biçimlendirmeyi sürdüren imparatorluklar, icatlar, kırılmalar ve gözden kaçmış hayatlar.
Bu odada
Kartlar hem konu hem ruh hâli üzerinden birbirine bağlanır. Aşağıdaki sırayı izleyin ya da arşivin komşu bir köşesine geçin.
Q0545Franz Ferdinand’ın 1914’te Saraybosna’da öldürülmesi, Birinci Dünya Savaşı’nın fitilini ateşledi — ittifaklar ağı yoluyla dünyayı tutuşturan tek bir kurşun.
Q0546Britanya Hindistanı 1947’de Hindistan ve Pakistan olarak bölündüğünde, yaklaşık 15 milyon insan yeni sınırların ötesine kaçtı ve yüz binlerce kişi öldü — tarihteki en büyük göçlerden biri.
Q0547İkinci Dünya Savaşı’nın dehşetinin ardından 1948’de kabul edilen İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, ilk kez, her insana ait olması amaçlanan hakları ortaya koydu.
Q0548Ekim 1962’de on üç gün boyunca Küba Füze Krizi, ABD ile SSCB’yi nükleer savaşın eşiğine getirdi — Soğuk Savaş’ın felakete en çok yaklaştığı an.
Q05492003’te tamamlanan İnsan Genomu Projesi, insan DNA’sının ilk tam okumasını üretti — biyolojiyi, tıbbı ve kendimize dair duygumuzu dönüştüren ortak bir referans haritası.
Q0550Sokrates hiçbir şey yazmadı; onu yalnızca öğrencileri, başta Platon aracılığıyla tanıyoruz — bu yüzden alıntıladığımız ‘Sokrates’ her zaman bir başkasının gözünden görülür.
Q0551Yaklaşık MS 80’de tamamlanan Kolezyum, gladyatör oyunları ve gösteriler için 80.000’e kadar seyirci alabiliyordu — kitlesel eğlence için kurulmuş, hâlâ ayakta duran bir Roma mühendisliği.
Q0552Kara Ölüm büyük olasılıkla Orta Asya’da başladı; sonra 1340’larda ticaret yollarından Avrupa’ya taşındı — kısmen, ortaçağ ticaretini mümkün kılan ağlar boyunca.
Q0553Yaklaşık 1455’te hareketli metal harflerle basılan Gutenberg İncili, Avrupa’nın matbaadan çıkan ilk büyük kitabıydı — bilginin yayılma biçiminde bir devrimin kıvılcımı.
Q0558‘Salary’ (maaş), sal (tuz) ile bağlantılı Latince salarium’dan gelir. Tuz, Roma’da öyle değerliydi ki ücreti ve ticareti biçimlendirdi — hâlâ eski ekonominin tadını taşıyan bir sözcük.
Q0560‘Quarantine’ (karantina), İtalyancada kırk gün anlamındaki sözcükten gelir — veba döneminde Venedik’in, gelen gemileri karaya çıkmadan önce açıkta beklettiği süre. Hâlâ kırka kadar sayan bir halk sağlığı sözcüğü.
Q05661990’ın sonunda Tim Berners-Lee, ilk web sunucusunu ve tarayıcısını CERN’de çalıştırıyordu — bütün World Wide Web, o an, tek bir masaya sığıyordu.
Q056730 Nisan 1993’te CERN, Web’in yazılımını kamuya açtı; herkesin ücretsiz kullanımına verdi — web’in bugünkü ortak alana dönüşerek patlamasını sağlayan bir karar.
Q0569Marie Curie, iki bilimde Nobel Ödülü kazandı — Fizik (1903) ve Kimya (1911) — bunu başaran ilk kişi ve hâlâ çok az sayıdaki kişiden biri.
Q0570Wright Flyer’ın 1903’teki ilk uçuşu 12 saniye sürdü ve 37 metre (120 ft) gitti — modern bir yolcu uçağının kanat açıklığından kısa; yine de bütün uçuş çağını açtı.
Q0574Birinci Dünya Savaşı sırasında Marie Curie, seyyar röntgen birimleri kurdu ve cerrahların kurşun ve şarapnel bulabilmesi için onları cepheye kendisi sürdü — bilimini doğrudan hayat kurtarmaya adadı.
Q0605Kongre Kütüphanesi, yaklaşık 1455’te 180 kadar Gutenberg İncili basıldığını belirtir — modern ölçütlere göre küçük bir baskı; yine de bu kitap, baskı çağının büyük simgelerinden birine dönüştü.
Q0606Yaklaşık 180 Gutenberg İncili’nin çoğu kâğıda, birkaç düzinesi ise daha lüks bir malzeme olan tirşeye basıldı — baskının şafağında bile, özel baskılar vardı.
Q0615Gutenberg İncili, erken baskının ucuz bir seri üretim olmadığını gösterir: Bazı nüshalar, boyalı baş harflerle elle tamamlandı; yeni makineyi eski zanaatla harmanladı.
Q0616Bach’ın müziği çoğu zaman Barok’un zirvesi olarak nitelenir — karmaşık kontrpuanı ve dengesi öyle eksiksizdir ki sonraki besteciler onu, zanaatın bir örneği olarak inceledi.
Q06181799’da bulunan ve British Museum’da korunan Rosetta Taşı, MÖ 196 tarihli tek bir fermanı üç ayrı yazıyla yineler. Okunabilen Yunanca metin, Jean-François Champollion’un 1822’de Mısır hiyerogliflerini çözmesini sağladı.
Q0619Ferman, genç firavun V. Ptolemaios’u onurlandırır. Üç koşut yazısı — hiyeroglif, Demotik ve Yunanca — Rosetta Taşı’nı 1822’de eski Mısır yazısını açan anahtara dönüştürdü.
Q0620National Geographic, Büyük Piramit’in antik dünyanın Yedi Harikası’ndan hâlâ ayakta duran tek yapı olduğunu belirtir — efsanevi bir listenin tek hayatta kalanı.
Q0621National Geographic, Büyük Piramit’in yaklaşık 4.000 yıl boyunca Dünya’daki en yüksek insan yapımı yapı olduğunu belirtir — modern çağa dek hiçbir binanın kıramadığı bir rekor.