Ikigai DailyAranabilir arşiv
Alıntıları, bilgileri ve atasözlerini konuya, yazara ya da anahtar sözcüğe göre arayın. Kısa açıklama ve mevcut kaynak notları için kartı açın.
Ara ve süz
Arşive göz at
Okuma biçimine göre göz atın
Sonuçlar
Q0862Dickinson’ın şiirleri ölümünden sonra elde dikilmiş küçük defterler ve dağınık sayfalar hâlinde bulundu. İlk editörler noktalama ve sözcükleri değiştirdi; sonraki baskılar onun çarpıcı tirelerini, yarım kafiyelerini ve yoğun gücünü daha çok geri getirdi.
Q0863Hemingway, bir yazarın hikâyenin çoğunu su altında bırakması gerektiğini savundu: Yalnızca yüzeyi söyle, asıl ağırlığı anlatmak yerine hissettir. Buzdağı gibi, sekizde yedisi görünmez kalır — okur asla açıkça söylenmeyeni sezer; düzyazıya gücünü veren de tam olarak budur.
Q0864Kil tabletler üzerine çivi yazısıyla yazılan Gılgamış Destanı; iktidarı, dostluğu, kederi ve ölüm korkusunu binlerce yıl öteye taşır. Uzaklığı gücünün parçasıdır: Eski Mezopotamya’dan gelen bir ses, birini kaybetmenin ve hayatın ne için yaşandığını sormanın ne demek olduğunu hâlâ bilir.
Q0865İki bölüm hâlinde yayımlanan (1605 ve 1615) Cervantes’in, hayalperest bir şövalye ile ayakları yere basan yaverini anlatan eseri, dönemin kahramanlık romanslarından koparak öz farkındalıklı, tümüyle insani karakterler sundu. Sıkça ilk modern roman sayılır — ve İncil’den sonra en çok çevrilen kitaplardan biridir.
Q0866Dickens romanlarının çoğunu ucuz aylık tefrikalar hâlinde yayımladı; tıpkı modern bir dizi gibi gerilim kurardı. ‘The Old Curiosity Shop’ doruğuna yaklaşırken, Amerikalı okurların New York rıhtımına doluşup gelen gemilere ‘Küçük Nell öldü mü?’ diye seslendiği anlatılır.
Q0867Kitabın kısıtı onun motoruna dönüştü: Tekrar, kafiye ve varyasyon elli kelimeyi cılız değil, canlı hissettirdi. Sınırlar icadı engellemek yerine keskinleştirebilir — yaratıcılık çoğu zaman kutu küçüldüğünde başlar.
Q0868Poe bu öykülere ‘akıl yürütme hikâyeleri’ diyordu. C. Auguste Dupin karakteriyle Sherlock Holmes’tan önce dedektif edebiyatının birçok alışkanlığını kurdu: parlak yabancı, keskin gözlem ve göz önünde saklanan çözüm.
Q0869Ünlü hafıza tetikleyicisi çaya batırılmış bir madeleine kekidir; burada hafıza basit bir kayıt gibi işlemez. Proust tek bir tadı kapıya dönüştürür: beden, zihin açıklamayı bitirmeden önce hatırlar.
Q0870Haiku, 17. yüzyıl Japonya’sında Matsuo Bashō gibi ustalarla olgunlaştı. Klasik biçimde mevsimi çağıran bir sözcük (kigo) ve düşünceyi ikiye ayıran kısa bir duraklama bulunur. İyi bir haiku açıklama yapmaz; bir ânı öyle keskin gösterir ki okur onu neredeyse görür.
Q0871‘Bana İsmail de’ basit görünür; ama daha ilk anda mesafe kurar: anlatıcı bir ad verirken geçmişini saklar. Moby-Dick Melville’in yaşamında büyük başarı kazanmadı; bugünkü ünü çok daha sonra yükseldi.
Q0872Cervantes Gregoryen takvim kullanan İspanya’da, Shakespeare ise Jülyen takvim kullanan İngiltere’de öldü. Geleneksel tarihler neredeyse aynı görünür; ama takvim sistemleri bu güzel tesadüfü ilk bakıştaki kadar basit olmaktan çıkarır.
Q0873Roman, korkuyu doğrudan anlatmak yerine belge parçalarıyla kurar: günlükler, mektuplar, telgraflar, gemi kayıtları ve gazete haberleri. Bu biçim, imkânsız görünen vampir hikâyesini sanki arkasında dosya, tarih ve tanık bırakmış gerçek bir olay gibi hissettirir.
Q0874İlk Harry Potter dosyası Bloomsbury kabul etmeden önce defalarca reddedildi. Hikâye çoğu zaman salt şans gibi anlatılır; oysa ısrarı, yeniden çalışmayı, doğru zamanı ve genç bir okurun heyecanına kulak veren bir yayınevini de gösterir.
Q0875Savaş ve Barış, aristokrat aileleri Napolyon savaşlarının içinden izler; savaş sahnelerini, ev hayatını, felsefeyi ve tarih tartışmasını birleştirir. Uzunluğu süs değildir; Tolstoy özel hayatların tarih tarafından nasıl çekildiğini bu ölçekle gösterir.
Q0876Potter, reddedildikten sonra küçük bir özel baskı yaptırdı; ardından Frederick Warne 1902’de kitabı ticari olarak yayımladı. Peter Rabbit büyük bir yayıncılık mirasının başlangıcı oldu; ama önce, kitabının boyutunu, görünüşünü ve hissini korumak isteyen bir sanatçının işiydi.
Q0877Karşımıza çıkan Sokrates kısmen tarihsel kişi, kısmen diyaloglar, hafıza ve tartışma yoluyla korunmuş figürdür. Bu onu hem güçlü hem zor yapar: Sesi bize başkaları aracılığıyla ulaşır. Tanıklara dayanan her gelenekte aynı kırılganlık vardır. Büyük öğretmenler bile insan aktarımıyla gelir.
Q0878Sokrates’le özdeşleşen en ünlü fikrin modern bir söylenişi. Sokrates hiçbir yazı bırakmadı; onu Platon ve Ksenophon üzerinden tanırız. Platon’un Savunma’sında tek üstünlüğünün kendi cehaletinin farkında olmak olduğunu söyler. Mesele sahte alçakgönüllülük değil, pratiktir: Hataların çoğu bildiğimizi abartmakla başlar; bu yüzden dürüst bilmemek, ilk yetkinliktir.
Q0879Mağara benzetmesi Platon’un Devlet adlı eserinde yer alır. Mahkûmlar gölgeleri gerçek sanır; içlerinden biri ışığa çıkarıldığında hakikatin bedeli görünür. İmge eğitimin neye mal olduğunu, gerçeğin neden acıtabileceğini ve dönen kişiye neden direnilebileceğini sorar.
Q0880Aristoteles, geleceğin fatihi henüz gençken Mieza’da İskender’e ders verdi. Felsefenin doğrudan imparatorluk ‘yarattığını’ düşünmemek gerekir; ama buluşma olağanüstüdür: Yunan entelektüel eğitimi, tarihin en büyük fetih hareketlerinden birine çok yakın durur.
Q0881Gücünün zirvesindeki Büyük İskender, filozof Diogenes’i güneşlenirken buldu ve ona dilediği her şeyi vermeyi teklif etti. Diogenes yalnızca İskender’in kenara çekilmesini istedi — güneşini kesiyordu. İskender sonradan, İskender olmasaydı Diogenes olmayı dilerdi, dedi.
Q0882Şüphe edemeyeceği tek kesinliği arayan Descartes, onu kendi düşünme gerçeğinde buldu.
Q0883Yargılarımız ve eylemlerimiz bizimdir; sonuçlar, itibar ve diğer insanlar değildir. Huzur, farkı bilmekten gelir.
Q0884Çoğu zaman kolayca alıntılanır; ama Nietzsche, acıyı büyümeye dönüştürmeye dair zor kazanılmış bir şeyi kastediyordu.
Q0885Nietzsche yalnızca ateizmi kutlamıyordu. Modern Avrupa’da eski ahlaki kesinliğin çöküşünü teşhis ediyordu. Miras alınmış temeller otoritesini kaybederse, insanlar eski merkezin hâlâ ayakta olduğunu varsaymadan değer yaratmak zorunda kalır. Özgürlük bazen baş dönmesiyle gelir.
